Hadis ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Abdullah bin Muhammed bin Ahmed bin Mücahid bin Yusuf el-Kaysî el-Hamevî ed-Dımaşkî olup künyesi Ebu Abdullah ve lakabı Şemseddin'dir. İbn-i Nasireddin diye meşhur olmuştur. Aslen Suriye'nin Hama şehrindendir. 777 (m. 1375) senesi Muharrem ayının başlarında Şam'da doğdu ve orada yetişti. 842 (m. 1438) senesi Rebiulahir ayında şehit edildi. Günümüzde Makberetüddahdah diye anılan Babü'l-feradis Kabristanı'nda, babasının yanına defnedildi.
İbn-i Nasireddin, ilk defa Kur'an-ı Kerim'i ve birçok muhtasar eseri ezberledi. Selahaddin-i Akfehsî, Hafız Burhaneddin, İbn-i Hatibü'n-Nasıriyye, Cemaleddin bin Zahire, Ebu Hüreyre bin Zehebî, Muhammed bin Muhammed bin Abdullah, Rislan ez-Zehebî, Şihabeddin Ahmed el-Hüseynî, Bedreddin bin Kavvan, İbnü'l-Mülakkın gibi âlimlerin derslerinde bulunup onlardan ilim öğrendi. Tenuhî, Ebü'l-Hayr bin Alaî ve Muinüddin-i Mısrî'den icazet aldı. Hadis, fıkıh, nahiv, tarih ve neseb (soy) ilimlerinde çok yükseldi. İlim tahsilini tamamladıktan sonra öğrendiği yüksek ilimleri başkalarına öğretmeye başladı. Çeşitli yerlerde bulunup talebelere ders verdi. Şam'da Darülhadisi'l-Eşrefiye Medresesi'nin meşihatında (başmüderrisliğinde) bulundu. Oranın idareciliğini yaptı. Çok talebe yetiştirdi.
Allame, imam (âlimlerin önderi, büyüğü), hafızası çok kuvvetli bir zat olan İbn-i Nasireddin, çok hayâ ve güzel ahlâk sahibi bir zattı. Her türlü çirkin düşünceden, kin, düşmanlık ve hasetten uzak temiz bir kalbe sahipti. Hep tefekkür ederdi. Daima düşünceli görünürdü. Gayet mütevazı olup kendisinde bulunan güzel hasletler sebebiyle herkes tarafından sevilen, sohbetlerinden zevk alınan yüksek bir zattı. Herkesle iyi geçinir, kendisine gelenleri çok güzel bir surette karşılardı. Bir kimsenin bir sıkıntısı olsa, onunla yakından ilgilenir, insanlara faydalı olmaya gayret ederdi.
İbn-i Nasireddin'de bulunan bu güzel vasıflar ve ilimdeki derecesinin yüksekliği sebebiyle âlimler tarafından övülmüş, hakkında methedici sözler söylenmiştir. İbn-i Hatibü'n-Nasıriyye, İbn-i Nasireddin'i; temiz ahlâklı, Şam'ın muhaddisi (hadis âlimi), faziletli bir zat olarak bulduğunu bildirmektedir. Başka zatlar da onun; akıllı, zeki ve nazik bir insan, ilim ehli arasında tevazu sahibi bir zat olduğunu bildirmişlerdir.
İbn-i Nasireddin'in yazdığı Er-Reddü'l-vafir ala men zeame bi enne men semma İbn-i Teymiyye Şeyha'l-İslam kafir adlı eserinin Ezher Kütüphanesi No: 312942'de kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk sayfası (ortada) Meclis fi hatmi kitabi'ş-Şifa bi ta'rifi hukuki'l-Mustafa adlı eserinin kapak sayfası (solda).
Eserleri
İbn-i Nasireddin hazretleri, sahip olduğu yüksek ilimleri taleberine de okutmuş, bununla beraber birçok da kıymetli eser yazmıştır. Bu kıymetli eserlerinden bazılarının isimleri şöyledir:
1- İthafü's-salik bi ruvati'l-Muvatta: İmamı Malik'in Muvatta adlı eserini rivayet eden seksen üç kişinin hayatını anlatır. Müellif hattı yazmanın bir kısmı Zahiriye Kütüphanesi'nde (Umumî No: 6181) ve bir kısmı da Ezheriyye Kütüphanesi'ndedir.
