Hadis, nahiv, tarih ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi, şair. İsmi Muhammed bin Muhammed bin Muhammed bin Ahmed bin Abdullah bin Muhammed bin Yahya’dır. Lakabı Fethüddin olup künyesi Ebü’l-Feth’tir. Aslen Endülüslü olup İşbiliyye’dendir. 671 (m. 1272)’de Kahire’de doğdu. Ya’merî, Endülüsî ve Mısrî nisbetleri verildi. 734 (m. 1334)’te Kahire’de vefat etti. Karafe kabristanında İbn-i Ebu Cemre’nin yanına defnedildi.
Dededen toruna âlim bir ailenin ferdi olan İbn-i Seyyidünnas, tahsiline babasından aldığı derslerle başladı. İbn-i Dakikulîd’in derslerine devam edip icazet aldı. Kutbü’l-Kastelanî, Gazî Halavî, İzzü’l-Harranî, İbnü’l-Haymi ve daha birçok âlimden hadis-i şerif ve hadis-i şerif ilimlerini öğrendi. İbn-i Nehhas’tan usul-i fıkh ilmini tahsil etti. Fahr ibni Buharî’yi gördü. İbn-i Asakir ve İbn-i Mücavir’in derslerine devam etti. Taberzed ve Ebü’l-Yümn Kindî’nin talebelerinden istifade etti. Hocalarından duyduklarını yazıp ezberledi. Yüzbin hadis-i şerifi ravileri ile birlikte ezberden bilirdi. Hangi hadis-i şerifin hangi ravilerden geldiğini, ravilerin hayat ve hâllerini çok iyi bilirdi. Hadis-i şeriflerin sıhhat durumu, sahih olup olmadığı hususundaki bilgisi, herkes tarafından takdir edilirdi. Binden fazla âlimden ilim öğrendi. Naklettiği hadis-i şeriflerde hüccet, hadis âlimleri arasındaki ihtilaflarda derin bilgi sahibiydi. Arabî bilgilerde derya gibi olup lisan ilminin her sahasına hâkim idi. Belagatta, güzel konuşma ve hitabette zamanının bir tanesiydi. Fıkıh ilminde de ilerleyip Şafiî mezhebine göre fetva verdi. Zahiriyye darülhadisinde ve Cami-i Hardak’ta hatiplik yaptı. Cami-i Salih ve Mühezzibiyye’de hadis-i şerif ilimlerini öğretip müderrislik yaptı. Gece gündüz demeyip çalıştı. Allahü tealanın dinini öğrenmek ve öğretmek için uğraştı.
İlimde ve itikatta güzel, din ve diyanette sebatlı, tevazu sahibi, tatlı dilli ve güleryüzlü mübarek bir zattı. Allahü tealanın kullarına karşı son derece merhametli ve cömertti Hadis-i şerif dersi almak için gelen bir kimseyi çok sever, onun gelişine sevindiğini söylerdi. İnsanlara sık sık nasihatlarda bulunur, onlara, Allahü tealanın emir ve yasaklarına riayet etmelerini söylerdi. Yazmış olduğu pek güzel şiirlerinde Resulullah Efendimizi över, O’nun üstün vasıflarını, O’na olan sevgi ve muhabbetini dile getirirdi. Onun bu şiirleri, dilden dile, gönülden gönüle yayıldı. Birçok insanın kalbindeki ve dilindeki Allah ve Resulullah aşkı, onun şiirleriyle tezahür etti.
İbn-i Seyyidünnas’ın yazdığı En-Nefhu’ş-şezîfî şerhi Camii’t-Tirmizî adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve Minahu’l-midah adlı eserinin yazma nüshasının ilk sayfası (solda).
İbn-i Seyyidünnas’ın en meşhur eseri Uyunü’l-eser fî fünuni’l-megazi ve’şşemail ve’s-siyer’in yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda) Eser Köprülü Kütüphanesi No: 1120’de kayıtlıdır.
Eserleri:
Birçok talebe yetiştirip faydalı kitaplar yazan Fethüddin ibni Seyyidünnas, güzel yazısıyla nadide eserleri birçok defa yazdı. Çok defa Kur’an-ı Kerim’i baştan sona yazıp okunması için Müslümanlara hediye etti. Kendi telif ettiği eserler de çoktur. Bunlardan bazıları şunlardır.
1-Uyunü’l-eser fî fünuni’l-megazi ve’ş-şemail ve’s-siyer: Bu eserinde İbn-i İshak’ın Sire’sini esas almış ve Peygamber Efendimizin hayatını anlatmıştır. Eserde önce başta Kütüb-i Sitte olmak üzere hadis kitaplarındaki rivayetleri, sonra da siyer, megazî ve tabakat kitaplarındaki rivayetleri almıştır. Eser bu yönüyle bir hadis kitabı özelliğini taşımaktadır. Eser 1992’de Şam’da basılmıştır. Kitabın üzerine birçok çalışma yapılmıştır.
2-Nurü’l-üyun fî telhisi sireti’l-emini’lme’mun Muhammed aleyhisselam: Eser Üyu-nü’l-eser’in özeti olup 1993’te Riyad’da basılmıştır.
3-En-Nefhu’ş-şezî fî şerhi Camii’t-Tirmizî: Tirmizî’nin şerhi olup eksiktir. Zeyneddin Irakî bir kısmını tamamlamış ancak yine de bitmemiştir. Eser 1409’da Riyad’da basılmıştır.
4-Minahu’lmidah: Eser Şuarau’s-Sahabe adıyla da bilinir. Şair sahabîleri anlatır. 1987’de Şam’da basılmıştır.
5-Büşra’l-lebib bi zikra’l-habib: Peygamber Efendimiz için yazılan kasidelerle bunların şerhleridir. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Kara Çelebizade Kısmı No: 361’de vardır.
6-El-Makamatü’l-aliyye fî keramati’s-sahabeti’l-Celiyye: Eshab-ı kiram’ın üstünlüğü ve kerametleri hakkındadır. 1986’da Kahire’de basılmıştır.
7-Divan: Şiirlerini ihtiva eder. 1992’de Kahire’de basılmıştır.
8-El-Kasidetü’l-ayniyye: Bir nüshası Rampur’da bulunmaktadır.
9-El-Kasidetü’l-Lamiyye: Bunun da bir nüshası Rampur’dadır.
Kaynaklarda geçen diğer eserleri şunlardır: Ed-Dürrü’n-nesir ala ecvibeti’ş-Şeyh Ebü’l-Hasan es-Sagir, Ecvibetü İbn-i Seyyidünnas, Esmau men nukile anhü mine’s-Sahabe, Kasaidü Şi’riyye fî ağrazı muhtelife, Kitab fî ilmi’l-aruz, Tahsilü’l-isale fî tafdili’s-Sahabe.
