Kayseri evliyasından. 1214 (m. 1799) tarihinde Kayseri'de doğdu. Asıl adı Muhammed Salih'tir. Babası Abdullah Efendidir. 1302 (m. 1885) yılında yine orada vefat etti. Nâşı, Hunat Camii şerifinin içinde hazırlanan makamda toprağa verildi.
Babası Kayseri hanedanından Çukurluzade Ahmed Ağadır. Ancak küçük yaşta babasını kaybetmesi üzerine dedesi Hacılarlı Musa Efendinin himayesinde büyüdü. Âlim ve zahid bir zat olan Musa Efendi, kendisine “Torun” diye hitab ettiği için adı halk arasında “Torun Efendi” diye meşhur oldu. İlk tahsilini Hacılar'da Musa Efendinin yanında yapan Torun Efendi, keskin ve parlak zekasıyla dedesinin hayır dualarına mazhar oldu. Musa Efendi Kayseri'de Sivas Kapısı yanında bulunan Çiğdeli Camisinde vaaz ederken yanına aldığı bu küçük torununu halka göstererek samimî dualarda bulundu.
Gençliğinin ilk yıllarında dedesi Musa Efendinin vefatı üzerine Kayseri'ye gelerek halasının kocası Hacı Seyyid Ağanın evinde kaldı. Bu arada zaruret dolayısıyla dokumacılık sanatını öğrendi ve yirmi yaşına kadar bu işle meşgul oldu. Bu esnada bir gece rüyasında Resulullah Efendimizi gördü. Resulullah Efendimiz kendisine manevî bir işaret olmak üzere eline Kur'an-ı Kerim vererek “İkra” (Oku) hitabını emir buyurdular. Uyandığı andan itibaren içinde büyük bir tahsil, okuma aşkı bulunan Torun Efendi, dokumacılık sanatını terk etti. Önce Mürekkepçi İsmail Efendinin derslerine devam etti. Yanıkoğlu Camii İmamı Hacı Derviş Efendiden Kur'an-ı Kerimin yedi çeşit okunuşu üzerine dersler aldı. Aynı zamanda o asırda ilmi etrafa yayılmış olan Göncüzade Kasım Efendinin derslerinde yetişerek icazet aldı. Yine devrin meşhur âlimlerinden Ankaralı Sarı Abdullahzade Mehmed Efendi ile Hacı Vahdi Salih Efendinin sohbet ve derslerine katıldı.
On sekizinci asırdan itibaren medreseler ihtiyaca kâfi gelmediğinden camiler birer ilim merkezi hâline gelmişti. Nitekim Kayseri'de Cami-i Kebirin dersiamı Hocazade Mehmed Efendinin vefatı üzerine Torun Efendi burada müderrislik vazifesine getirildi. İlimdeki yüksek derecesi sebebiyle kısa zamanda tedris halkasında yüzlerce talebe toplandı. Kayseri'den başka çevre illerden de ilmini ve faziletini duyanlar derslerine ve sohbetlerine koştular.
Bir aralık hacca da giden Hacı Torun Efendi, gidiş ve dönüşlerinde Mekke, Medine ve Şam gibi Osmanlı vilayetlerindeki âlimlerle karşılaşmış ve onlarla ilmî sohbetlerde bulunmuştur. Karaman Müftüsü büyük âlim Hadimizade Abdullah Hasib Efendiye de uğrayan Hacı Torun Efendi, onun el yazması mecmuasını ve diğer eserlerini görmüş bir kısmını istinsah, kopya etmiştir. Hacdan döndükten sonra da yine Cami-i Kebirdeki tedris hayatına devam eden Hacı Torun Efendi, talebelere tefsir, hadis, fıkıh usulü, Meanî, beyan, bedi, sarf, nahiv, mantık, adab, kelam, hikmet ve hey'et gibi dersler okutmuştur.
Otuz yıldan ziyade Cami-i Kebirde ders veren halka vaaz ve nasihatlarda bulunan Hacı Torun Efendi, yaşları yetmişe vardıktan sonra Beydavi Tefsiri ile Buhari derslerinden başka ders okutmayıp daha çok ibadet ve zikirle vakitlerini geçirdi. Son zamanlarında pekçok müzmin, tedavisi mümkün olmayan hastalıklara yakalandı. Hastalıklarının en şiddetli anlarında dahi hiçbir zaman şuurunu kaybetmedi ve devamlı cenab-ı Hakk'a hamd ve şükürlerde bulundu.
En sıkıntılı anlarında dahi hiçbir zaman hastalığından şikayet edecek ve tahammülsüzlüğünü gösterecek bir kelime sarf etmedi. Vefatına son üç gün kala ileri gelen talebeleri yanında gece ve gündüz hatm okudular. Kendisi de o hasta hallerinde onlarla beraber hatim okumaya devam ederken Cuma günü vefat etti. Hunat Camiinin batı kapısından girerken görünen Hunat Hatun türbesi yanına defnedildi.
Kabir taşında şu beyit yazılıdır:
İza kale'l-Müezzinü fi'l-hamsi eşhedü
Ve nahnü nücibu fi'l-Kuburi ve neşhedü.
Açıklaması: Müezzin beş vakit ezanda; “Cenab-ı Hakk'ın varlığına ve birliğine ve Peygamber Efendimizin O'nun resulü olduğuna şehadet ederim.” dediğinde biz de mezarda olduğumuz halde cevap verir ve şehadet ederiz.
Eserleri:
-
1İşaratü'l-Kur'an
-
2Miftahu'l-Hayat
-
3Risaletü'l-İndiraciyye
-
4Tenbihü'l-Ağniya
-
5Hissü'l-Hakk ve Zaher
-
6Risale fi Ta'rifati'l-Ahkami'ş-Şer'iyye
İşaratü'l-Kur'an isimli eserini Sultan Abdülmecid Han'a takdim edince, eseri beğenen Sultan, Hacı Torun Efendiye 250 kuruş maaş bağlatmıştır.