2- İthafü's-sami bi'ftitahi'l-cami fî fadli'l-hadis ve ehlih: Buharî ve Müslim gibi hadis kitaplarını okutmanın fazileti ile ilgili olup bir nüshası Bayezit Devlet Kütüphanesi No: 278'de kayıtlıdır.
3- El-İthaf bi hadisi fadli'l-insaf: Ammar bin Yasir'in bir sözünü ve bu sözün farklı rivayetlerini anlatır. 1407'de Riyad'da basılmıştır.
4- Ehadisü sitte fî mean sitte min turuki ruvati sitte an huffaz sitte min meşayıhi'l-eimmeti's-sitte: Altı hadisi, altı raviden, altı hafızdan, altı hadis imamından nakleden bir eserdir. Zahiriye Kütüphanesi'nde bir nüshası vardır. (Hadis No: 307)
5- El-Erbeune'l-mütebayinetü'l-mütun ve'l-esanid: Kırk hadisle ilgili olup çeşitli kütüphanelerde vardır. İbn-i Nasireddin'in yazdığı "Mecalis fî tefsiri kavlihi Lekad menne'llahü ale'l-mü'minîn" adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve Zahiriyye Kütüphanesi No: 1142'de kayıtlı müellif hattı nüshanın ilk sayfası (ortada) ve "En-Nüketü'l-eseriyye ale'l-ehadisi'l-Cezeriyye" adlı eserinin kapak sayfası (solda).
"Resailü li'l-Hafız İbn-i Nasireddin ed-Dımaşkî" adlı eserinin kapak sayfası (sağda) "Meclis fî fadli yevmi arefe" adlı eserinin yazma nüshasının ünvan sayfası (ortada) ve ilk sayfası (solda). Yazma nüsha müellif hattı olup Camiatü Ümmi'l-Kura No: 2014'te kayıtlıdır.
6- Esanidü'l-Kütübi's-sitte ve gayriha: Bu eserin müellif hattı nüshası Zahiriye Kütüphanesi Hadis Kısmı No: 284'te kayıtlıdır.
7- El-İntisar li semai'l-haccar: Hadis ricali ile ilgilidir.
8- Et-Tercih li hadisi salati't-Tesbih: Tesbih namazı ile ilgili hadisin tahricidir. 1405'te Beyrut'ta basılmıştır.
9- Tenvirü'l-fikre fî hadisi Behz bin Hakim fî hüsni'l-işve,
10- Er-Red ala men enkere ref'a'l-yedeyn fi'd-dua: Duada ellerin kaldırılması ile ilgili eserin müellif hattı nüshası Zahiriye Kütüphanesi Umumî Kısmı No: 6181'de kayıtlıdır.
11- Risale fi'l-kelam ala hadiseyn ehadühüma fî kitabi Mücabi'd-da've ve li'bni Ebi'd-dünya ve'l-ahar hadisü Enes fî duai'r-racül bi'l-hannani'l-mennan: Müellif hattı nüshası Zahiriye Kütüphanesi'ndedir.
12- Rey'u'l-fer fî şerhi hadisi Ümmi Zer: Çeşitli kütüphanelerde nüshası vardır.
13- Et-Tilbetü'l-latife bi hadisi'l-bedati'ş-şerife,
14- El-lafzu'l-mükerrem bi fadli aşurai'l-Muharrem: Muharrem ayında tutulan oruçla ilgilidir.
15- Et-Tenkih fî hadisi't-tesbih: Buharî'nin son hadisinin şerhi olup 1993'te Beyrut'ta basılmıştır.
16- Meclis latif yeteallekü bi hatmi'l-Buhariyyi'ş-şerif: Kelime-i Tevhit, salavat ve ölüm gibi konuların anlatıldığı eserin bir nüshası Selim Ağa Kütüphanesi Hüdayi Kısmı No: 157'de kayıtlıdır.
17- Meclis fî fadli yevmi arefe: Müellif hattı nüshası Camiatü Ümmi'l-Kura No: 2014'te kayıtlıdır.
18- El-Meclisü'l-evvel min emalî İbn-i Nasırüddin ve hüve fî hadisi Er-Rahimune yerhamühüm er-Rahman: 1400 yılında Riyad'da basılmıştır.
