Hanbelî mezhebi âlimlerinden. Hadis, fıkıh, kıraat âlimlerinin büyüklerindendir. İsmi, Hasan bin Ahmed bin Abdullah bin el-Benna'dır. Künyesi, Ebu Ali idi. 396 (m. 1007) senesinde Bağdat'ta doğdu. Kıraat, hadis ve fıkıh ilimlerinde çok yükseldi. Devamlı vaaz ve nasihat eder, dinî suallere cevap verir, bu husustaki fetvaları bildirirdi. Birçok âlimden ilim aldı. Çok kitap yazdı. 471 (m. 1079) senesi Recep ayının beşinde Cumartesi gecesi Bağdat'ta vefat etti. Bab-ı Harb kabristanlığına defnedildi.
Kur'an-ı Kerim'in kıraat-i seb'asını (kıraat âlimlerinin bildirdiği yedi okunuş şeklini) Ebü'l-Hasan el-Hammamî'den ve diğer âlimlerden aldı. Hadis ilmini; Hilal-i Haffar, Ebü'l-Kasım el-Gavrî, Ebu Muhammed es-Sükrî, Ebü'l-Hüseyin bin Bişran ve kardeşi Ebü'l-Kasım bin Bişran, Ebü'l-Feth bin Ebi'l-Fevaris, Ebü'l-Hasan el-Hammamî ve daha birçok âlimden aldı. Onlardan çok hadis-i şerif dinleyip rivayet etti. Fıkıh ilmini; babasından, Kadı Ebu Ya'lâ el-Ferra, Ebü'l-Fadl et-Temimî ve onun kardeşi Ebü'l-Ferec'den öğrendi. Kadı Ebu Ya'lâ'nın talebelerindendir. Mezhebinin meselelerini ve hilaf ilmini babasından öğrenmişti.
Fıkıh, hadis, feraiz (miras hukuku), usul-i din ve daha başka çeşitli ilimlere dair yüz elliye yakın kitap yazdı. Her ilimde sağlam, güvenilir ve vesika idi. Daha babası hayatta iken, Darülhılafe'nin doğu tarafında ders vermeye başlamıştı. Onun vefatından sonra da ders vermeye devam etti. Kendisinden oğlu Ebu Galib Ahmed, Ebü'l-İzz bin Kadiş ve daha başka âlimler ilim alıp rivayette bulundular. Günde iki kere ayrı camilerde ders verirdi. Birisi Cami-i Kasr'da olup halkın dinî suallerine fetva verir, bilmediklerini öğretirdi. Diğeri de Cami-i Mansur'da olup, gelenlere hadis-i şerif öğretirdi.
İbn-i Şafiî diyor ki: “Üç yüzden fazla büyük âlimden yazarak hadis-i şerif aldım. Onlar arasında, İbnü'l-Benna'nın kitaplarının çoğu kendi el yazısı idi. Ondan daha çok kitabı olanı görmedim. Onun kitapları benimkinden daha çoktu. O, ahlâkı temiz, yüzü güzel ve saçları beyaz, ilim ehline aşık ve onlara ikramı çok olan bir zattı.”
İbnü'l-Benna hazretlerinin Fadlü't-tehlil ve sevabühü'l-cezil adlı el yazması eserinin ilk iki sayfası. Eser, Şam'da Zahiriye Kütüphanesi'ndedir.
Kadı Ebü'l-Hüseyin Muhammed bin Ebu Ya'lâ diyor ki: “Ben de ondan hadis-i şerif dinledim. O, nefsinin kötü isteklerine uyanlara karşı çok şiddetli bir edip idi. Vaaz ve nasihatları çok tesirliydi.”
Onun bildirdiği bir hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz buyurdu ki: “Şüphesiz ki cömertlik, Allahü Teâlâ'nın ahlâkındandır. Cömertlik ediniz ki, Allah da size cömert davransın! Allahü Teâlâ cömertliği bir insan suretinde yarattı ve onun kökünü, Cennet'teki Tuba ağacının köküne yerleştirdi. Dallarını da Sidretü'l-münteha'ya bağladı. Onun dallarından bazısını dünyaya sarkıttı. O daldan birisine yapışan kimseyi Cennet'e sokar. Dikkat ediniz! Cömertlik, imandan bir şubedir. iman da Cennet'tedir. Cimrilik de, Allahü Teâlâ'nın gazab-ı ilahiyyesindendir. Onun kökünü, Cehennem'deki Zakkum ağacının dibine yerleştirdi ve dallarından bazısını da dünyaya sarkıttı. O daldan birisine yapışan kimseyi Cehennem'e sokar. Dikkat ediniz! Cimrilik, küfrün bir şubesidir. Küfür de, Cehennem'dedir.”
Eserleri:
İbnü'l-Benna'nın 150, 200, 300, hatta 500 kadar eser yazdığı ve müellifin kendini, döneminde en çok eser telif eden kimse olarak tanıttığı nakledilmekle beraber çok azı günümüze ulaşmıştır. Bazıları şunlardır:
1- El-Muknî fi şerhi Muhtasari'l-Hırakî: Hanbelî mezhebinin temel kaynaklarından olan Hırakî'nin eseri üzerine yazılmış bir şerh olup 1993'de Riyad'da neşredilmiştir.
2- Et-Tarih (Müzekkire): İbnü'l-Benna'nın 461 (m. 1068) yılında tuttuğu günlük notlardan meydana gelen yaklaşık on altı varaklık bu eser İngilizce tercümesiyle birlikte yayınlanmıştır.
3- Kitabü Beyani'l-uyub elletî yecibü en yectenibehe'l-kurra ve îzâhu'l-edevât elletî İbnü'l-Benna hazretlerinin Er-Risaletü'l-mugniyye fi's-sükut ve lüzumi'l-büyut adlı el yazması eserinin unvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser, Şam'da Zahiriye Kütüphanesi'ndedir. büniye aleyhe'l-ikrâ: Bunların yanı sıra Er-Risaletü'l-mugniyye fi's-sükut ve lüzumi'l-büyut, Fadlü't-tehlil ve sevabühü'l-cezil, El-Muhtar fî usuli's-sünne, Şerhu'l-İzah ve Er-Red ale'l-mübtedia. İbnü'l-Benna'nın bugüne ulaşan eserlerindendir.
Müellifin kaynaklarda adı geçen diğer eserlerinden bazıları da şunlardır: Âdabü'l-âlim ve'l-müteallim, Ahbarü'l-evliya ve'l-ubbad bi-Mekke, Ahbarü'l-Kadî Ebu Ya'la, Senaü Ahmed ale'ş-Şafiî ve Sena'ü'ş-Şâfiî ala Ahmed, Şerefü eshabi'l-hadis, Şerhu Kasideti İbn-i Ebu Davud fi's-sünne, Tabakatü'l-fukaha: Eshabü'l-eimmeti'l-hamse vb.
