Son günlerde gündem oldu: Sosyal medyadaki o iddiaların bilimsel karşılığı yok

Gece yarısı aniden uyanıp saate bakıyor, telefonunuzu elinize alıyor ve yeniden uykuya dalmakta zorlanıyor musunuz? Sosyal medyada saat 03.00’te uyanmanın belirli organlara ait hastalıklarla ilişkilendirildiğine dair paylaşımlar yayılırken uzmanlar uyarıyor: Her uyanmayı bir hastalığa bağlamak doğru değil. Stres, kafein, hormonal değişiklikler ve uyku alışkanlıkları gece uyanmalarının arkasındaki sebepler olabilir. Üstelik sorun yalnızca kaç saat uyuduğunuz değil, uykudan ne kadar dinlenmiş kalktığınızdır...

Kaydet

Bir süredir sosyal medyada dolaşan “gece yarısı uykusuzluğu” yani gece aniden saat 03.00’da uyanıp yeniden uykuya dalamamak bir hastalık mı? İnsan bedeninin belirli saatlere göre değerlendirilmesinin bilimsel açıdan doğru olmadığını ifade eden Doç. Dr. Tuğba Atmaca Temrel, “Uyku düzeni söz konusu olduğunda yoğun iş temposu, ekonomik kaygılar, aile sorumlulukları ve gün boyunca devam eden zihinsel yorgunluk, gece uykusunun bölünmesine neden olabiliyor. Kişi gün içerisinde kendisini stresli hissetmese bile zihinsel yoğunluk ve yeterince dinlenememek uyku kalitesini etkileyebiliyor. Gün içinde ertelenen düşünceler ve kaygılar da gecenin sessiz saatlerinde daha belirgin hale gelebiliyor” dedi.

“Middle-of-the-night insomnia” olarak adlandırılan gece uyku bölünmelerinin sebepleri ile ilgili sosyal medyada şunlar konuşuluyor:

KORTİZOL PATLAMASI: Sosyal medyada en çok paylaşılan içeriklerden biri, gece 3 civarında vücudun stres hormonu olan kortizolün aniden yükseldiği iddiası. Kan şekerinin gece düşmesi sonucu vücudun panikleyip adrenalini/kortizolü devreye soktuğu ve kişiyi uyandırdığı sıkça anlatılıyor.

SİRKADİYEN RİTİM VE ÇİN TIBBI (ORGAN SAATİ): Açıklamalarda sıkça Geleneksel Çin Tıbbı referans veriliyor. Bu inanışa göre gece 01.00 - 03.00 arası karaciğer saati olarak geçiyor. Sosyal medya fenomenleri gece 03.00'te uyanmayı "Karaciğeriniz detoks yapamıyor" veya "Bilinçaltınızda bastırılmış öfke/stres var" şeklinde yorumluyor.
3-4 SAATLİK ÇİFT UYKU (BİPHASİC SLEEP) TRENDİ: Tarihsel olarak insanların sanayi devrimi öncesinde iki parça halinde uyuduğunu (gece uyanıp 1-2 saat oturup tekrar uyumak) hatırlatan paylaşımlar, bunun biyolojik olarak gayet "doğal" olduğunu savunuyor.

Doç. Dr. Tuğba Atmaca Temrel’e göre, gece saatlerini belirli organlarla eşleştiren bu tür yorumların bilimsel açıdan güvenilir bir temeli bulunmuyor. Gece uyanmaları tek bir nedene bağlanamıyor; stres, günlük alışkanlıklar, çevresel koşullar ve bazı sağlık sorunları uyku düzenini etkileyebiliyor.

Son günlerde gündem oldu: Sosyal medyadaki o iddiaların bilimsel karşılığı yok

UYKUSUZLUK SANILANDAN DAHA YAYGIN

Uyku sorunları yalnızca gece birkaç kez uyanan kişilerin meselesi olmadığını söyleyen Doç. Dr. Temrel, “Uykuya dalmakta güçlük çekmek, uykuyu sürdürememek veya sabah çok erken uyanıp yeniden uyuyamamak da uykusuzluk belirtileri arasında yer alıyor. Dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık yüzde 10-30’unun uykusuzluk belirtileri yaşadığı tahmin ediliyor. Kronik uykusuzluk bozukluğu ise bu belirtileri yaşayan herkes için geçerli değil; belirtilerin sürekliliği, sıklığı ve gündüz yaşamına etkisi birlikte değerlendiriliyor” diye anlattı.

GECE UYANMAK HASTALIK MI?

Gece uyanmak tek başına bir uyku hastalığı anlamına gelmiyor. Uyku, gece boyunca farklı evreler arasında ilerliyor ve kısa süreli uyanmalar zaman zaman normal kabul edilebiliyor. Asıl önemli olan, uyanmaların sıklaşıp sıklaşmadığı, kişinin yeniden uyuyup uyuyamadığı ve gündüz yaşamının etkilenip etkilenmediği.

SAAT 03.00’TE UYANMANIN SIRRI: BİYOLOJİK SAAT Mİ, STRES Mİ?

Vücudun uyku-uyanıklık dönüsünü düzenleyen biyolojik saati, ışık-karanlık döngüsünden ve günlük alışkanlıklardan etkileniyor. Gece boyunca uyku evreleri değişirken kısa uyanmalar yaşanabiliyor. Sabah yaklaşırken uyku yapısı da değiştiğinden bazı kişiler bu saatlerde daha kolay uyanabiliyor.

