Osmanlı tefsir, kelam ve mantık âlimlerinden. İsmi Muhammed, babasının adı Mübarek Şah'tır. Hakim Şah Kazvinî diye meşhur olmuştur. Aslen İran'da bulunan Kazvin şehrindendir. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Babası hekimdi. İkinci Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanunî Sultan Süleyman zamanlarında yaşamış, 929 (m. 1523) senesinden sonra İstanbul'da vefat etmiştir.
Zamanının meşhur âlimlerinden olan Allame Celaleddin Devanî'nin uzun müddet hizmetinde kalıp ondan ilim öğrendi ve istifade etti. Tabipler soyundan olan Hakim Şah, tıp ilminde de kendini yetiştirip mütehassıs oldu. Mekke-i Mükerreme'ye gidip bir müddet orada mücavir olarak kaldı. Mevlana Müeyyedzade, Sultan İkinci Bayezid Han'a ondan bahsedip ilmî üstünlüğünü, tıp ilmindeki derecesini ve ahlâkî faziletini övdü. Bunun üzerine Padişah İkinci Bayezid Han, onu İstanbul'a davet etti. İstanbul'a Hekimbaşı tayin olundu.
Yavuz Sultan Selim padişah olunca onu sohbet meclislerinde bulundurup fazlaca ikram ve iltifatta bulundu. Kanunî Sultan Süleyman zamanına da yetişen Hakim Şah, Kanunî'nin ilk zamanlarında vefat etti. Kelam, fıkıh, sarf, nahiv ve mantık ilimlerinde yüksek derece sahibi olan Hakim Şah, tıp ilminde de özel ihtisas sahibiydi.
Eserleri
İlmî üstünlükleri yanında, ilmiyle âmil, faziletli ve güzel ahlâk sahibi olan Hakim Şah Kazvinî'nin, birçok kıymetli eseri de vardır. Başlıcaları şunlardır:
1- Feth suresinden itibaren yazdığı Kur'an-ı Kerim tefsiri: Nahl suresinden başladığı da rivayet edilmektedir.
2- Keşfü'l-Hakayık: İbn-i Hacib'in nahiv ilmine dair yazdığı Kafiye'sinin şerhidir.
3- Haşiyetün alâ Şerhi akaidü'l-Adudiyye: Bir nüshası Hacı Selim Ağa Kütüphanesi No: 605'te vardır.
4- Haşiyetün alâ şerhi akaidü'n-Nesefî li't-Teftazanî: Müellif hattı nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 2212'de kayıtlıdır.
5- Rabtü's-suver ve'l-ayat: Sureler ile ayetlerin okuma şekilleriyle ilgilidir. Müellif hattı nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya Kısmı No: 375'te kayıtlıdır.
6- Şerhu İsagucî fi'l-mantık,
7- Haşiyetü Şerhi Hidaye,
8- Hayatü'l-Hayvan Tercümesi: Demirî'nin bu eserinin Türkçeye tercümesidir.
9- Terceme-i Mecalisi'n-nefais: Ali Şir Nevaî'nin Çağatayca yazdığı eserin Farsçaya tercümesidir. 1944'te Tahran'da basılmıştır.
10- Şerhü'l-Mevakıf,
11- Şerhü'l-Mu'ciz: Tıp ilmine dairdir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Beşir Ağa Kısmı No: 509'da vardır.
12- Medarü'l-fuhul fî şerh-i Menarî'l-usul,
13- Nasihatname (Farisî): Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Şehit Ali Kısmı No: 2799'da vardır.
14- Hocazade'nin Tehafüt'üne yazdığı haşiyesi.
15- Risale fî esbabi's-sitteti'z-zaruriyye: Bir nüshası Nuruosmaniye Kütüphanesi No: 3509'da vardır.
Hakim Şah Kazvinî'nin yazdığı Haşiyetün alâ Şerhi akaidü'l-Adudiyye adlı eserin yazma nüshasından iki sayfa. Eser Köprülü Kütüphanesi MAB Kısmı No: 224/4'de kayıtlıdır.
