Tefsir, kıraat, hadis, nahiv, Arabî ilimler ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi, şair. Künyesi, Ebu Amr olup; ismi, Osman bin Sa'id bin Ömer'dir. Emevîlerin azatlık kölelerinden olduğu için Emevî, Kurtuba'ya nisbetle Kurtubî, doğduğu veya yerleştiği yer olan Daniye'ye nisbetle de Danî denildi. Önceleri “İbn-i Sayrafî”, sonraları “Danî” nisbetiyle meşhur oldu. 371 (m. 981) yılında Kurtuba'da doğdu. 444 (m. 1052) yılında Belensiye (Valencie) eyaletine bağlı Daniye'de (Danig) vefat etti. Cenazesine kalabalık bir cemaat iştirak etti. Daniye sultanı hürmetinden cenazesinin önünde yürüdü.
Ebu Amr Danî hazretlerinin Et-Tahdid fi'l-itkan ve't-tecvid adlı eserinin kapak sayfası (solda), El-Fark (Et-Temyiz li'l-fark) beyne'd-dad ve'z-za fî kitabillahi azze ve celle ve fî'l-meşhuri mine'l-kelam adlı eserinin kapak sayfası (sağda).
Ebu Amr Danî hazretlerinin kıraata dair yazdığı en büyük eseri olan Camiu'l-beyan fi'l-kıraati's-seb'a'l-meşhure adlı eserinin kapak sayfası (1. kitap). Kitabü't-teysir fi'l-kıraati's-seb' adlı eserinin kapak sayfası (2. kitap). Elehrufu's-seb'ati li'l-Kur'an adlı eserinin kapak sayfası (3. kitap). Mushaf'ın imlasına dair olan El-Mukni adlı eserinin kapak sayfası (4. kitap).
On beş yaşında kendi memleketinde ilim tahsiline başlayan Ebu Amr Danî, yirmi altı yaşında iken Daniye'den doğuya gitmek niyeti ile ayrıldı. Kayrevan ve Mısır'a gitti. Mekke'ye gidip hac etti. Endülüs'e geri döndü, Sarakusta'da (şimdi Zaragoza) yedi sene kaldı. Daha sonra Kurtuba'ya gitti. Oradan da ayrılıp Daniye'ye yerleşti. Gitmiş olduğu ilim merkezlerinde birçok âlimden ilim öğrendi. İbn-i Mücahid'in İhtilafü's-seb'a'sını, Kahire'de en büyük hocası Kâtib Ebu Müslim Muhammed bin Ahmed'den okudu. Ondan kıraat ve hadis ilimlerini öğrendi. Kurtuba'da Abdülaziz bin Ca'fer Farisî ve diğer âlimlere kıraatini dinletti. Ayrıca Ebü'l-Hasan bin Galebun, Halef bin Hakan Mısrî ve Ebü'l-Feth Faris bin Ahmed'den kıraat dersleri aldı.
Ahmed ibni Faris Abkısî, Abdurrahman bin Osman Kuşeyrî, Hatim bin Abdullah Bezzaz, Muhammed bin Halife bin Abdülcebbar, Ahmed bin Ömer bin Mahfuz Hirî, Ebu Abdullah bin Ebu Zemaneyn, Abdülvehhab bin Münir Mısrî, Ahmed bin Feth bin Ressan, Abdurrahman bin Ömer bin Nehhas Mısrî, Ebü'l-Hasan Ali bin Muhammed Kabisî ve daha birçok âlimden ilim öğrenip; Hicaz, Mısır, Mağrib ve Endülüs âlimlerinden icazet (diploma) aldı. Hicaz'ın batısındaki bütün ilim merkezlerini dolaşıp, oralarda yıllarca kalarak ilim tahsil eden ve Hicaz'da doğudan gelen âlimlerle görüşüp bilgilerine yeni bilgiler katan Ebu Amr Danî, duyduğunu yazar, yazdığını ezberler ve ezberlediğini unutmazdı. Arabî ilimlerin hepsinde âlimdi. Kur'an-ı Kerim'in bütün kıraat şekillerine ve inceliklerine vakıftı. Endülüs'te, onun bizzat insanlara okuyarak ve ayrıca talebeleri vasıtasıyla yaydığı kıraatle yıllarca Kur'an-ı Kerim okundu. Duyduğu hadis-i şerifleri yazar ve yazdıklarını ezberlerdi. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberleyerek hafız oldu. İnsanlara, yalnız Allahü tealanın rızasını kazanmak için yıllarca hadis-i şerif okuttu, öğretti. Ehli olmayana ilmini vermezdi. Sapık olup, doğru yola gelme arzusu, isteği olmayanları sevmez; çok ilim sahibi de olsa ondan ilim almanın; “Çöplükten yiyecek toplamak gibi.” olacağını söylerdi. Bu yüzden yanlış görüşleriyle Ehl-i Sünnet'ten ayrılan İbn-i Hazm'la çok münazaralar yaptı. Halk içinde onu rezil ederek, sapık fikirlerinin yayılmasını önledi.
