Dijital bağımlılığı bitirecek hamleler: Milli teknoloji kalkanı

Türkiye uydudan telefona, çipten yapay zekâya kendi teknolojisini geliştiriyor. Savunma sanayiinde yerlilik oranı yüzde 83’e yükseldi. 198 uyduluk millî haberleşme ağı kurulacak. ASELSAN’ın yerli telefonu yakında piyasaya çıkacak

Kaydet

TUSAŞ Motor Sanayii (TEI) Genel Müdürü Mahmut Faruk Akşit’in yabancı elektrikli araçların kamera, sensör ve yazılımlarından kaynaklanan güvenlik riskleri sebebiyle savunma sanayii tesislerine alınmadığını açıklamasının ardından gözler Türkiye’nin teknolojik bağımsızlık hamlelerine çevrildi. Türkiye teknoloji alanında dünyayla yarışırken özellikle savunma alanında dışa bağımlılığı neredeyse bitme noktasına getirdi. Hedef teknolojik ürünleri bütün bileşenleriyle yapıp verilerini kontrol etmek. İşte Türkiye’nin millî teknoloji kalkanından örnekler:

Savunma sanayiinde yerlilik oranı 20 yılda yüzde 20’lerden yüzde 83’e çıkarıldı.

ASELSAN ve Türk Telekom iş birliğiyle hazırlanan yerli akıllı telefonun altı ay içinde satışa sunulması hedefleniyor. Telefonda yerli işletim sistemi ve millî kullanılacak. Bilgisayarlarda da TÜBİTAK tarafından geliştirilen Pardus işletim sistemi yaygınlaştırılıyor.

5G’DE YERLİ ÜRÜN ŞARTI

Elektronik sistemlerin temelini oluşturan çiplerde dışa bağımlılığın azaltılması için yeni yatırımlar planlanıyor. TÜBİTAK BİLGEM bünyesinde belirli çiplerin tasarım ve üretimi yapılırken, ASELSAN ve TÜBİTAK iş birliğiyle millî ÇAKIL işlemcisi geliştirildi.

Çip yatırımına 5 milyar dolarlık destek bütçesi açıklandı. İleri çip üretim kapasitesinin artırılması için Ulusal Çip Konsorsiyumu oluşturulması, 2028’de 110 nanometre üretim teknolojisine geçilmesi ve daha ileri teknolojiler için yeni tesislerin kurulması hedefleniyor.

5G teknolojisinde yerli üretim yükümlülükleri getirildi. ASELSAN’ın ortak olduğu ULAK Haberleşme’nin geliştirdiği yerli baz istasyonları üç mobil operatörün şebekesinde kullanılıyor. ASELSAN’ın geliştirdiği elektronik harp korumalı EHKET telsizleri de kriptolu haberleşmede güvenliğini sağlıyor.

BATARYAYA YERLİ ÜRETİM

Yerli elektrikli otomobil TOGG’da yazılım geliştirme ve uzaktan güncelleme çalışmaları devam ediyor. Araçlarda kullanılan TruOS işletim sistemiyle dijital hizmetler ve yeni özellikler güncellenebiliyor. Batarya alanında ise ASPİLSAN’ın Kayseri tesisinde yılda yaklaşık 21 milyon lityum iyon pil hücresi üretilebilecek kapasiteye ulaşıldı. Togg ve Farasis Energy ortaklığındaki Siro da batarya modül ve paketlerini üretiyor. 2030’a kadar yıllık 80 gigavatsaatlik batarya üretim kapasitesine ulaşılması planlanıyor.

YERLİ YAZILIMLA SAVUNMA

Kritik altyapıların siber saldırılara karşı korunmasında da yerli sistemler kullanılıyor. AVCI zararlı yazılımları, AZAD kötü amaçlı internet adreslerini, KASIRGA güvenlik açıklarını tespit edebiliyor. ASELSAN’ın geliştirdiği IP tabanlı güvenlik kameraları, elektro-optik görüntüleme sistemleri ve kriptolu haberleşme çözümleri de kritik tesislerin güvenliğinde kullanılabilecek millî teknolojiler arasında bulunuyor.

Türkiye’nin Karadeniz’deki gaz üretim aşamaları yerli sistemlerle takip ediliyor. ASELSAN’ın geliştirdiği SCADA ile elektrik, petrol, doğalgaz ve su altyapıları uzaktan izleniyor.

URUK akıllı şehir platformu trafik, güvenlik, enerji, ulaşım ve çevre gibi alanlardaki verileri ortak bir yönetim sisteminde bir araya getiriyor. Finansal işlemlerde de Bankalararası Kart Merkezinin geliştirdiği TROY yerli bir alternatif oluşturuyor.

Yabancı navigasyon uygulamalarına alternatif oluşturmak için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı desteğinde Bilişim Vadisi, Başarsoft ve Togg iş birliğiyle yerli navigasyon projesi sürüyor. Projeyle Türkiye’ye ait harita ve konum verilerinin yerli sistemlerle işlenmesi hedefleniyor.

Yapay zekâda TÜBİTAK’ın Türkçe büyük dil modeli çalışmaları devam ediyor. 2030’a kadar veri merkezi kapasitesinin en az 1 gigavata çıkarılması amaçlanıyor.

KRİTİK VERİLER İÇİN MİLLÎ MERKEZ

TÜRKSAT’ın Ankara Gölbaşı’nda temelleri atılan yeni veri merkezi, veri güvenliği için hayati bir rol üstlenecek.

Kendi haberleşme uydusunu geliştirebilen 11 ülkeden biri olan Türkiye, kendi uzay limanını da inşa etmeyi hedefliyor. TÜRKSAT uydularının hizmet verdiği nüfus 5 milyar kişiye ulaştı. ASELSAN ise alçak Dünya yörüngesinde birbirine bağlı 198 uydudan oluşacak GÖKBAĞI (ASTRALINK) projesini başlattı. İlk yerli uzay aracı seneye Ay’da olacak.

Sağlık alanında da dışa bağımlılığın azaltılması için çalışmalar yürütülüyor. Türk Kızılay Protürk Plazma İlaç Tesisinde bağışlanan kanlardan elde edilen plazma işlenerek albümin, immünoglobulin ve kanın pıhtılaşmasını sağlayan faktörler gibi kritik ilaçlar üretilecek.

HAVELSAN BAŞARDI

HAVELSAN, geliştirdiği komuta kontrol ve entegrasyon çözümleriyle insansız deniz ve hava araçlarının koordineli görev yapmasını sağladı. VN Deniz Teknolojileri üretimi USV-12 insansız deniz aracına konuşlu, ASİSGUARD tarafından geliştirilen SAGAN İHA, otonom kalkış yaparak 60 mm havanı belirlenen hedefe bıraktı ve görevini başarıyla tamamladı. Gerçekleştirilen gösterimde, farklı üreticilere ait insansız platformların ortak komuta kontrol sistemi altında birleştirilerek müşterek harekât kabiliyetleri ortaya kondu.