Fıkıh ve hadis âlimi. İsmi Halil bin Keykeldî bin Abdullah el-Alaî ed-Dımaşkî olup künyesi Ebu Sa'id'dir. Lakabı ise Selahaddin'dir. 694 (m, 1294) senesi Rebiulevvel ayında Şam'da doğdu. 761 (m. 1359) senesi Muharrem ayında Kudüs'te vefat etti.
Selahaddin Alaî, hadis ilmini; Kadı Takıyyüddin Süleyman el-Makdisî ve İsa el-Muta'im'den, fıkıh ilmini; Kemaleddin ez-Zemlikanî ve Burhaneddin bin el-Firkah'tan öğrendi. Hadis ilminde hafız (yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle bilen) idi. Şam, Mısır ve Hicaz'da bulundu. Şam'da, Nasırıyye ve Esediyye medreselerinde, sonra da Kudüs'teki Salahiyye Medresesi'nde ders okuttu. Fetvalar verdi. Vefatına kadar Kudüs'te kaldı.
Zehebî onun hakkında; “Hafızası kuvvetliydi. Konuya çabuk vâkıf olurdu.” demektedir. El-Hüseynî ise; “Fıkıhta, nahivde ve usulde imam idi. Hadis ilminde ise hafızdı.” demektedir. İsnevî ise; “Selahaddin Alaî, zamanının hadis hafızı olup fıkıh, usul ve diğer ilimlerde imam idi. Kudüs'te ders okuttu ve fetva verdi. Çok eserler yazdı.” demektedir.
Selahaddin Alaî'nin rivayet ettiği bir hadis-i şerif şöyledir: Resul-i Ekrem Efendimiz bir gün, yanındaki kardeşine hayâ hakkında nasihatta bulunan birisine rastladı ve ona; “Hayâ imandandır, İman da Cennet'tedir.” buyurdu.
Selahaddin Alaî'nin söylediği bir kasidenin tercümesi şöyledir: “Dikkat ediniz! Dünya, sadece yolcunun bineği gibidir. Bu binek onu, ya uzak ve geniş sahralara götürür. Burası ya sevindirici bir hayır veya üzüntü ve pişmanlığa vesile olan bir şer olur. Eğer şu üç şey en üstün gaye olmasaydı, hayatım boyunca onlara rağbet etmezdim. 1- Her türlü bozukluklardan arınmış temiz ve doğru itikada yapışmak. 2- Allahütealanın yüce dini, İslamiyeti yaymak ve onun fazilet ve hikmet dolu yüksek manalarını talebelere öğretmek. 3- Adi ve kıymetsiz dünya menfaatlerine, dünyanın geçici olan yüksek makamlarına aldanmaktan nefsini korumak. İşte, izzet ve rahat bunlardadır. Bu hususta asrın büyük âlimi Takıyyüddin Sübkî'nin şu sözü insanoğlu için kâfidir: “Kişinin kemali ilim iledir.
Selahaddin Alaî hazretlerinin yazdığı El Mecmûü'l-müzehheb fî kavaidi'l-mezheb adlı eserin Daru'l-Kütübi'l-Mısriyye'de Usulü'l-fıkh No: 161'de kayıtlı nefis bir yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk sayfası (ortada). İsaretü'l-fevaidi'l-mecmua adlı eserinin kapak sayfası (solda).
Nazmu'l-feraid lima tadammunuhu hadisü zü'l-yedeyn mine'l-fevaid adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve Medine'de Mahmudiye Kütüphanesindeki yazma nüshasının ilk sayfası (solda).
Makam ve mertebe ile değildir. İlim sahibinin rütbesi, rütbelerin en yükseği ve en parlağıdır.” Bunlarla beraber, Rabbimden beni af ve mağfiret buyurmasını, son nefeste hüsn-i hatime, imanla can vermeyi, ahirette lütuf ve ihsanlarına kavuşturmasını diliyorum. Bunlardan başka, şu üç şeyi de arzu ediyorum: 1- Yaratılmışların en hayırlısı Muhammed Mustafa'nın muhabbeti ve sevgisini, 2- O'nun bütün Eshabının ve onlardan sonra gelip onların yolunda giden Tabiîn ve Tebe-i tabiîn'in sevgisini, 3- Evliya-i kirama güzel bir şekilde bağlanmayı. Ben onların sevgisini kendime vacip olarak görüyorum. Bunlar, hem hayatımda hem de vefatımda benim için kâfidir.
Kütüphanesini Şam'daki Samsatiyye Hankahı'na vakfetmiştir. Eserleri: Selahaddin Alaî, çeşitli ilimlere dair birçok eser yazmıştır. Bu eserlerden bazıları şunlardır:
1- Tehzibü'l-usul: İbnü'l-Esir'in Camiu'l-usul adlı eserinin muhtasarıdır. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Yeni Cami Kısmı No: 179'da vardır. 2- El-Eşbah ve'n-Nezair fî fürui'l-fıkhı'ş-Şafiî, 3- Tafsilü'l-icmal fî tearudi'l-akval ve'l-ef'al fi'l-usul, 4- Burhanü't-teysir fî ünvani't-tefsir, 5- El-Mecmûü'l-müzehheb fî kavaidi'l-mezheb: Şafiî mezhebi fıkhına dair bir eserdir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 1386, 1387'de vardır. 6- Kitabü'l-muhtelitin: Bir nüshası Köprülü Kütüphanesi No: 386'da vardır. 7- Camiu't-tahsil fi'l-ahkâmi'l-merasil: 1986'da Beyrut'ta basılmıştır. 8- İsaretü'l-fevaidi'l-mecmua, 9- Risaletü'l-aksa biha ma revahü'l-Buharî ve Müslim, 10- El-Emali'l-Erbaîn fî a'mali'l-müttekîn: Süleymaniye Kütüphanesi Süleymaniye Kısmı No: 118'de bir nüshası vardır. 11- El-Veşiyyü'l-muallim, 12- El-Mecalisü'l-mübtekireh, 13- El-Müselsilat, 14- En-Nefehatü'l-kudsiyye, 15- Minhatü'r-raid: Feraiz ilmine dairdir. 16- El-Udde inde'l-kerb ve'ş-Şidde: Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 276'da kayıtlıdır. 17- Mukaddimetü nihayei'l-ahkâm, 18- Tahkiku'l-murad fî enne'n-nehye yektazi'l-fesad: 1982'de Şam'da basılmıştır. 19- El-Mevridü'r-ravî fî mevlidi'n-Nebevî: Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kısmı No: 5293'te vardır. 20- Buğyetü'l-mültemis: 1985'te Beyrut'ta basılmıştır. 21- Fetava, 22- Müşkilü's-Sahihayn, 22- Nazmu'l-feraid lima tadammunuhu hadisü zü'l-yedeyn mine'l-fevaid.
Selahaddin Alaî hazretlerinin Fetava'sının kapak sayfası (sağda), Müşkilü's-Sahihayn adlı eserinin Süleymaniye Kütüphanesi Çelebi Abdullah Kısmı No: 76 numarada kayıtlı nüshasının ünvan sayfası (ortada) ve ilk sayfası (solda).