Ancak saat 03.00’te uyanmanın herkeste aynı anlama geldiğini gösteren bilimsel bir kural yok. Uyanma saati; kişinin ne zaman uyuduğuna, biyolojik ritmine, çevresel koşullara ve uyku düzenine göre değişebiliyor.

Doç. Dr. Tuğba Atmaca Temrel, gece uyanmalarını değerlendirirken yalnızca saate değil, kişinin günlük yaşamına ve eşlik eden belirtilere de bakılması gerektiğini belirtiyor.

GECE UYANINCA YAPILAN BU HATA UYKUYU DAHA DA KAÇIRABİLİR

Gece uyandığınızda ilk işiniz saate bakmaksa dikkat! Sürekli saati kontrol etmek, sabah kaç saat uyumuş olacağınızı hesaplamak ve yeniden uyuyamamaktan endişelenmek, uyanıklığı artırabiliyor. Telefona yönelmek de ekran ışığı ve zihni harekete geçiren içerikler nedeniyle uykuya dönüşü zorlaştırabiliyor.

GECE UYANDIĞINIZDA NE YAPMALISINIZ?

• Saate bakmayın: Sürekli zamanı kontrol etmek yerine dikkatinizi sakinleşmeye yöneltin.
• Telefonu elinize almayın: Haberler, mesajlar ve sosyal medya içerikleri zihinsel uyarılmayı artırabilir.
• Uykuyu zorlamayın: Uzun süre uyanık kalıp giderek geriliyorsanız yataktan kalkın; loş ışıkta sakin bir etkinlikle vakit geçirin ve uykunuz geldiğinde yeniden yatağa dönün.
• Sabah kalkış saatinizi koruyun: Her gün benzer saatlerde kalkmak biyolojik ritmin düzenlenmesine yardımcı olabilir.

Bu yöntemler uyku alışkanlıklarını iyileştirmeye yardımcı olabilir; ancak devam eden uyku sorunlarında altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.

KAHVE, AKŞAM YEMEĞİ VE STRES… GECE UYKUSUNUN GİZLİ DÜŞMANLARI

Uyku kalitesini yalnızca yatmadan önce yapılanlar belirlemiyor. Gün içinde tüketilen kafein, düzensiz uyuma saatleri, uzun süre hareketsiz kalmak ve stres de gece uykusunu etkileyebiliyor.

Kahve ve enerji içeceklerinin yanı sıra çay ve bazı gazlı içeceklerde de kafein bulunuyor. Kafeinin etkisi kişiden kişiye değişse de geç saatlerde tüketilmesi uykuya dalmayı zorlaştırabiliyor. Ağır yemekler, yatmadan hemen önce yoğun egzersiz yapmak ve alkol kullanımı da uykunun bölünmesine yol açabiliyor. Stresin etkisi ise bazen daha karmaşık. Kişi gün içinde sorunlarını düşünmeye fırsat bulamasa bile gece sessizliğinde kaygılarıyla baş başa kalabiliyor. Böylece uykuya dalmak veya uykuyu sürdürmek zorlaşabiliyor.

Doç. Dr. Temrel’in de dikkat çektiği gibi, uyku sorunlarını değerlendirirken kişinin yalnızca gece yaşadıklarına değil, gün boyunca sürdürdüğü alışkanlıklara da bakmak gerekiyor.

HER GECE UYANIYORSANIZ NE ZAMAN DOKTORA GİTMELİSİNİZ?

Ara sıra gece uyanmak genellikle tek başına endişe nedeni değil. Ancak sorun düzenli hale geliyorsa ve gündüz yaşamını etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önem taşıyor.

Özellikle şu belirtileri göz ardı etmeyin:

Gece sık sık uyanmak ve yeniden uykuya dalamamak

• Sabah çok erken uyanıp tekrar uyuyamamak
• Gün içinde aşırı yorgunluk, uyuklama veya dikkat dağınıklığı yaşamak
• Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin durması ya da nefes nefese uyanmak
• Uyku sorununun haftalar boyunca devam etmesi veya günlük yaşamı belirgin biçimde bozması

Uyku sorunları stres ve kaygının yanı sıra uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu, kronik ağrı, hormonal değişiklikler ve bazı ilaçlarla ilişkili olabiliyor. Bu nedenle uzun süren şikâyetlerde kendi kendine tanı koymak veya doktor önerisi olmadan uyku ilacı kullanmak yerine bir sağlık profesyoneline başvurmak gerekiyor.

KAÇ SAAT UYUMAK YETERLİ?

Sağlıklı yetişkinlerin çoğu için gecede 7-9 saat uyku öneriliyor. Ancak uyku ihtiyacı yaşa, sağlık durumuna ve kişisel özelliklere göre değişebiliyor. Yalnızca yatakta geçirilen süre değil, sabah dinlenmiş uyanmak ve gün boyunca dikkati sürdürebilmek de önemli göstergeler arasında yer alıyor.

Doç. Dr. Tuğba Atmaca Temrel’in vurguladığı temel nokta şu: Gece uyanmak tek başına bir hastalık göstergesi değil. Önemli olan, uyanmaların ne sıklıkta yaşandığı, yeniden uykuya dönmenin ne kadar zorlaştığı ve bunun gündüz yaşamını nasıl etkilediği. Sosyal medyadaki saat ve organ eşleştirmeleri yerine, kişinin uyku düzenini ve belirtilerini bir bütün olarak değerlendirmek gerekiyor.