Osmanlı âlimlerinden. Yirminci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Muhammed olup Bostanzade Mehmed Efendi diye bilinir. Kanunî Sultan Süleyman devri Anadolu kazaskerlerinden Tireli Bostanzade Mustafa Efendi'nin oğludur. 942 (m. 1535)'te doğdu. Doğum yeri kesin olarak belli değildir. 1006 (m. 1598)'de İstanbul'da vefat etti. Şehzadebaşı Camii bahçesinde, cadde tarafında medfundur.
İlk tahsilini babasından gördükten sonra Arapzade ve Kadızade'den ilim tahsil etti. Gül Hoca Çelebi'nin de derslerinde bulundu. Ondan ilim öğrenip istifade etti. Aklî ve naklî ilimlerde yetişip yüksek derecelere ulaştıktan sonra 963 (m. 1555)'ten itibaren mülazim (stajyer) müderris olarak bazı medreselerde vazifelendirildi. 966 (m. 1558)'de Eski İbrahim Paşa Medresesi müderrisliğine tayin edildi. 970 (m. 1562)'de Yeni Ali Paşa Medresesi'ne, 974 (m. 1566)'da Hankah Medresesi'ne, 975 (m. 1567)'de Haseki Medresesi'ne, 976 (m. 1568)'de İsmihan Sultan Medresesi'ne, aynı sene içinde Sahn-ı seman medreselerinden birine, 977 (m. 1569)'da Yavuz Sultan Selim Medresesi'ne, 978 (m. 1570)'te Süleymaniye Medresesi'ne, 980 (m. 1572)'de Edirne Selimiye Medresesi'ne müderris tayin edildi.
981 (m. 1573)'te Şam kadılığına tayin olundu. 983 (m. 1575)'te Bursa ve aynı yıl içinde Edirne kadılıklarına tayin olundu. 984 (m. 1576)'da İstanbul kadılığına getirildi. Bu vazifede bir yıl kaldıktan sonra 985 (m. 1577)'de Anadolu kazaskerliğine yükseltildi. 988 (m. 1580)'de Rumeli kazaskerliğine nakledildi. Bir yıl sonra bu vazifeden alındı ve emekli oldu. 991 (m. 1583)'te Kahire kadılığıyla vazifelendirilip Mısır'a gönderildi. Kahire kadılığı vazifesini üç yıl müddetle adalet ve doğruluk üzere yürüttükten sonra istifa edip İstanbul'a geldi.
995 (m. 1588)'de tekrar Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. 997 (m. 1589)'da Şeyhülislam Abdülkerim Şeyhî Efendi yerine şeyhülislamlık makamına tayin edildi. Üç yıl bir ay yedi gün bu şerefli vazifeyi ifa ettikten sonra 1000 (m. 1592)'de emekli oldu. Bir köşeye çekilip ilim ve ibadetle meşgul iken 1001 (m. 1593)'te tekrar Rumeli kazaskerliğine getirildi. Şeyhülislam Zekeriyya Efendi'nin vefatı üzerine, aynı yıl içinde tekrar şeyhülislamlık makamına tayin olundu. Sultan Üçüncü Mehmed Han'ın sevgi ve iltifatını kazanan Bostanzade Mehmed Efendi, 1006 (m. 1598)'de şeyhülislamlık vazifesine devam ederken vefat etti. Toplam yedi yıl on ay müddetle şeyhülislamlık vazifesini adalet ve doğruluk üzere yürüttü. İstanbul Samatya Hacıkadın Mahallesi'nde bir mescit yaptırmıştır. Bu mescit bugün kayıptır.
Osmanlı âlimlerinden. Yirminci Osmanlı şeyhülislamıdır.
Cadde tarafında Bostanzade Mehmed Efendi'nin medfun olduğu İstanbul'daki Şahzadebaşı Külliyesi.
İŞİM HALLOLURDU
Nakledilir ki: Bostanzade Mehmed Efendi Mısır kadısı olduğu sırada, Sultan Üçüncü Murad Han bir mektup yazıp; “Ben seni Mısır kadılığından azletmedim, dilediğin kimseyi yerine tayin et ve sonra bizi ziyarete gel.” dedi.
Bu mektup üzerine Bostanzade Mehmed Efendi Mısır'dan ayrılıp 994 (m. 1537) senesinde Şam'a geldi. İsavî'nin ilim meclisinde bulunduğu sırada şöyle anlattı: “Mısır'da bulunduğum sırada, İmam-ı Şafiî hazretlerinin kabrini ziyaret etmeyi hiç ihmal etmedim. Nasıl mühim meseleler arz edilmek için sultana gidilirse, ben de mühim meselelerimi arz etmek için İmam-ı Şafiî'nin kabrine giderdim ve; ‘Ey İmam-ı Şafiî! Burası senin memleketindir, burada başıma şöyle şöyle hadiseler geldi. Bu hususta senden imdat istiyorum.’ der, geri dönerdim. İmam-ı Şafiî hazretlerinin bereketiyle o işim hâllolurdu.”
Osmanlı âlimlerinden. Yirminci Osmanlı şeyhülislamıdır.
Bostanzade Mehmed Efendi'nin bir fetvası.
Bostanzade Mehmed Efendi ilim ve irfan sahibi bir zattı. Aklî ve naklî ilimlerde yüksek derece ve fıkıh ilminde özel ihtisas sahibiydi. Güzel ahlâklı, fazıl bir zattı. Kadılığı ve şeyhülislamlığı sırasında adaletle hükmeder, herkese karşı güzel muamele ederdi. Hoşsohbet ve güler yüzlüydü. Dili peltek olmasına rağmen iyi bir hatipti. Arapça, Farsça ve Türkçe şiirleri olan Bostanzade Mehmed Efendi'nin, Kanunî'nin vefatı üzerine yazdığı mersiyesi ünlüdür.
Eserleri: İmam-ı Gazalî hazretlerinin İhyaü'l-ulum adlı eserini Türkçeye tercüme etti. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Fatih Kısmı No: 2574'te kayıtlıdır. Fıkıh ilmine dair, İbrahim bin Halebî'nin yazdığı Mülteka-i Ebhur adlı eseri şerh etti.
Bostanzade Mehmed Efendi'nin şiirlerinden bazı beyitler:
Lükneti var dime sakın bî-vukuf, Ayrılamaz tatlu dilinden huruf.
İdersem vech-i yâri maha teşbih, İder erbab-ı irfan anı tevcih.
Nazar kılsa dehen-i yara bülbül, Didi gonce için fîhi mâ-fîh.
