Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Ahmed bin Mustafa bin Şeyh Muhammed bin Mustafa'dır. Bernaz ismiyle meşhur oldu. İbn-i Kara Hoca diye de bilinir. Tunus'ta ikamet eden Türk sülalesindendir. 1074 (m. 1663) senesinde Tunus'ta doğdu. 1138 (m. 1725)'te orada vefat etti.
İbn-i Kara Hoca, ilim ehli olan bir ailede doğdu ve yetişti. Küçükken dedesinin hadis ilmine dair verdiği derslerine devam etti. Şeyh Mahcuz, Ali Sûfî, Mustafa bin Abdülkerim, İbrahim Endülüsî, İbrahim Cemal Safakısî ve Muhammed Fettate'den ilim öğrendi. Sonra Ezher âlimleri ile görüşmek üzere Mısır'a gitti. Şeyh Muhammed Huraşî'den, Sahih-i Müslim'in bir kısmını okudu. Abdülkadir Zerkanî, Yahya Şavî Cezayirî, Ahmed Şerefî Safakısî, Abdülhay Şürnblalî ve başka âlimlerden ilim öğrendi. Oradan, hac farizasını yerine getirmek için Hicaz'a gitti. Hicaz'da; Şeyh Hasan bin Murad Tunusî, Şeyh Ahmed Şebisî, Ahmed Kettan, Merhumî ve daha başka âlimlerden ilim öğrendi. Hac dönüşü memleketinde bir süre kaldıktan sonra Cezayir'e gitti. Cezayir'de; Ahmed Şaşî, Ramazan bin Mustafa Arabî, Ali bin Halil, Muhammed bin Sa'id, Şeyh Muhammed Fasî, Ahmed bin Abdülazim'den ilim aldı. Kur'an-ı Kerim'i, kıraat-i seb'aya göre Muhammed bin Savle'den okudu.
İbn-i Kara Hoca, ilim öğrenmek için yaptığı uzun ve yorucu yolculuklardan sonra Tunus'a döndü. Dedesinin ders verdiği Şumaiyye Medresesi'nde müderrislik yaptı. Bir müddet sonra İbn-i Kara Hoca'nın müderrislik yaptığı Tunus'taki Dayı Yusuf Medresesi bu buradan ayrılıp Dayı Yusuf Medresesi'nde, hocası ve Hanefî müftüsü olan Muhammed Mahcub'a yardımcı müderris oldu. Hocasının bulunmadığı zamanlarda Mahrez bin Halef'in makamının karşısında bulunan camide imamlık yaptı ve vaaz verdi. Hocasının vefatından sonra yerine geçti. Bu arada Anika Medresesi'nde müderris oldu. Zeytune Camii ve daha başka yerlerde ders verdi. Ayrıca hususî olarak, Hüseyin bin Ali Bey'in yaptırdığı iki medreseden birisinde hadis müderrisliği vazifesi verildi.
İbn-i Kara Hoca, asrındaki Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerindendi. Muhtelif ilimlerde mütehassıstı. Türkçe ve Farsçayı gayet güzel biliyordu. Eser hazırlama hususunda çok gayretliydi. Eserleri: İbn-i Kara Hoca'nın yazmış olduğu eserlerden bazıları şunlardır:
1- İ'lamü'l-a'yan bi tahfifati'ş-şer'i ale'l-abidi ve's-sıbyan: Geniş bir kitap olup eserde, çocukların terbiyeleri, hakları, fazileti, yetimlere iyilik, hocaların ve çocukların birbirine şehadetlerinin hükmü, büluğa erme vakitleri, büluğa erdiklerinde onların iman etmelerinin farz olduğu konuları anlatılmaktadır. Köle ve hizmetçilere yumuşaklıkla muamele etmenin lüzumundan, Resulullah Efendimizin; “Köleleriniz sizin kardeşlerinizdir. Onlara yediğinizden yediriniz.” hadis-i şerifinden bahsetmektedir. İki nüshası Tunus'ta Millî Kütüphane'de mevcuttur.
İbn-i Kara Hoca'nın müderrislik yaptığı Tunus'taki Zeytune Camii Külliyesi.
2- Tezyinü'l-gurre bi mehasini'd-dürre fi'l kıraati's-selasi's-zaide es-sebi, 3- Haşiyetün alâ şerhi'l-menar li İbn-i Ferişte: Hanefî mezhebi usul-i fıkhına dair bir eserdir. Bir nüshası Tunus Millî Kütüphanesi, 4411 numarada mevcuttur. 4- Havaşî ale'l-Muradî şarih-i Elfiyeti İbn-i Malik, 5- Şerhun ale't-tarikati'l-Muhammediyye, 6- Eş-Şühubü'l-muhrika fî men idde'al-ictihad: Bu eserin iki nüshası Tunus Millî Kütüphanesi, 18584 ve 12364 numaralarda kayıtlıdır. Eser; tarihi konular ve âlimlerin hâl tercümelerinden bahsetmektedir. 7- Kasidetün Baiyyetün: İbn-i Kara Hoca bu kasideyi Ebü'l-Hasan Şazilî hazretlerinin kırk kadar talebesi hakkında yazdı. 8- Kıt'atün min haşiyetin alâ şerhi'l-Çarpurdî li Şafiyeti ibni'l-Hacib fi's-sarf, 9- Kitabetün müteferrikatün alâ Sahihi'l-Buharî, 10- Nebzetün alâ Makamati'l-Harirî, 11- Nüketün ale'l-Hazreciyye fi'l-aruz.
