Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. Sarf, nahiv, me'ani, beyan, usul ve kelam ilimlerinde de ihtisas sahibiydi. İsmi Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Ahmed bin Ömer bin Muhammed bin Sabit bin Osman en-Nu'manî olup künyesi Ebü'l-Mealî'dir. Lakabı Hamidüddin'dir. Ferganî nisbetiyle meşhur olmuştur. Tebriz yakınlarında bulunan Meraga'da, 805 (m. 1403) senesinde doğdu. 867 (m. 1463) senesinde Şam'daki Mu'iniyye Medresesi'nde vefat etti. Ertesi gün Yelbuga Camii'nde ve Salihiyye'de cenaze namazı kılınıp Kasiyun Dağı eteğindeki kabristana defnedildi.
Ferganî'nin çocukluğu Bağdat'ta geçti. Orada, babasından ve Şerefeddin Abdülmuhsin el-Buharî'den fıkıh ilmini öğrendi. 821 (m. 1418) senesinde, babasıyla birlikte Şam'a gitti. Daha sonra Kahire'ye gidip orada da Şemseddin bin ed-Dirî ve İzzeddin Abdüsselam el-Bağdadî'den fıkıh ilmi tahsil etti ve İzzeddin Abdüsselam el-Bağdadî'den Keşfü's-sagîr adlı eseri okudu. Sonra tekrar 824 (m. 1421) yılında Şam'a dönüp oraya yerleşti. Alaeddin el-Buharî, Şerefeddin Kasım el-Alaî'den fıkıh ilmi okudu. Alaeddin el-Buharî ile sekiz yıl beraber kalıp onun derslerine devam etti, sohbetlerinde bulundu. Bu sekiz senelik zaman içinde, ondan zahirî ve batınî ilimleri tahsil etti. Şam'da Hüsameddin bin İmad'dan boşalan Hanefî mezhebi kadılığına tayin edildi. Defalarca hacca gitti. İlk hacca 818 (m. 1415) senesinde babasıyla beraber, sonuncusuna da 864 (m. 1459) senesinde gitti. Orada da birçok kimse onun ilminden istifade etti. İzziyye, Hatuniyye, Mürşidiyye ve Seyfiyye medreselerinde müderrislik ve idarecilik yaptı.
Alaeddin el-Buharî müşkül bir mesele ile karşılaşınca Şihabeddin Kur'ani'ye; “Hamidüddin Ferganî gelinceye kadar sabret. O ikimizin arasında hakemdir.” derdi.
Ferganî; sarf, nahiv, me'ani, beyan ve usul ilimlerinde âlim ve bilhassa fıkıh ilminde ihtisas sahibiydi. Birçok eser yazmıştır. Bu eserlerinin en önemlisi, Ehl-i Sünnet âlimlerinin büyüklüğünü anlayamayan İbn-i Teymiyye'nin itikadî konulardaki sapıklıklarına reddiye olarak yazdığı Er-Reddü alâ İbn-i Teymiyye fi'l-itikadat adlı eseridir. Bunun yanında; Şerhu Kenzü'd-Dekaik li'n-Nesefî, Siracü'l-müstefid ve Gunyetü'l-müfid adlı eserleri ve çeşitli konularla ilgili risaleleri de vardır.
“Allahü teâlâ dünyayı sevdiğine de, sevmediğine de verdi. Dîni ise, sadece sevdiğine verdi.” (Hadis-i Şerif)
