Kıraat ve nahiv âlimi. İsmi Ebu Muhammed Yakub bin İshak bin Zeyd bin Abdullah bin Ebu İshak el-Hadramî el-Basrî'dir. Hadramî kabilesinin azatlısı olduğu için o beldeye nisbet edilir. Basra'da 117 (m. 735) tarihinde dünyaya geldi. Ebu Amr'dan sonra Basra kıraat âlimlerinin en önde gelenidir. 205 (m. 821) senesi Zilhicce ayında seksen sekiz yaşında iken vefat etti.
Yakub el-Hadramî çok düzgün konuşurdu. Konuşmasında i'rab hatası (harekelerde ve uzatmalarda yanlışlık) yaptığı hiç görülmedi. Yakub el-Hadramî'nin şiir ve edebiyat yönü de çok güçlüydü. Meşhur Arap şairi Ferezdak'ın şiirlerinde hata bulup, tenkit etmeye kadir idi. Hatta bu yüzden Ferezdak, Yakub el-Hadramî'yi hicvetmeye kalkışmıştır.
Yakub el-Hadramî, ilmi yanında, zahit, abit, mutteki, muhlis bir zat idi. Namaz kılarken sırtındaki hırkası çalınmış; fakat o farkına bile varmamıştır. Hırkasını çalan pişman olup tekrar geri getirdiğinde, yine farkında olmamıştı. Yakub el-Hadramî, kıraat-i aşereden on meşhur kıraat âliminden birisidir. Kıraat ilminde önce eimme-i kıraat-i seb'a (yedi kıraat imamı) olarak bilinen Nafi, İbn-i Kesir, Ebu Amr, İbn-i Amir, Asım, Hamza ve Kisaî hazretleri gelir. Daha sonra bunlara eimme-i selase (üç imam) denilen Yakub, Ebu Ca'fer ve Halef-i Aşir de iştirak etmiş; hepsine birden eimme-i aşere; bunların kıraat ilmindeki kurdukları usullerin hepsine de kıraat-ı aşere adı verilmiştir.
Yakub el-Hadramî, kıraati arz yoluyla Selam bin Süleyman et-Tavil, Mehdi bin Meymun, Ebü'l-Eşbeh el-Utarîdî, Şihab bin Şernefe, Mesleme bin Muharib, İsme bin Urve el-Fakimî, Yunus bin Ubeydes-Selam, Kisaî, Hazma, Ebu Amr gibi kıraat âlimlerinden almıştır. Kur'an-ı Kerim'i bir buçuk senede Selam bin Süleyman'a; beş günde Şihab bin Şernefe'ye; dokuz günde de Mesleme'ye okumuştur. Mesleme de, Ebü'l-Esved ed-Düeli'ye; o da, Hazreti Ali'ye okumuştur. Selam, Asım bin Ebü'n-Necud; Asım, Ebu Abdurrahman es-Sülemî; Ebu Abdurrahman da Ali bin Ebu Talib huzurunda kıraatte bulunmuştur. Yakub el-Hadramî kıraatini ayrıca Ebü'l-Eşbeh'e okumuş; o da Ebu Reca'ya, bu da Ebu Musa el-Eş'arî'ye okumuştur. Böylece Yakub el-Hadramî, kıraatini bir taraftan Hazreti Ali, diğer taraftan da Ebu Musa gibi iki güzide sahabiye istinad ettirmektedir. Bu iki sahabi de kıraatini Hazreti Peygamber'e dinletmişti.
Ebu Ubeyde Ma'mer bin Müsennâ der ki: “Abdullah bin Ebu İshak Yakub el-Hadramî, sırasıyla Ebu'l-Esved ed-Düelî, Meymun bin Akran ve Anbesetü'l-Fil'den sonra Arapçanın gramer kaidelerini ilk vaz'eden âlimdir.” Meşhur nahiv âlimi Müberrid de buna benzer söylemiştir. Ebu Hatim es-Sicistanî der ki: “Yakub el-Hadramî, Kur'an-ı Kerim'in Arapça'nın çeşitli lehçelerine göre okunuşu; Kur'an ayetlerinin lügavi tahlilleri, fıkıh ve nahiv görüşleri hususunda, kendilerine yetişip gördüğümüz kimselerin en âlimiydi. Ayrıca kıraat, Arapça, kelam ve fıkıh sahasında otorite sahibi bir âlimdi.” Ali bin Cafer es-Sa'di de; “Yakub, zamanında yaşayan en iyi karî idi.” demiştir. Ebu'l-Kasım el-Hüzelî de; “Yakub'un zamanında, onun bir misli görülmemiştir.” demektedir. Ebu Abdullah Muhammed bin Ahmed el-Lalkaî, Yakub el-Hadramî'yi bir şiirinde şöyle övmektedir: “Yakub'un babası ve dedesi de kurradandır. Kurra içinde Yakub, parlak yıldız gibidir. Kendisinin ve kıraat vechinin biricik oluşuna dair haberler tam manasıyla doğrudur. Kendi zamanında ve haşre kadar onun bir misli kim olabilir!” Ebu Osman el-Mazinî, rüyasında Hazreti Peygamberi görmüş ve Taha suresini okumuştu. Hazreti Peygamber kendisine; “Yakub'un kıraatini oku!” buyurdu.
Yakub el-Hadramî aynı zamanda muhaddis idi. Ebu Hafs el-Fellas, Ebu Kılabe, Muhammed bin Abbad ve Muhammed bin Yunus el-Kudeymî ondan hadis-i şerif rivayet etti. Ahmed bin Hanbel'e Yakub el-Hadramî'yi sorduklarında; “Saduk (çok doğru) birisidir.” buyurdu. Keza Ebu Hatim er-Razî'ye sorulmuş; o da aynı cevabı vermiştir.
Eserleri: İbn-i Hallikan, Yakub el-Hadramî'nin El-Cami' adında bir eserinin olduğunu; bu eserinde bütün kıraatleri ve bunların ihtilaf ettiği noktaları topladığını bildirmektedir. Bunun yanı sıra, Vücuhu'l-Kıraat ve El-Vakfu't-Tam adlı eserleri de mevcuttur.
Yakub el-Hadramî'den arz yoluyla, yani kendisine dinleterek sonraki nesillere kıraat rivayet eden 32 kadar âlim sayılmıştır. Bunlardan Ebü'l-Hasan Ravh bin Abdülmün'im el-Hüzelî el-Basrî en-Nahvî ve Ebu Abdullah Muhammed bin el-Mütevekkil el-Lü'lüî er-Rüveys el-Basrî en tanınmışlarıdır. Ravh ve Rüveys, aynı zamanda saduk ve sika olarak tanınmış iki muhaddisti. Rüveys, ayrıca Şafiî fıkıh âlimidir.