Danî, vaktinin insanlarına Allahü tealanın bir lütfu idi. İlim sahiplerinin bütün meselelerini çözer, sorulan sorulara verdiği cevaplarda, o hususta o zamana kadar ne bildirildi ise, en sağlam kaynaklardan delil getirerek anlatırdı. Delil getirdiği sözü, senetleriyle ilk söyleyene kadar götürürdü. Her ilimde mahir ve marifet sahibi olan Ebu Amr Danî, alçak gönüllü, iyi huylu, güzel ahlâklıydı. Dünyaya ehemmiyet vermezdi. Harama düşerim korkusuyla şüphelileri terk eder, mubahların da bir çoğuna itibar etmezdi. Allahü tealanın sevgili kullarından olup, duası reddolunmazdı. Ebu Bekr bin Fasîh, Ebu Züvvad Müfrec-i Feta ve İkbalüddevle, Ebü'l-Hüseyin Yahya bin Ebu Zeyd, Ebu Hüseyin bin Tennar, Ebu Bekr Muhammed bin Müfrec, Ebü'l-Hasan Ali bin Abdurrahman, Ebu Davud Süleyman bin Neccah, Ebu Abdurrahman, Muhammed bin Müzahim, Ebu Ali Hüseyin bin Ali bin Mübeşşir, Ebü'l-Kasım Halef bin İbrahim Tuleytulî, Ebu İshak İbrahim bin Ali ve daha birçok âlim kendisinden ilim öğrenip rivayette bulundu.
Ayrıca; Ahmed bin Muhammed bin Abdullah Havlanî ve Ahmed bin Abdülmelik bin Ebu Hamza Mersî kendisinden icazetle ilim aldılar. Bu âlimler de hocaları gibi, yalnız Allahü tealanın rızası için ilim öğrenip, öğretmeye ve insanları Cehennem ateşinden kurtarmaya gayret ettiler. Onların vaaz ve nasihatları, öğrettikleri ilimler, örnek olan güzel huyları, adaletli hükümleri; cihada, emr-i ma'rûf ve nehy-i münkerete teşvikleri vesilesi ve bereketi ile yıllarca sapık fikirli kimseler söz söyleyemedi. Bu sayede zalim haçlı orduları Endülüs'e giremedi. Ne zamanki, sapık fikirler yayılmaya, insanlar, fısk ve küfre doğru yuvarlanmaya başladı, o zaman haçlı orduları da kapılara dayandı. Hezimet kaçınılmaz oldu. İbnü'l-Cezerî, hakkında; “Onun kitabına bakan, derece ve büyüklüğünü, Allahü tealanın onu kuvvetlendirdiğini ve güçlendirdiğini anlar.” buyurmuştur.
Eserleri: Ebu Amr ed-Danî'nin 120 kadar eseri olduğu ve bunların isimlerini kendisinin bir manzumesinde zikrettiği kaydedilmektedir. Ganim Kaddurî Hamed, Danî'nin 119 eserini ihtiva eden ve kimin tarafından hazırlandığı bilinmeyen Camiu'l-Ezher Kütüphanesi'ndeki üç varaklık bir listeyi müellifin Et-Tahdid fi'l-itkan ve't-tecvid adlı kitabının başında neşretmiştir. Bu listenin incelenmesinden kıraat ilmi yanında akait, hadis usulü ve tabakat konularında da telifleri bulunduğu anlaşılan Danî'nin günümüze ulaşan önemli eserleri şunlardır:
1- Camiu'l-beyan fi'l-kıraati's-seba'l-meşhure: Kıraat adair yazdığı en büyük eseridir.
2- Et-Teysir fî'l-kıraati's-seb': Müellifin yedi kıraat adair yazdığı en meşhur ve muhtasar eseridir. 1930'da İstanbul'da neşredilmiştir.
