Şafiî mezhebi âlimlerinden. İsmi, Ahmed bin Ali bin Muhammed bin Berhan'dır. Künyesi, Ebü'l-Feth'tir. “İbn-i Berhan” diye meşhur oldu. Babasının mesleğinden dolayı İbnü'l-Hammamî diye de tanınır. 479 (m. 1087) senesinin Şevval ayında, Bağdat'ta doğdu. Geniş bir ilme sahiptir. Fıkıh ve usul ilimlerinde derin bir âlimdir. Nizamiye Medresesi'ne müderris olarak tayin edildi. Kıymetli kitapları vardır. 520 (m. 1126) senesinin Cemaziyelevvel ayında Bağdat'ta vefat etti.
İbn-i Berhan, Şafiî mezhebinin fıkıh ve usul bilgilerinde derin bir âlimdir. Fıkıh ilmini; İmam-ı Gazalî, Ebu Bekr eş-Şaşî, Kiya Ebü'l-Hasan el-Herrasî gibi büyük âlimlerden öğrendi. Mezhebinin âlimleri arasında derecesi yüksek oldu. Şeyh ve İmam lakapları ile anılırdı. Keskin bir zekaya ve yüksek bir hafızaya sahipti. Dinlediği bir şeyi hemen ezberlerdi. İlimle meşguliyeti o derecedeydi ki, onun bu hâli insanlar arasında darbımesel oldu. Zamanının bir tanesiydi. Çeşitli yerlerden gelip, istifade ederlerdi. Çok talebesi vardı. Her ilimde mahir oldu.
Mübarek bin Kâmil diyor ki: “O, fevkalade yüksek bir zeka sahibiydi. Dinlediği bir şeyi hemen ezberlerdi. İlim talebinde ve tahkikinde, onun derecesine kimse ulaşamadı. Her müşkül meseleyi hâllederdi. Onun fıkıh ve usul ilimlerindeki bu yüksekliği, dilden dile anlatılırdı. Herkes onu konuşur ve birbirine örnek gösterirdi. Her taraftan gelip ders okuyan talebeler o kadar çoktu ki, gündüzün tamamında gecenin de bir kısmında ders vermekle meşgul olurdu.”
Şöyle anlatılır: Bir grup kimse gelip, kendilerine, İmam-ı Gazalî'nin İhyau ulumiddin kitabından ders okutmasını istediler. Onlara; “Sizin için bir vakit bulamıyorum.” dedi. Fakat gelenler, kendilerine uygun olan bir vakti tayin edip bildirdiler. O da: “Sizin söylediğiniz bu vakitte, ben falan dersi okutuyorum.” diyor ve onların tayin ettiği her bir vakitte, ders okuttuğunu söylüyordu. Onlarla, ancak gece yarısından sonra İhya'dan ders okutabileceğini kararlaştırdı.
İbn-i Berhan; Ebu Hattab bin Betır'dan, Ebu Abdullah Hüseyin bin Ahmed bin Muhammed bin Talha'dan ve başkalarından hadis-i şerif dinledi. Ebu Talib ez-Zeynebî'nin huzurunda, Sahih-i Buharî'yi okudu.
Eserleri:
Eserleri çoktur. Usul-i fıkh ilmine dair yazdığı eserleri çok kıymetlidir. Başlıcaları şunlardır:
1- El-Basit,
2- El-Evsat,
3- El-Veciz,
4- El-Vusul ile'l-usul. Riyad'da 1983'te basılmıştır.
