Hanefî mezhebi fıkıh âlimi ve meşhur Tenvirü'l-ebsar kitabının müellifi. İsmi Muhammed bin Abdullah bin Ahmed el-Hatib ibni Muhammed el-Hatib ibni İbrahim el-Hatib-i Gazzî'dir. 923 (m. 1517) senesinde Filistin'de bulunan Gazze şehrinde doğdu. Musannif'in torunu Şeyh Muhammed bin Salih, bu silsileye İbrahim'den sonra İbn-i Halil ibni Timurtaşî'yi de ilave etmiştir. Lakabı Şemseddin olup Şeyhülislam diye vasıflandırılmıştır. Çünkü zamanının Hanefî âlimlerinin en büyüklerindendi. “Timurtaşî” nisbeti ile meşhur oldu. Timurtaş, Esmaü'l-emakin ve'l Bika adlı eserde, Harezm köylerinden bir köy olarak gösteriliyor ise de İbn-i Abidin, onun bu köyden değil, dedesi Timurtaşî'ye nisbet edilmiş olmasının gerçeğe daha yakın olduğunu söylemektedir.
Hanefî fıkıh âlimi olan Timurtaşî, son devir âlimlerinin en çok itimat ettikleri, sireti ve sureti güzel, hafızası kuvvetli, mütalaası geniş büyük bir âlimdir. Zamanında onun derecesine yükselen kimse bulunmamıştır. Şaşılacak derecede çok eserleri vardır. Bunlardan biri de Tenvirü'l-ebsar adındaki fıkıh kitabıdır. Bu kitap, fıkıhta kadri büyük, faydası çok bir eserdir. Fıkıh meselelerini son derece titizlikle incelemiş ve muvaffak da olmuştur. Şöhreti her yere yayılmıştır. Bu eser, onun en faydalı kitaplarından biridir. Onu, kendisi şerh ettiği gibi, âlimlerinden bir cemaat ve bu meyanda Şam müftüsü Alaeddin-i Haskefî de şerh etmiş ve bu şerhine, Dürrü'l-muhtar adını vermiştir. Başka eserleri de vardır. 1004 (m. 1595) senesinde Gazze'de vefat etti. Resulullah Efendimizin dedelerinden Haşim bin Abd-i Menaf da oradadır. İmam-ı Şafiî hazretleri de bu şehirde doğmuş idi.
Muhibbî, onun hakkında diyor ki: “Timurtaşî, asrında Hanefî fakihlerinin reisi olup fazıl ve büyük bir imam idi. Az konuşurdu. Sireti güzel, hafızası kuvvetli, mütalaası çoktu. Zamanında onun derecesine yükselen olmadı. Önce kendi memleketi olan Gazze'de, Şafiî müftüsü Şemseddin Muhammed bin el-Meşrıkî el-Gazzî'den çeşitli ilimleri tahsil etti. 998 (m. 1589) senelerinin sonlarına doğru, dört defa Kahire'ye gidip geldi. Orada Bahr kitabının müellifi Şeyhülimam Zeyneddin ibni Nüceym ve büyük âlim Eminüddin bin Abdülal'den fıkıh ilmini öğrendi. Ayrıca Mısır Kadılkudatı Mevlana Ali bin Hamaî'den ilim tahsil etti. Sonra memleketine döndü. Her ilimde çok yükseldi. Fetva için insanlar ona gelirdi. Çok kıymetli kitaplar telif etti.”
Eserleri:
1- Tenvirü'l-ebsar ve Camiu'l-bihar: Fıkıh ilminde kıymeti çok yüksek bir metindir. Fıkıh meselelerinde her ince meseleyi tetkik etti. Her yere yayılan meşhur bir eserdir. Bunu kendisi şerh edip ona da Minahü'l-gaffar adını verdi. Bu eserini, mezhebinin bütün kitaplarından faydalanarak hazırlamıştır. Şam müftüsü Alaeddin i Haskefî, Şam'da oturan Mevlana Hüseyin bin İskender Rumî, Şam'da Nasıriyye müderrisi Şeyh Abdürrezzak gibi daha birçokları bu eser üzerine kıymetli şerhler yazdı. Haskefî'nin eserine meşhur âlim İbn-i Âbidîn, Reddü'l-muhtar adıyla bir haşiye yazmış ve bu haşiye defalarca basılmıştır. Anadolu'da Şeyhülislam Mevlana Muhammed Ankaravî de gayet kıymetli ve faydalı yazıları ile bu kitabın kenarlarını süsledi. Hayreddin-i Remlî de müellifin şerhine çok faydalı haşiyeler yazmıştır.
2- Şerhü'l-Kenzi'd-dekaik: Bu eserin, Kitabü'l-eyman bölümüne kadarını şerh etmiştir.
3- Şerhü'l-Vikaye: Bir bölümünü şerh etti.
4- Dürer ve Gurer haşiyeleri: Kitabü'l-hac bölümüne kadarını şerh etmiştir.
5- Kitabü mu'ini'l-müftî alâ cevabi'l-müstefti: Büyük bir cilt hâlindedir. Fetvalarını iki cilt hâlinde toplamıştır.
6- Risaletün fî hasaisi'l-aşereti'l-mübeşşirin bi'l-Cennetî,
7- Risaletün fî beyan-i cevazi'l-istinabeti fi'l hutbe,
8- Risaletün fî beyan-i ahkâmü'l-kıraati halfe'l-imam,
9- Risaletü'n-nefais fî ahkâmü'l kenais,
10- Risaletün fî ismeti'l-enbiya.
11- Risaletün fî dühuli'l-hamam,
12- Risaletün fi't-tecviz,
13- Risaletün fî meshi'l-huffeyn,
14- Risaletün fi'n-nükud,
15- Risaletün fî ahkâmi'd-düruz ve'l-irfaz,
16- Risaletün fi't tansis ve'l-aded,
17- Risaletün fi'n-nikâh,
18- Risaletün fi'l-vakf,
19- Şerhu Bed'ıl-emali,
20- Şerhü'l-Avamil li'l-Cürcanî.
21- Şerhu Katrü'n-neda
22- Şerhü'l-Menar: Nesefî'nin usul-i fıkh hakkındaki eserinin şerhidir.
23- Şerhu muhtasari'l-Menar,
24- Ikdü'l-cevahiri'n-nirat fî beyan-ı hasaisi'l-kirami'l-aşereti's-sikat,
25- Feraiz-i Timurtaşî,
26- Kitabü'l vusul ila kavaidi'l-usul,
27- Mis'afü'l-hükkam ale'l-ahkâm,
28- Manzumetün fi't-tasavvuf,
29- Şerhu müşkilati'l-mesail,
30- Mevahibü'l-Mennan fî şerh-i tuhfeti'l-akran.
Daha başka eserleri de vardır.
