Tebe-i tâbiîn’in büyük hadis âlimlerinden. Doğum tarihi bilinmemektedir. Basralıdır. Babasının ismi Sa'd el-Huzaî'dir. Huzaa kabilesine mensup oluşu, onların azatlısı olduğundandır. 164 (m. 780) senesinde Mekke yolunda vefat etmiştir. Hadis ilminde sika (güvenilir ve itimat edilir) bir âlimdir. Katade, Galib el-Kattan, Eyyub es-Sahtiyanî, Esma bin Ubeyd, Osman bin Abdullah bin Mevhib ve Hişam bin Urve gibi büyük zatlardan hadis-i şerif rivayet edip, ilim öğrenmiştir. Mehdi bin Mübarek, Yunus bin Muhammed, Züheyr bin Naim el-Babî, Vehb bin Cerir ve daha başka âlimler de ondan hadis-i şerif nakletmişlerdir. Rivayet ettiği hadis-i şerifler, Sahih-i Buharî, Sahih-i Müslim, Sünen-i Nesaî, Sünen-i İbn-i Mace ve Sünen-i Tirmizî adındaki hadis-i şerif kitaplarında mevcuttur. Rivayetlerinin çoğunu Katade'den yapmıştır. Basra'nın meşhur hatiplerindendir. Çok hacca gitmiş; hatta 164 (m. 780) senesinde, Mekke yolunda iken vefat etmiştir. Ahmed bin Hanbel; “Selam bin Ebu Muti', sika ve sünnet-i seniyyeye bağlı bir zat idi.” demiş, Ebu Davud da; “Ebu Seleme'den duydum. Selam bin Ebu Muti', Basra'nın en akıllılarından biridir.” diye söylemiştir.
İbn-i Adî; “Mütekaddimin (önceki âlimler) hiçbirinden onun hadis ilminde zayıf olduğunu söyleyeni görmedim.” diye belirtmiştir. Bezzaz da; “O, insanların seçilmişlerinden idi.” buyurmuştur.
Rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır: “Yüz Müslümanın namazını kıldığı cenazeyi, Allahü teala af ve mağfiret buyurur.” Katade'den, o da Hasan bin Semüre'den rivayet etti. Resulullah Efendimiz buyurdular ki: “Erkek çocuğu, akika karşılığında rehindir. Doğumunun yedinci günü akika hayvanı kesilir, başı tıraş edilir ve isim konur.” (Akika, çocuk nimetine karşılık Allahü tealaya şükretmek niyeti ile hayvan kesmektir. Çocuğa yedinci günü isim koymak ve başını kazıyıp, saçının ağırlığı kadar erkek çocuk için altın veya gümüş, kız için gümüş sadaka vermek ve erkek için iki, kız için bir akika hayvanı kesmek müstehaptır. Böyle yapmak hem çocuğu tehlike ve kazalardan korur hem de ölürse anne ve babasına ayrıca şefaat eder.)
Onun hikmetlisözlerinden bazıları şunlardır: “Züht üç kısımdır. Birinci kısım, işi de sözü de sırf Allahütealanın rızası için yapmaktır. İkinci kısım, iyi olmayan şeyleri terk edip, iyi ve güzel işleri yapmak. Üçüncü kısım ise, mubah olan şeyleri lazım olduğu kadar kullanmaktır. Bu en aşağı derecedir.”
Selâm bin Ebu Muti' hazretleri anlatır: “Bir hastayı ziyaret için yanına gitmiştim o inler bir vaziyette idi. Bunun üzerine ona; “Yolların, kenarında kimsesiz, evi ve sığınacak bir yeri bulunmayan, hizmet edecek kimseleri olmayıp, yapayalnız, acılarıyla baş başa kalmış kimseleri hatırla da haline şükret. Niçin bu kadar inleyip durursun?” dedim. Daha sonra tekrar ziyaret ettiğimde böyle bir iniltisini duymadım ve bana; “Halime şükürler olsun. Hizmet edenim de evim de var. Çok kimse bundan mahrum. Bunları düşündükçe Rabbime nasıl şükredeceğimi bilemiyorum.” dedi.” “Birgün Malik bin Dinar'ın yanına gittim. Vakit gece idi. Işığı falan yoktu. Sadece ekmek yiyordu. Yanında yemek yapacak kabı da yoktu. Ona; “Bu ne hal böyle!” dedim. Bunun üzerine bana; “Beni bırakınız. Geçen günlerime yanıyorum. Koskoca bir ömür geçti gitti. Hiçbir şey yapamadım.” dedi.”
Yine Selam bin Ebu Muti' şöyle anlatır: “Bir gün Hasan-ı Basrî oruçlu idi. Akşam olunca kendisine iftarını açması için su getirdiler. Suyu alıp içeceği sırada, ağlamaya başladı. Ona niçin ağladığını sorduklarında, Kur'an-ı Kerim'de mealen; “Cehennemlikler, Cennetliklere şöyle seslenir: “Suyunuzdan ve Allahütealanın size verdiği rızıktan biraz da bize akıtın.” Onlar da; “Şüphesiz, Allahü teala bunları kafirlere haram kıldı.” derler. (A'raf suresi: 50) ayet-i kerimesiyle bildirilen manzarayı hatırladım da dayanamayıp, onun için ağladım.” diye cevap vermiştir.” “Ölen kimse kabre konunca onun dünyada iken yaptığı iyi amelleri her taraftan gelerek etrafını kuşatırlar. Bu sırada oraya azap meleği gelir. Onun salih amellerinden birisi, azap meleğine; “Buradan uzaklaş. Ben varken ona dokunamazsın.” der.”
