SÎBE VEYH

Amr Nahiv yani dil bilgisi âlimlerinden
A- A+

Nahiv yani dil bilgisi âlimlerinden. İsmi Amr, lakabı Sîbeveyh, meşhur künyesi Ebu Bişr ve bundan başka Ebu Osman, Ebü'l-Hüseyn veya Ebü'l-Hasan'dır. Daha çok Sîbeveyh lakabıyla tanınır. Yanaklarının güzelliğinden dolayı elma yanaklı manasına Sîbeveyh lakabını almıştır. Annesinin onu bu lakapla sevdiği rivayet edilmektedir. Nesebi Ebu Bişr Amr bin Osman el-Kanber'dir. İran'ın Şîraz'a bağlı ve 60 km. uzaklıktaki Beyda şehrinde ve bir rivayete göre de yine Şiraz'a bağlı Ahvaz'da doğdu. Doğumuna 140, 150 (m. 767); vefatına da 180-188, 194 (m. 809) tarihleri rivayet edilir. Kabri Şiraz'a bağlı Save'dedir.

Sîbeveyh, ilk tahsilini memleketinde yaptıktan sonra Basra'ya gelmiş; hadis ve fıkıh ilmini öğrenmeye başlamıştır. İlk hocaları İsa bin Ömer Sekafî, Hammad bin Seleme ve Ebu Zeyd el-Ensarî'dir. Muhaddis (hadis âlimi) Hammad bin Seleme'nin huzurunda hadis-i şerif okurken, bir kelimede hata yapmıştı. Hatasından çok utanıp, üzüldü. Önce nahiv (dil bilgisi) ilmini öğrenmek lüzumunu hissetti. Nahiv öğrenmeye karar verip, nahivci Halil bin Ahmed'in derslerine devam etmeye başladı. Nahivin temel bilgilerini bu hocadan aldı. Halil bin Ahmed, onun zekası, çalışkanlığı ve terbiyesini takdir edip; “Ey üzüntüleri gideren kimse, merhaba.” diyerek ona iltifat ederdi. Ondan on beş sene kadar ders aldı.

Ayrıca Yunus bin Habib'den nahiv, Ebü'l-Hattab el-Ahfeş, Nezr bin Şümeyl el-Mazinî ve Müerric bin Amr es-Sedusî'den de lügat (sözlük) dersi aldı. Ayrıca Muhaddis Ali bin Nasr el-Cehzemî'den de ders almıştı. Basra'da devrinin en meşhur nahiv ve lügat âlimlerinden ders alması ve kabiliyeti onu nahiv ilminde söz sahibi yaptı. Başkalarına da ders vermeye başladı. Ondan Ebü'l-Hasan el-Ahfeş ve Kutrub lakabını verdiği Muhammed bin el-Mustanir de ders aldı. Nahiv ilmine dair, El-Kitab ismiyle meşhur eserini yazdı. Kitab dendiği zaman Sîbeveyh'in bu meşhur eseri anlaşılır. Talebesi Ahfeş, hocasından sonra El-Kitab'ı Basra'da okutmaya başladı. Arap asıllı olmayan birinin Arap dilinde bu derece âlim olması, hayranlık uyandırmaktadır. Sibeveyh'in hacca gittiğinde bir tepenin üzerine çıkarak; “Ey Arap milleti! Gelin dilinizi benden öğrenin” dediği meşhurdur.

Sîbeveyh, hayatının sonlarına doğru Basra'dan Abbasî halifeliğinin merkezi olan Bağdat'a gitti. Bağdat'ta Zenburî denen nahve dair meselelerdeki ihtilaflar üzerine, nahiv ve lügat âlimi Kurra-i seb'a yani yedi meşhur hafızdan biri olan Ali bin Hamza Kisaî ile ilmî münazarada bulundular. Sîbeveyh, Bağdat'taki münazaranın neticesine çok üzülüp, Basra'ya geri gelip, daha sonra da memleketi İran'adöndü. İran'da vefat edip, Şiraz'da defnedildi.

El-Kitab, nahiv üzerine yazılıp, zamanımıza kadar muhafaza edilen ilk büyük eserdir. Birçok nahivci tarafından okunup, okutulmuş ve uzun zaman şerh, izah, ihtisar (sadeleştirme), ikmal ve tenkit şeklinde müracaat eseri olmuştur. El-Kitab hakkında eserler yazılarak zamanımıza kadar muhafaza edilip, üç defa yayınlanmıştır. Almanca'ya da tercüme edilmiştir. Sîbeveyh'in ayrıca Ebniyetü'l-esma adında bir kitabı daha vardır.

Whatsapp İkon Facebook İkon Bağlantıyı Kopyala
Rehber İnsanlar Sayfası