Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim. Hanefî fıkıh âlimidir. İsmi Rahmetullah bin Halilirrahman el-Hindî el-Keyranevî ed-Dehlevî'dir. 1 Cemaziyelevvel 1233 (9 Mart 1818) tarihinde Hindistan'ın Utar Pradeş eyaletine bağlı Muzaffernagar'ın Keyrane kasabasında doğdu.
İlk tahsilinin ardından Delhi'ye giderek Mevlana Muhammed Hayat, Şah Abdülganî ed-Dehlevî ve Müftü Sa'dullah gibi hocalardan ders aldı. Hocaları arasında Mevlana Ahmed Ali, Hafız Abdurrahman Çeştî, Mevlana İmam Bahş Sehbaî, Hakim Feyz Muhammed ve Lokarşem gibi âlimler de yer alır.
Rahmetullah Efendi tahsilini tamamladıktan sonra kendi kasabasında açtığı medresede ders okutmaya başladı. Ancak memleketdeki misyoner faaliyetleri üzerinde daha fazla ilgilenmek amacıyla hocalığı bıraktı. Bu arada Delhi'de babasının yerine Hintli racanın yardımcılığı vazifesine başladıysa da kısa süre sonra yerini kardeşi Muhammed Celil'e bıraktı.
Rahmetullah Efendi, misyonerlik konusundaki eseri İzaletü'l-evham'ın neşrinden sonra Karl Gottlieb Pfander ile yazışmaya başladı. 23 Mart 1854 tarihli mektubunda Pfander'e önemli konuların tartışılacağı bir münazara yapılmasını teklif etti. Münazara konuları nesih, İncil'in tahrifi, İsa'nın uluhiyyeti, teslis, Hazreti Muhammed'in peygamberliği ve Kur'an-ı Kerim'in Allah kelamı oluşundan ibaretti.
Agra'daki Church Missionary Society'e ait bir mekanda yapılan münazarayı ülkenin çeşitli yerlerinden gelen kalabalık bir dinleyici kitlesi takip etti. Tartışmayı İngilizler adına bölgede bulunan ilim adamı Sir William Muir yönetti. Pfander'in yanında rahip Thomas Valpy French, Rahmetullah Efendi'nin yanında Hıristiyanlığa dair geniş birikimi olan tabip M. Vezir (Vezirüddin) Han bulunuyordu.
10-11 Nisan 1854'te gerçekleştirilen münazarada daha konular bitmeden yenilen Pfander tartışmadan çekildi. Rahmetullah Efendi, teslis inancının aklî bakımdan tutarsızlığı ve İncil'in ilahî bir kitap olma vasfını kaybetmesi konularını öne çıkardığı münazarada rakibini Batı kaynaklarını kullanarak mağlup etmiştir.
Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim
Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim
Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim
Rahmetullah Hindi'nin en meşhur eseri İzhâru'l-Hak adlı eserinin Mısır 1899 tarihli baskısının kapak sayfası (sağda). 1989 senesinde Suudi Arabistan'da basılan tahkikli nüshasının kapak sayfası (ortada) ve müellifin el yazısı ile düzeltmeler yaptığı yazmanın ilk sayfası (solda).
Rahmetullah Efendi ile Pfander arasındaki yazışma münazaradan sonra bir süre devam etti. Şarkiyatçı misyonerlerin İslam'la ilgili çalışmalarında 1854 Agra münazarası bir başlangıç sayılır.
Hindistan'da 1857 ayaklanmasının Rahmetullah Efendi'nin hayatında önemli bir yeri vardır. Ayaklanmada Rahmetullah Efendi, Keyrane bölgesindeki kuvvetlerin başında İngilizler'e karşı savaştı ve İngilizler'in ülkeye fiilen hakim olmasının ardından izini kaybettirdi. İngiliz yönetimi onun bulunması için 1000 rupi ödül koydu. İsmini Muslihuddin olarak değiştiren Rahmetullah Efendi deniz yoluyla Hicaz'a gidip Mekke'ye ulaştı. İngiliz hükümeti 30 Ocak 1862 tarihinde Rahmetullah Efendi ve ailesinin mal varlığına el koydu.
Rahmetullah Efendi, Sultan Abdülaziz ve İkinci Abdülhamid zamanlarında davet üzerine İstanbul'a gitti. 1858'de İstanbul'da vazifelendirilen Pfander burada Agra münazarasında Müslümanların yenildiğini ve Hıristiyanlığın Hindistan'da hızla yayıldığını söyleyince Sultan Abdülaziz, Mekke'de olduğunu öğrendiği Rahmetullah Efendi'yi İstanbul'a davet etti. Gerçeğin ortaya çıkması üzerine misyonerlerin faaliyetleri takip altına alındı ve kitaplarına el kondu. Bu arada Pfander bir bahane ile İstanbul'dan ayrıldı.
