Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Nasır bin Muhammed; künyesi, Ebü'l-Fadl'dır. Aslen Farisli olup, sonradan Bağdat'a yerleşmiştir. 467 (m. 1074) senesinde doğdu. 550 (m. 1155)'te Bağdat'ta vefat etti. Babası aslen Türk olup, hadis âlimiydi. Muhammed bin Nasır küçük yaşta iken, babası vefat etti.
Onun yetişmesiyle dedesi (annesinin babası) Ebu Hakim el-Hayrî el-Faradî ilgilendi. Önce ona hadis ilminden bir miktar öğretti. Sonra Kur'an-ı Kerim'i ezberlemekle ve fıkıh ilmiyle meşgul olmasını sağladı. Sonra lügat âlimi Ebu Zekeriyya Tebrizî'den edebiyat ve lügat ilmini öğrendi. Bu hususta maharet kazandı. Sonra hadis ilmi öğrenmeye yöneldi. Ebu Mansur bin Cevalikî'den hadis-i şerif dinledi.
O zaman insanlar onun için Bağdat'ın lügat (edebiyat) âlimi, Ebu Mansur bin Cevalikî için ise hadis âlimi diyorlardı. İlk sıralar hasıl olan bu kanaatin tam tersine, o hadis âlimi, Ebu Mansur Cevalikî de lügat âlimi oldu. Ayrıca İbn-i Nasır, Ebü'l-Hasan bin Tüyurî'den de çok hadis-i şerif dinleyip, ilim aldı. Bundan başka, Ebu Kasım bin Busrî'den, Ebu Tahir bin Ebü's Sakr'dan, Ebü'l-Hasan Asımî'den, Malik el-Baniyasî'den, Ebü'l-Ğanaim bin Ebu Osman'dan, Ebu Muhammed Temimî'den ve diğer âlimlerden hadis-i şerif dinlemiş, ilim almıştır. Ebu Hasan en-Nekur'dan, Sarifinî'den, Ebü'l Kasım bin Aliyek'ten, Ebu Salih el-Müezzin'den, Hafız İbn-i Makula'dan ve diğer âlimlerden icazet (diploma) almıştır.
Önce Şafiî mezhebindeydi. Peygamberimizi rüyada görüp, Hanbelî mezhebine geçmesi işaret buyurulması üzerine sonradan Hanbelî mezhebine girip, o mezhebin fıkıh bilgilerini öğrenip, bu hususta âlim olmuştur. Böylece, bu mezhebin yayılmasına hizmet etmiş, unutulmasını önleyen âlimlerden olmuştur. Ebu Musa el-Medenî onun için; “O, zamanında Bağdat'ın en başta gelen hadis âlimlerindendi.” demiştir. İbnü'l-Cevzî'de; “O, hafız (yüz bin hadis-i şerifi senetleriyle ezbere bilen), sağlam, güvenilir bir zat olup, Ehl-i Sünnet âlimiydi. Hadis ilminden bildiklerimi hep ondan öğrendim.” demiştir. Yine İbnü'l-Cevzî şöyle demiştir: “Ondan otuz sene ilim okudum. Ondan istifade ettiğim gibi kimseden istifade etmedim.” İbn-i Neccar da onun hakkında şöyle demiştir: “Nakli sağlam, zaptı kuvvetli, nahiv ve lügat ilminde derin âlimdi. Sağlam bir usulü olup, güvenilir bir âlimdi. Temiz bir yaşayışa ve üstün hâllere sahipti. Hadis ilmiyle meşgul olanlara pek çok kitap bağışlayıp, vakfetmiştir.” İbn-i Sem'anî de onun hakkında şunları söylemiştir: “Hafız, sağlam bir âlimdi. Hadis senetlerinde ve metinlerinde kuvvetli ilme sahipti. Çok namaz kılar ve Kur'an-ı Kerim okurdu.”
Muhammed bin Nasır'dan; Silefî, İbn-i Asakir, Ebu Musa, İbn-i Sem'anî, İbnü'l-Cevzî, İbn-i Ahdar, İbn-i Sekine, Abdürrezzak bin Abdülkadir, Nizamiye Medresesi müderrislerinden Yahya bin Rebî, Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerinden, Ebu Bekr ibni Ganime bin Halavî, Ebü'l-Yemen el-Kindî ve daha pek çok kimse hadis-i şerif işitip rivayet etmiştir. Ebü'l-Hasan bin Mukir ise, ondan icazetle rivayette bulunmuştur.
Vefat ettiğinde, cenaze namazını kılmak için pek çok âlim toplanmıştır. Meşhur bir âlim olması ve çok sevilmesi sebebiyle, cenaze namazı birkaç defa kıldırıldı. Cenaze namazı, vasiyeti üzerine önce Sultan Camii'nde Ebü'l-Fadl bin Şafiî tarafından kıldırıldı. Sonra Şeyh Abdülkadir ve sonra İbn-i Kavarirî tarafından Mansur Camii'nde kıldırıldı. Bundan sonra da Harbiyye'de, Ömer el-Harbî kıldırdı. Öğle vakti Bab-ı Harb kabristanına, Ebu Mansur bin Enbarî'nin yanına defnedildi. Cenazesinde büyük bir cemaat toplanmıştır. Vefat ettiğinde geride hiç mal bırakmamıştır. Vasiyetine, elbisesinin cenazesini yıkayanlara verilmesini yazmıştır.
İbnü'l-Cevzî, fıkıh âlimi Ebu Bekr bin Hudarî'nin şöyle anlattığını nakletmiştir: Rüyamda Muhammed bin Nasır'ı gördüm. “Efendim, Allahü teala sana nasıl muamele etti?” dedim. “Beni bağışladı ve bana; “Hadis âlimlerinden on kişiyi daha affettim. Çünkü sen, onların reisisin ve seyidisin.” buyurdu.” Hadis ilmiyle ilgili Emali ve Hanbelî mezhebinin imamı, Ahmed bin Hanbel hazretlerinin hayatını anlatan Menakıb-ı İmam-ı Ahmed bin Hanbel adlı eserleri vardır.
