Tefsir âlimi. Künyesi Ebü'l-Feth olup ismi, eş-Şihab et-Tusî Muhammed bin Mahmud bin Muhammed bin Şihabeddin el-Merveruzî, en-Nişaburî'dir. Ebü'l-Feth en-Nişaburî, 522 (m. 1128) senesinde doğdu. 599 (m. 1203) senesinin Zilkade ayında, Mısır'da vefat etti. Cenazesi çok kalabalık oldu. Vefatı sebebiyle halk çok üzüldü. Karafe Kabristanı'na defnedildi.
MERHAMET OLMAYANDAN VALİ OLMAZ
Şeyzerî, Menhecü'l-mesluk fî siyaseti'l-müluk adlı eserinde şöyle anlatıyor: İmam-ı Malik şöyle bildirdi: Ömer bin Hattab, hilafeti zamanında Şam civarındaki şehirlerden birisine, vali olarak birini göndermek istedi. O zat tayin emrini almak için küçük çocuğu ile Hazreti Ömer'in huzuruna çıktı. Hazreti Ömer, o çocuğu kucağına alarak öptü.
Bunu gören vali olacak kişi; “Ey Müminlerin emiri, çocuğu kucaklayıp öptünüz. Hâlbuki benim birçok evladım olduğu hâlde, şimdiye kadar hiçbirini öpmedim.” deyince, Hazreti Ömer; “Demek sen çocuğuna bile şefkat ve merhamet ile davranmayan bir kişisin. O hâlde insanlara karşı merhamet ve şefkatin de az olur.” diyerek tayin emrini yırttı ve onu geri çevirerek; “Emri altında Ebü'l-Feth en-Nişaburî, Nişabur'dan Mısır'a giderek oraya yerleşti. Orada fetvalar verdi. Takıyyüddin Şehinşah bin Eyyub'un yaptırdığı medresede müderrislik yaptı. Mısır'da insanlara vaaz etti. Birçok kimse kendisinden istifade etti ve ilim öğrendi. Mısır sultanları, kendisine çok hürmet ve saygı gösterdiler. Ebü'l-Feth en-Nişaburî, İmam-ı Gazalî'nin talebesi olan Muhammed bin Yahya ve başka âlimlerden fıkıh ilmini öğrendi. Ebü'l-Vakt ve birçok âlimden hadis-i şerif dinleyip rivayette bulundu. Kendisinden de, İbn-i Cümmeyzî ve birçok âlim rivayette bulundu. Ebü'l-Feth en-Nişaburî, ilimde yüksek derecelere ulaştı. Mısır'a gidip, orada ilim yaydı. Kadri yüce bir âlimdi. Zahit, vera sahibi, şefkatliydi. Kendisinden önce gelen âlimlerin gösterdiği yolda yürüdü. Devlet adamları ve halkın nezdinde yüksek itibar sahibi olmasına rağmen, sünneti seniyyeden kıl ucu kadar ayrılmadı. Mısır'da fetvalarına güvenilen, sözleri arzu ve muhabbetle dinlenen, yüksek ahlâk sahibi bir zattı. İyiliği emretti ve kötülükten sakındırdı. Ebü'l-Feth en-Nişaburî'yi yolda giderken gören herkes, bu, âlimlerin en üstünü derdi. Sultan Ömer bin Şehinşah, onun için Menazilü'l-İzzî diye bilinen medreseyi yaptırdı. Burada çok kimseler kendisinden ilim ve edep öğrendiler. Ebü'l-Feth, din bilgilerinin yanında, fen bilgilerinde de mütehassıstı. El-Besairu fî tefsiri'l-Kur'an yazdığı eserlerdendir.”
