Hanbelî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Mealî bin Ganime'dir. Künyesi Ebu Bekr olup lakabı İmadüddin'dir. İbn-i Halava diye bilinir. Doğumunun 530 (m. 1135)'ten sonra olduğu söylenir. 611 (m. 1214) yılının Ramazan-ı şerif ayının 28. Cuma gecesi Bağdat'ta vefat etti. Cuma namazından önce Bab-ı Harb Kabristanı'na defnedildi.
Ebu Feth bin Keruhî, Ebu Fadl bin Nasır, Ebu Bekr bin Zagunî, Sa'id bin Bena ve başkalarının derslerini dinledi. Ebu Feth bin Müna'nın yanında âlim oldu. Hanbelî mezhebinde pek yükseldi. Dinin emir ve yasaklarına uymakta çok dikkatli ve titiz olup, zaruret dışında insanlardan uzak kalırdı. Ebu Zekeriyya Yahya bin Sayrafî ve başkaları ondan ilim almışlar ve hadis-i şerif dinlemişlerdir.
İbn-i Kati'î onun hakkında şöyle der: “İbn-i Halava, salih bir zat olup, şüpheli olan şeylerden çok uzak dururdu. Me'muniyye mescidinde kalır, ahirette kendisine fayda verecek şeylerle meşgul olurdu.” İbn-i Kadisî onu çok methetmiş, Hanbelî mezhebinde çok ilim sahibi, fetva vermekte mahir olduğunu, umumiyetle mescidinde bulunan zaviyesinde kaldığını bildirmiştir. Ayrıca onun için; “Allahü tealanın emir ve yasaklarına riayet eder, insanların arasına pek karışmazdı. Dünyaya düşkün olan kimselerin kapısına gitmezdi. Kimseden bir şey kabul etmezdi. Allahü tealanın veli kullarından birisiydi.” demiştir.
Büyük âlim Nasıh bin Hanbelî ise; “İbn-i Halava, dünyaya rağbet etmez, yani haramlardan ve haram olması muhtemel olan şeylerden uzak kalır, mubahları bile zaruret miktarı kullanırdı. O, faziletli bir âlimdi. Terzilikle uğraşır, bu arada ilim ile, sırf Allahü tealanın rızası için Kur'an-ı Kerim okutmakla meşgul olurdu. Ben de kendisinden Kur'an-ı Kerim'den bir miktar okudum. Bana, kendisinden istifade etmemi söylerdi. Bana Mukaddimetü'l-hibri adlı eserini verir, onu ezberinden okurdu. Temizdi ve temizliğe çok dikkat ederdi. Büyük âlimlerden Zahir, babası Nasır hayatta olduğu hâlde, İbn-i Halava'nın yanına çok gider, onunla görüşürdü. Ebu Ferec Cevzî'nin, Camiu'l-Mesanid adlı eserini, fıkıh mevzularına göre yeniden düzenlemiştir. İbn-i Mukbil'in Kifayetü'l-müftî isimli eserini büyük âlim İbn-i Müna'dan okurdu.”
Münzirî ise onun hakkında; “İbn-i Halava, vera sahibi, dindar olup, Hanbelî mezhebini iyi bilirdi. Hadis-i şerif rivayetinde bulundu. Kur'an-ı Kerim okuttu. Bir müddet imamlık yaptı. Kendisinden icazet aldım. İcazeti bize Bağdat'tan yazıp gönderdi.” demektedir.
İbn-i Halava'nın rivayet ettiği bir hadis-i şerif şöyledir: İbn-i Mes'ud anlattı: Resulullah Efendimiz bir hasır üzerinde uyumuşlardı. Kalktıklarında mübarek vücutlarında hasır izi vardı. “Ya Resulallah! Bize emretseydiniz de, biz senin için yumuşak bir yatak temin etseydik.” dedim. Bunun üzerine Resulullah şöyle buyurdu: “Benim dünya ile ne işim var. Benim dünyadaki halim, bir ağaç altında gölgelenip, sonra orayı terk edip giden kimseye benzer.”
İbn-i Halil'in derlediği Cüz fîhi ehadis an aşerati meşayih min eshabi Ebi'l-Hasan el-Haddad adlı eserin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Nüsha Zahiriye Kütüphanesi No: 3749'da kayıtlıdır.
İbn-i Halava'nın El-Münire fî usul adlı bir eseri vardır.
Şezeratü'z-zeheb; cilt-5, sh. 48
Tekmiletü vefeyati'n-nakile; cilt-4, sh. 130
Zeylü Tabakat-ı Hanabile; cilt-2, sh. 77
