Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerinden. İsmi, Hüseyin bin Hızır bin Muhammed bin Yusuf en-Nesefî el-Buharî olup; künyesi, Ebu Ali'dir. Fıkıh ilminde, zamanında bulunan âlimlerin en büyüklerindendi. Aslen Buhara'nın Feşideyzec köyündendir. İlim öğrenmek için seyahatler yapıp, çeşitli yerlere gitti. Oralarda bulunan âlimler ile görüşüp kendilerinden ilim öğrendi. Bu seyahatleri sırasında Kufe, Mekke, Hemedan, Rey, Merv ve başka ilim merkezlerine uğradı. Bir müddet Bağdat'ta ikamet etti. Sonra Buhara'da yerleşti. 424 (m. 1032) senesinde, Şaban'ın 23. Çarşamba günü orada vefat etti. Vefat ettiğinde 80 yaşına yaklaşmıştı. Gülebad Kabristanı'nda medfundur.
Fıkıh ilmini, Ebu Bekr Muhammed bin Fadl'dan öğrendi. Ayrıca, Ebu Amr Muhammed bin Muhammed es-Sabir ve Ebu Sa'id es-Sencerî'nin sohbetlerine devam edip, bunlardan ve başka büyük zatlardan da ilim öğrendi. Kendisinden de; Şemsü'l-eimme Abdülaziz-i Hulvanî, Ca'fer bin Muhammed en-Nesefî, Ebü'l-Hasan Ali bin Muhammed ve başka birçok meşhur zatlar ilim öğrenmişlerdir.
Buhara kadısı Ebu Ca'fer'in vefatından sonra, Ebu Ali en-Nesefî bu vazifeye tayin edildi. Büyük bir maharetle bu vazifeyi ifa ederken, diğer taraftan da talebelere ilim öğretti ve fıkıh ilmine dair El-Fetava ve el-Fevaid isimli kıymetli eserleri yazdı. Bu eserlerden anlaşıldığına göre; Nesefî, seyahatlerini daha çok fıkıh ilminin inceliklerini öğrenmek için yapmıştır.