3- El-Muhkem fî nakti'l-mesahif: Mushaf'ın noktalanması ve harekelenmesi hakkında olup, İzzet Hasan tarafından Şam'da 1960'da yayınlanmıştır. Daha sonra birkaç defa yeniden basılmıştır.
4- El-Mukni fî marifeti mersumi mesahifi ehli'l-emsar: Mushaf'ın imlasına dair son olarak Kahire'de 1978'de basılmıştır.
5- El-Müktefa fi'l-vakf ve'l-ibtida: 1984'te Beyrut'ta basılmıştır.
6- Et-Tarif fî ihtilafi'r-ruvat an Nafi: 1982'de Rabat'ta basılmıştır.
7- El-Beyan fî addi ayi'l-Kur'an: Ayetlerin sayısı, cüz gibi konular üzerinde durulan eserin sonunda Sahabe ve Tabiin neslinin Kur'an-ı Kerim hatmiyle ilgili uygulamalarının ele alındığı bir bölüme yer verilmiştir. Birçok kütüphanede yazma nüshası vardır.
8- Et-Tehzib li-infiradi eimmeti'l-kıraati's-seb': Eserin bilinen iki yazma nüshasından biri İzmir Milli Kütüphanesi'nde (no: 1385), diğeri Ayasofya Kütüphanesi'ndedir (No: 39).
9- El-İdgamü'l-kebir: Ebu Amr bin Ala'nın kıraatinde yer alan idgam-ı kebir konusunun incelendiği eserin yazma bir nüshası Şehid Ali Kütüphanesi'nde (no: 28) bulunmaktadır.
10- Et-Tahdid fi'l-itkan ve't-tecvid: Bağdat'ta 1988'de yayınlanmıştır.
11- El-Mudıh li-mezahibi'l-kurra ve'htilafihim fi'l-fethi ve'l-imale: Çeşitli kütüphanelerde yazması vardır.
12- Meharicü'l-huruf ve ecnasüha: Bir nüshası Paris'tedir.
13- Ez-Zaât fi'l-Kur'ani'l-Kerim: Riyad'da 1985'de neşredilmiştir.
14- El-Fark (Et-Temyiz li'l-fark) beyne'd-dad ve'z-za fî kitabillahi azze ve celle ve fî'l-meşhuri mine'l-kelam: Yazma bir nüshası Madrid'dedir.
15- Risaletü't-tenbih ale'l-hata ve'l-cehl ve't-temvih: Danî'nin çağdaşı Ebü'l-Abbas el-Mehdevî'nin kıraat ilmiyle ilgili bazı görüşlerinin tenkit edildiği eseridir.
16- El-İcaz ve'l-beyan fî uşuli kıraati Nafi.
17- Muhtasar fî mezahibi'l-kurra'i's-seb'a: Kütüphanelerde yazma nüshası vardır.
18- Tezkiretü'l-hafız li-teracümi'l-kurrai's-seb: Yazma bir nüshası İzmir Milli Kütüphanesi'ndedir (no: 1385).
19- El-Ahrefu's-Seb'ati li'l-Kur'an.
20- Es-Sünenü'l-varide fi'l-fiteni ve gavailiha ve's-saati ve eşratiha.
21- Kitabu beyani'l-müsnedi ve'l-mürseli ve'l-münkati'. 22- El-Urcüzetü'l-Münebbihe.
Danî'nin eserleri arasında önemli bir yeri olan ve günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmeyen Tabakatü'l-kurra ve'l-mukriîn adlı yirmi cüz hacmindeki kitabı, daha sonra telif edilmiş pek çok tabakat kitabının, özellikle Zehebî'nin Ma'rifetü'l-kurra'i'l-kibar'ı ile İbnü'l-Cezerî'nin Gayetü'n-nihaye fî tabakati'l-kurra adlı eserlerinin belli başlı kaynakları arasındadır.
Ebu Amr Danî hazretlerinin Es-Sünenü'l-varide fi'l-fiteni ve gavailiha ve's-saati ve eşratiha adlı eserinin kapak sayfası (solda), yazma nüshasının unvan sayfası (ortada) ve Kitabü fî ilmi'l-hadis (Kitabü beyani'l-müsnedi ve'l-mürseli ve'l-Münkatı') adlı eserinin kapak sayfası (sağda).