1863 yılı ortalarında tekrar İstanbul'a gelen Rahmetullah Efendi, Sultan Abdülaziz ve Sadrazam Tunuslu Hayreddin Paşa'nın isteği üzerine 1864 münazarasını kitap haline getirdi. Padişah, Rahmetullah Efendi'ye hem maaş bağlattı hem de onu ikinci dereceden Mecidiye nişanı ile ödüllendirdi.
Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim
Rahmetullah Efendi'nin EtTenbihat fi isbati'l-ihtiyac ile'l-bi'seti ve'lhaşr adlı eserinin kapak sayfası.
Mekke'ye dönen Rahmetullah Efendi tedris faaliyetine ağırlık verdi. Özellikle Hindistanlı göçmenlerin çocuklarıyla ilgilendi. Kalküta'dan hac için gelen Savletü'n-Nisa adlı bir kadın onun teşvikiyle Mekke'de Medrese-i Savletiyye diye anılan bir medrese inşa ettirdi ve 1874'te eğitime başlayan medresenin harcamaları için bir fon oluşturdu.
Osmanlı Devleti de medreseye zaman zaman tahsisat ayırmış ve vazifelerine maaş ödemiş, medresenin sorumluluğunu üstlenen Rahmetullah Efendi'nin yeğeni Muhammed Said Kayranevî'ye beşinci rütbeden Mecidiye nişanı vermiştir.
İkinci Abdülhamid Han'ın isteği üzerine Rahmetullah Efendi 3 Mart 1884'te tekrar İstanbul'a geldi ve Yıldız Sarayı'nda misafir edildi. İstanbul'da kaldığı süre içinde Sultan Abdülhamid ile görüştü ve devlet erkânı tarafından ziyaret edildi. Sultan kendisine Haremeyn-i şerifeyn payesi verdi, hil'at giydirdi ve maaş bağlattı. Yeğeni Mevlana Bedrü'l-İslam, Yıldız Sarayı'ndaki Hamidiye Kütüphanesi'nde vazifelendirildi ve Meclis-i Maarif üyeliğine getirildi.
Mekke'ye dönen Rahmetullah Efendi'nin gözlerine katarakt inmesi üzerine Sultan Abdülhamid'in davetiyle 12 Haziran 1887 tarihinde tedavi için İstanbul'a geldi ve Yıldız Sarayı'ndaki Çadır Köşkü'ne yerleştirildi. Doktorlar tedavi edilebileceğini söyledilerse de o ameliyata yanaşmadı ve son günlerini Mekke'de geçirmek için tekrar Hicaz'a döndü.
Burada 1888'de başarısız bir göz ameliyatı geçirdi, buna rağmen medresedeki hizmetini sürdürdü. 22 Ramazan 1308 (m. 1 Mayıs 1891) tarihinde Mekke'de vefat etti ve Cennetü'l-Mualla'da defnedildi.
Hristiyanlığa reddiyeleri ile tanınan Hindistanlı âlim
Rahmetullah Efendi'nin İngiliz papazlarından Pfander ile yaptığı münazaranın Vekaiu'l-münazara adıyla basılan kitabın kapak sayfası.
Eserleri:
1- İzharü'l-hak: Rahmetullah Efendi'nin Pfander ile yaptığı münazarayı ayrıntılı biçimde içeren eser birçok defa basılmış ve başta Türkçe olmak üzere çeşitli dillere çevrilmiştir.
2- Izaletü'l-evham: Bu hacimli kitap Pfander'in Mizanü'l-hak (The Balance of Truth) adlı eserine bir reddiyedir. Rahmetullah Efendi eseri önce Urduca yazmış, daha sonra Farsça olarak da kaleme almıştır. Kitap basılmadan önce Mevlana Nurü'l-Hasan Kandehlevî'ye inceletilmiş ve onun görüşleri doğrultusunda tashihler yapmıştır.
3- İ'caz-ı İzvî: Urduca yazılan bu hacimli kitap Miskala-i Tahrif adıyla da anılmaktadır.
4- Izaletü'ş-şükuk: 1853-1855 yıllarında kaleme alınan kitap, Sind bölgesinin tanınmış bir ailesinden gelen Abdullah Asım'ın İslamiyet hakkındaki şüphelerini ve Hıristiyanlığın hak din olduğu yolundaki tahminlerini içeren, Müslüman âlimlere yönelttiği yirmi üç sorunun cevaplandırılması maksadıyla yazılmıştır.
5- Ahsenü'l-ehadis: Bu muhtasar eserde Pfander eleştirilir ve onun Arapça bilgisinin yetersizliğine dikkat çekilir.
6- Et-Tenbihat fi isbati'l-ihtiyac ile'l-bi'seti ve'l-haşr: Rahmetullah Efendi'nin ilk İstanbul ziyareti esnasında yazılan risale Tunuslu Hayreddin Paşa tarafından bastırılmış ve Sultan Abdülaziz'in isteğiyle Türkçe'ye çevrilmiştir.
