Meşhur velilerden. İsmi Ruzbehan bin Ebu Nasr el-Baklî'dir. Künyesi Ebu Muhammed, lakabı Sadreddin'dir. Babasının sebzeci olması ve kendisinin gençliğinde bu işle meşgul olması sebebiyle Baklî lakabı ile anılmıştır. Tahminen 527 (m. 1132)'de Fesa şehrinde doğdu. 606 (m. 1209) senesinde Şiraz'da vefat etti. Cenaze namazını Şiraz kadılkudatı Seyyid Şerefeddin Muhammed bin İshâk el-Hüseynî kıldırdı. Ribatülkadîm'in yanına defnedildi. Kabri 15. yüzyıla kadar bir ziyaretgâh olmasına rağmen daha sonra hankah ve imaretleri tahrip edilmiştir. Kitaplarda ariflerin sultanı, âlimlerin burhanı ve aşıkların rehberi ifadeleriyle zikri geçmektedir.
Meşhur velilerden.
Ruzbehan Baklî'nin Şiraz'daki Türbesi
İlk tahsilini muhtemelen doğum yeri olan Fesâ'da yaptı. Erginlik çağına varınca kendisini ibadete verdi; bu arada Kur'an-ı Kerim'i ezberledi ve tahsil ile meşgul oldu. On yedi on sekiz yaşlarında iken babasının dükkânından ayrılarak sahraya gitti. Bir müddet tasavvufî heyecanlarla başıboş dolaştı. Daha sonra sükun bulup tasavvufa yöneldi ve sûfîlerin yolundan gitmeye karar verdi. Yirmi beş yaşında iken kendisini Şiraz'da bir hankahta buldu ve burada ikamet etmeye başladı. Bu sırada, Fesâ'da bulunduğu yıllarda intisap ettiği Şeyh Cemâleddin bin Halîl el-Fesaî ile karşılaştı. Bir süre Şah Ebû Muhammed el-Cevzak'ın ribâtında kaldı. Sonra Şiraz'dan Fesâ'ya döndü. Burada yazdığı Mantıku'l-esrar bi-beyani'l-envar adlı tasavvufî eserinde Fars bölgesi emiri Tekle bin Zengî'nin cülusu için dua etti. Tekle'nin çağrısına uyarak tekrar Şiraz'a gitti. Onun ve yerine geçen Sa'd bin Zengî'nin takdirini kazanarak himayelerine girdi. Baklî tasavvufa sülükünün başlangıcında Irak, Kirman, Hicaz ve Şam'a seyahat etti. Onun Irak'a gittiği, Sâmarra yakınlarındaki Kantaratü'r-Reşâş'ta yaşayan Şeyh Cagir'in müridi olmasından anlaşılmaktadır. Kaynaklarda iki defa hacca gittiği, bir müddet Mekke civarında ikamet ettiği de bildirilmektedir. Hayatının sonuna doğru ayağına felç geldi.
Meşhur velilerden.
Meşhur velilerden.
Ruzbehan Baklî'nin Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kısmı No: 4485'de kayıtlı El-Mu'cem fi asari'lmüluki'l-Acem adlı yazma eserinin ilk iki sayfası (sağda). Meşrebü'l-ervah adlı eserinin kapak sayfası (solda).
Ruzbehan Baklî hazretlerinin dostlarından Şeyh Ebu Bekr bin Tahir şöyle anlatmıştır: “Her seher vakti onunla nöbetleşe Kur'an-ı Kerim okurduk. Biraz o okur ben dinlerdim, biraz da ben okurdum o dinlerdi. Vefat ettiği zaman çok üzüldüm. Vefat ettiği günün gecesinde kalkıp seher vakti namaz kıldım. Sonra onun kabri başına oturup ondan ayrı düştüğüm için ağladım ve Kur'an-ı Kerim okumaya başladım. Bir miktar okuyup durdum. Ben okumayı kesince Ruzbehan Baklî hazretlerinin kabrinden sesini duydum. Ben susunca o Kur'an-ı Kerim okumaya başladı. Cemaat toplanana kadar okudu. Sonra ses kesildi. Bu hal hayatta olduğu gibi vefatından sonra da bir müddet devam etti. Birgün bu sırrı dostlarımdan birine söyledim. Söyledikten sonra bir daha sesini duyamaz oldum.”
Buyurdu ki:
“Kalb, şehvete batarsa, aklın almadığı kederler kendisine yüklenir.”
“Tövbe, nefse uymaktan dönmek, kalbin Hak yoluna girmesidir.”
“Allahü teala, safayı, güzelliği helal yemede, helal giymede; katılık ve sıkıntıyı da haramda kıldı.”
Eserleri:
1- Meşrebü'l-ervah: Eser günümüze kadar gelmiş olup 1001 tasavvufî makamdan bahsetmektedir. Arapça olup 1974'te İstanbul'da basılmıştır. 2- Araisü'l-beyan fi hakayikı'l-Kur'an: Tasavvufî bir tefsirdir. Sülemî ve Kuşeyrî'nin eserlerinden faydalanmıştır. 1301 yılında Haydarabad'da basılmıştır. 3- Mantıku'l-esrar bi-beyani'l-envar, 4- Şerh-i Şathiyat: Eser Arapça olan Mantıku'l-esrar kitabının Farsça genişletilmiş bir şeklidir. 1981'de Tahran'da basılmıştır. 5- Risaletü'l-üns fi ruhu'l-kuds: Çeşitli adlarla anılan bu risale 1342'de Şiraz'da basılmıştır. 6- Şerhü'l-hucub: Arapça olup Allahü tealaya ulaşmaya mâni perdelerden bahseder. 7- Siyerü'l-ervah, 8- Kitabu'n-nükat, 9- Keşfü'l-esrar ve'l-mükaşefatü'l-envar: Baklî bu eserinde kendi hayatını anlatmıştır. Eser 1971'de İstanbul'da basılmıştır. 10- Ahbaru'l-âşıkîn: Farisî olup 1953'te Tahran'da basılmıştır.
Meşhur velilerden.
Rûzbehan Bakli'nin Araisü'l-beyan adlı tefsirinin el yazması nüshasının ilk iki sayfası.
