Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Muhammed olup; ismi, Ömer bin Abdülaziz bin Maze'dir. Lakabı Hüsameddin'dir. Aslen Buharalı olan Sadrüşşehid, 483 (m. 1090) yılında doğdu. Büyük fıkıh âlimi olan Hüsameddin Ömer, bir kâfir tarafından, Semerkand'da Katvan vakasından sonra, 536 (m. 1141) senesinde şehit edildi. Naaşı Buhara'ya nakledildi.
Hüsameddin Ömer, başta babası Burhaneddin hazretleri olmak üzere, birçok âlimden ilim öğrenmiştir. Kendisinden de, birçok âlim ilim öğrenmiştir. Hidaye sahibi Burhaneddin Mergınanî, fıkıh ve diğer ilimleri Sadrüşşehid Ömer'den öğrendiğini ve ondan icazet (diploma) aldığını bildirmektedir. Bunun yanında, Muhit kitabının sahibi er-Radavî'nin de Hüsameddin Ömer hazretlerinin talebesi olduğu bildirilmektedir.
Sadrüşşehid Ömer, daha babası hayatta iken fıkıh ilminde söz sahibi oldu. Sonraları Maveraünnehr'e gitti. Zamanının hükümdarı ve devlet adamları kendisine çok hürmet eder ve onun fikirlerine göre hareket ederlerdi. Özellikle Sultan Sencer, Hıtay kralı ile savaşa giderken, yanında Hüsameddin Ömer'i de götürdü. Bu savaş sırasında, Katvan vakasından sonra şehit edildi.
Eserleri: Sadrüşşehid Ömer, birçok eser yazmıştır. Bu eserlerden bir kısmı zamanımıza kadar ulaşmış, bir kısmına ise sadece kaynaklarda rastlanmaktadır. Zamanımıza kadar ulaşmış olan eserleri şunlardır:
1- Şerhu'l-Camiu's-sagîr: Bu eserin birçok yazması olup, Muhammed Şeybanî'nin yazmış olduğu El-Camiu's-sagîr adlı eserin şerhidir. 2- El-Fetava'l-kübrâ: Bu eserde birçok fetva bir araya toplanmış olup kıymetli bir kitaptır. 3- El-Fetavaü's-sügra: Fıkıh kitabıdır. 4- Kitabü'l-hitan: Bu eserde, İslam âlimlerinin içtihatlarına dayanarak, duvar, yol, su yolları ve kanallar gibi konular hukukî açıdan incelenmektedir. 5- Kitabü't-tezkiye: Şahitlerin tezkiyesi hakkında olan bu eserin bir nüshası, Süleymaniye Kütüphanesi, Reisülküttab kısmında kayıtlıdır. 6- Risale fî masaili'ş-şüyu: Bu eser de, Süleymaniye Kütüphanesi, Reisülküttab kısmı 1160/3'te kayıtlıdır. 7- Şerhü'l-kitabı'n-nafakat: Bu da aynı kütüphanenin Reisülküttab kısmında 1160/6'da kayıtlıdır. 8- El-Vakı'at: Sadrüşşehid Ömer, bu eseri ölümünden yirmi sene önce yazmış olup, 30x17 cm. ebadında, 269 varaklık bir el yazması eserdir. Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih kısmı 2491 numarada kayıtlıdır. 9- Umdetü'l-müftî: Çok kıymetli bir eserdir. 10- Usulü'l-fıkh.
Sadece kaynaklarda isimleri zikredilen eserleri ise şunlardır:
1- Fetavai'l-Hüsami, 2- El-Mebsut fi'l-hilafiyat, 3- El-Münteka, 4- Şerhu Camiu'l-kebir, 5- Telhis el-Camiu'l-kebir, 6- Kitabü't-teravih, 7- Şerhu Edebi'l-kadî' li'l-Hassaf.
