Malikî fıkıh âlimi. Künyesi Ebu Ömer olup ismi Ahmed bin Abdülmelik bin Haşim'dir. 334 (m. 936) yılında Endülüs'te İşbiliyye şehrinde doğdu. Emevîlerin azatlı kölelerindendi. Doğum yerinden dolayı İşbilî nisbet edildi. “İbnü'l-Mekvî” diye tanındı. 401 (m. 1010) yılında Kurtuba'da vefat etti.
Zamanında hem Endülüs Emevî Devleti'nin, hem de bir ilim merkezi olan Kurtuba ve Endülüs'teki âlimlerden ilim öğrendi. Malikî mezhebi fıkıh bilgilerini çok iyi öğrenip ezberledi. Zamanının en büyük fakihlerinden idi. Hocası Ebu İbrahim'in memleketi olan Endülüs'te, Malikî mezhebi mensuplarının reisi oldu.
Ebu Bekr Muhammed bin Abdullah Kureşî Utbî ile birlikte, Malikî mezhebi hükümlerini bir kitap hâlinde topladı. “İstiab” adını verdikleri bu kıymetli eseri, Endülüs Emevî halifesine takdim ettiler. O sırada elli yıl boyunca memleketi tam bir adaletle idare ve meşhur Ez-Zehra Sarayı'nı inşa etmiş olan halife Üçüncü Abdurrahman vefat etmiş, yerine oğlu Hakem geçmişti.
Halife Hakem, kendisine takdim edilen “İstiab” kitabını çok beğenip, Ebu Ömer ibni Mekvî ve arkadaşına birçok hediyeler verdi. Halkın onlardan daha çok istifade edebilmesi için, kurduğu mecliste onları öne geçirdi. Ebu Ömer bin Mekvî, İbn-i Hazm ve talebelerinin sapık fikirlerine çok güzel cevaplar verdi. İnsanlar, onun ilminden istifade edip nasihatlarını dinlediler.
Endülüs'e çıktıktan sonra gemilerini yakan Tarık bin Ziyad ve kahraman askerlerinin torunları, bu eşsiz âlimin sohbetine koşup, derslerine devam ettiler. Pek çok kimse kendisinden fetva aldı. Endülüs Müslümanları, meselelerini kolayca halledip, dünya ve ahiret saadeti için çalışmaya devam ettiler. İçeriden çıkan İbn-i Hazm gibi sapıkların sözlerine ve yazılarına itibar etmeyip, Avrupa'dan gelen küfür dolu Haçlı kuvvetlerine karşı kahramanca çarpıştılar.
Ebu Ömer Mekvî İşbilî birçok eser yazmış, bunlardan “İstiab” adını verdiği on ciltlik eseri meşhur olmuştur.
