Şafiî mezhebi fakihi ve tasavvuf âlimi. İsmi Muhammed bin Ahmed bin Abdülmümin es-Si'ridî ed-Dımaşkî el-Mısrî'dir. Lakabı “Şeyh Şemseddin” olup “İbnü'l-Lebban” künyesi ile meşhur oldu. Asıl künyesi Ebu Abdullah idi. 679 (m. 1281)'de Şam'da doğdu. İlim tahsili için Mısır'a geldi. Tefsir, hadis, fıkıh, kelam, tasavvuf, nahiv ilimlerinde mütehassıs bir âlim olarak yetişti. Şam ve Kahire'de birçok âlimden hadis-i şerif dinledi. Fıkıh ilmini Necmeddin ibni Rif'a'dan öğrendi. Tasavvuf bilgilerini de İskenderiyye şehrinde bulunan Şeyh Ya'kut-i Arşî'den elde etti. Kızıyla evlendi. Şeyh Ya'kut-i Arşî, Şeyh Ebü'l-Abbas el-Mürsî ile Şeyh Ebü'l-Hasan eş-Şazilî'nin talebesidir.
İnsanlara devamlı vaaz ve nasihat ederdi. Bilhassa fıkıh, usul, nahiv ve tasavvuf ilimlerinde, asrının âlimleri arasında çok yükseldi. Ömrünün sonuna doğru, Karafe'deki İmam-ı Şafiî Medresesi'nde Şafiî mezhebi fıkıh derslerini okutmaya başladı. Çok kıymetli eserler hazırladı. Arap edebiyatına vâkıftı, şiirleri çok güzeldi. 748'de Mısır'da Aksungur Camii'nde imam hatiplik yaptı. 749 (m. 1348) senesi Şevval ayında taun (veba) hastalığından Kahire'de vefat etti.
İbnü'l-Lebban Mısır'a gelince İbn-i Rif'a ona çok tazim ve ikramlarda bulundu. Onun Kahire'de yerleşmesini temin etti. Şafiî fıkhının öğretildiği medreseye müderris olarak tayin edildi. Ayrıca deniz kenarında bulunan Efrim Camii'nin hatiplik vazifesi de kendisine verildi. O, Mısır Camii'nde, Suluhiyye-i Mecdiyye Zaviyesi diye bilinen yerde de ders okuturdu. Daha sonra Karafe'de İmam-ı Şafiî'nin kabri yanında bulunan medreseye tayin edildi.
İbnü'l-Lebban, daha Şam'da iken; Ebu Hafs Ömer bin Gadir bin Kavvas, Şerif Hafız Ebü'l-Hüseyin el-Yünunî, Hafız Dimyatî ve Fezarî'den hadis-i şerif dinlemişti. İbnü'l-Lebban'ın yazdığı Müteşabihü'l-Kur'an ve'l-hadis adlı eserin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi No: 1601/1'de kayıtlıdır. Liman şehri olan İskenderiyye'de ise Şerif Taceddin el-Garrafî'den ve başka âlimlerden hadis-i şerif dinledi. Muhaddis Şihabeddin bin Übeyk, onun bildirdiği hadis-i şerifleri bir cüz (küçük risale) hâlinde tahric etti ve onları rivayet etti.
Fıkıh ilmini; İbn-i Rif'a, Cemaleddin Ebu Bekr Muhammed eş-Şerişî, Ebü'l-Mealî Muhammed bin Ali bin Abdülvahid el-Ensarî ve Sadreddin Muhammed bin Ömer bin Vekîl gibi âlimlerden okuyup tahsil etti. Fıkıh ilminde çok yükseldi. Arap dili ve edebiyatına dair ilimleri ise Şeyhü'n-Nuhhat ve'l-Hanabile ve'l-kurra kabul edilen Şemseddin Muhammed bin Ebü'l-Feth el-Ba'lî'den öğrendi. Kıraat-i seb'ayı ve bu ilme dair yazılan Şatıbiyye adındaki eseri, Şeyhü'l-kurra ve's-sulehâ diye ma'rûf ve meşhur olan babasından okuyup öğrendi.
Çok kıymetli eserler yazmıştır. Başlıcaları şunlardır:
1- Tertibü'l-ümm: İmam-ı Şafiî hazretlerinin Kitabü'l-ümm adındaki eserini, Nevevî'nin Ravdatü't-talibîn'deki meselelere ve bablara göre ayırarak yeniden tertip etmiştir. 2- Muhtasaru'r-Ravda, 3- Muhtasaru ulumi'l-hadis, 4- Cevabu Sualin amma yefalühü'l-mutasavvife: Bir nüshası Köprülü Kütüphanesi No: 1601/3'de vardır. 5- Şerhu'l-Elfiye: Bu eserinde, ilave edilen birçok **“faide”**ler vardır. 6- Et-Teshil, 7- El-Mukarreb ve şerhuha, 8- Divan-ı hutab, 9- Tefsirü'l-Kur'an: Bu eserini tamamlayamamıştır. 10- Müteşabihü'l-Kur'an ve'l-hadis: Tasavvuf ehlinin, müteşabih ayet-i kerimeler ve hadis-i şerifler hakkında buyurduğu sözleri ihtiva etmektedir. Bu eserine, İzaletü'ş-şübühat ani'l-ayati ve'l-ehadisi'l-müteşabihat adını vermiştir. Süleymaniye Kütüphanesi Reisülküttab Kısmı No: 94'te kayıtlı olan eser, 1994'te Kahire'de basılmıştır.
İsnevî diyor ki: “İbnü'l-Lebban, fıkıh ve usul-i fıkh, kelam ve edebiyat ilimlerini iyi bilirdi. Edip ve şair bir zat olup çok zekiydi. Gayet fasih (açık) bir lisan ile konuşurdu. Himmet ve gayret sahibiydi. Çok meşhur olmuştu. İnsanların arasına fazla karışmazdı.”
Hafız Zeyneddin el-Irakî diyor ki: “İbnü'l-Lebban, ilim ve amelin her ikisini de kendisinde toplayan âlimlerden birisiydi. O, Amr bin As ve diğer camilerdeki vaaz ve nasihatlarında Şaziliyye tarikatının adap ve faziletlerini de anlatırdı.”