19- Meclis fî hadisi Cabir ellezî rahale fihi mesirete şehr ila Abdullah bin Üneys el-Cühenî: Eser 1995'te Beyrut'ta basılmıştır.
20- Min Cüz'i Bekr bin Bekkar.
21- Mecalis fi tefsiri kavlihi “Lekad menne'llahü ale'l-mü'minîn”,
22- En-Nüketü'l-eseriyye ale'l-ehadisi'l-Cezeriyye,
23- İsnadü Sahihi'l-Buharî,
24- İftitahu'l-karî fî şerhi'l-camii's-sahih li'l-Buharî,
25- Er-Ravdu'n-nedi fi'l-havzi'l-Muhammedî.
26- Minhacü's-selame fî mizani'l-kıyame: 1996'da Beyrut'ta basılmıştır.
27- Ukudü'd-dürer fî ulumi'l-eser: Manzum bir eser olduğu rivayet edilir.
28- Tavdihu'l-müştebih fî zabtı esmai'r-ruvat ve ensabihim ve elkabihim ve künahüm: Zehebî'nin el-Müştebih adlı eseri üzerine yapılmış bir çalışma olup 1993'te Beyrut'ta basılmıştır.
29- El-İ'lam bima vakaa fî Müştebihi'z-Zehebî mine'l-evham: Yukarıdaki eserin özeti mahiyetindedir. 1987'de Medine'de basılmıştır.
30- Bediatü'l-beyan an mevti'l-a'yan ale'z-zaman: Hadis hafızlarını 25 tabakada anlatan eser 1997'de Kuveyt'te neşredilmiştir.
31- Et-Tıbyan fî şerhi Bediati'l-beyan: Çeşitli kütüphanelerde mesela Süleymaniye Kütüphanesi Laleli Kısmı No: 2067'de nüshası vardır.
32- Er-Reddü'l-vafir ala men zeame bi enne men semma İbn-i Teymiyye Seyha'l-İslam kafir: 1980'de Beyrut'ta basılmıştır.
33- Tuhfetü'l-ihbarî bi tercemeti'l-Buharî: 1993'te Beyrut'ta basılmıştır.
34- Ref'u'l-melam ammen haffefe valide Şeyhi'l-Buharî Muhammed bin Selam,
35- Es-Sürrah ve'l-mütekellem fihim mine'r-ruvat.
36- Silsiletü'l-hulefai'l-Abbasiyyîn: Bir nüshası British Museum Sup. No: 487'de kayıtlıdır.
37- Keşfü'l-kına an hali men iddea's-suhbete evlehu İttika,
38- El-İhbar bi vefeyati'l-muhtar: Peygamber Efendimizin vefatına dair olup bir nüshası Millet Kütüphanesi Feyzullah Efendi Kısmı No: 2137'de kayıtlıdır.
39- Selvetü'l-keib bi vefeyati'l-Habib: Çeşitli kütüphanelerde nüshası vardır.
40- Camiu'l-asar fî mevlidi'l-muhtar.
41- Bevaisü'l-fikre ila havadisi'l-hicre: Manzum olup 1997'de Riyad'da basılmıştır.
42- Es-Siracü'l-vehhac fi'z-divaci'l-mi'rac,
43- Mevridü's-sadi fî mevlidi'l-hadî,
44- Muhtasaru İ'rabi'l-Kur'an,
45- Berdü'l-ekbad inde fakdi'l-evlad: Eser son olarak 1997'de Huber'de basılmıştır.
46- El-İmlau'l-enfes fî tercemeti As'as,
47- Arfü'l-anber fî vasfi'l-minber,
48- Kararis min tedrisih: Okuttuğu ders notlarıdır.
49- Cüz fihi cevabü sual min Mardin an beyti Şi'ri medhi'n-Nebî,
50- Zikru men Sümmiye Muhammed kable miladî seyyidina Resulillah aleyhisselam: Peygamberimizin doğumundan önce Muhammed ismi verilenlerle ilgili olup 1997'de Riyad'da basılmıştır.
51- Meclis fi hatmi kitabi'ş-Şifa bi ta'rifi hukuki'l-Mustafa.
52- Resail.
