Hadis ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi Ebü'l-Hasan olup ismi Ali bin Ebü'l-Mekarim Mufaddal bin Ali bin Müferrec bin Hatem bin Hasan bin Ca'fer'dir. İskenderiyye'de 544 (m. 1150) yılında doğdu. Aslen Kudüslü olduğu için Makdisî, doğum yerinden dolayı İskenderanî ve mensup olduğu kabileye nisbetle de Lahmî denildi. İslamiyete hizmetlerinden dolayı Şerefeddin lakabı verildi. 611 (m. 1214) yılında Kahire'de vefat edip Makattam Dağı eteklerindeki Fustat Kabristanı'na defnedildi.
Küçük yaştan itibaren, İskenderiyye'de Malikî mezhebi fıkıh âlimlerinden ders aldı. İlk hocası, babası Kadîü'l-Enceb Ebü'l-Mekarim Mufaddal bin Ali Makdisî idi. Temel bilgileri öğrendikten sonra İbn-i binti Muafî diye bilinen Ebu Talib Salih bin İsmail'in terbiyesine verildi. Ebu Tahir İsmail bin Mekkî, Ebu Muhammed Abdüsselam bin Atik Sefakisî, Ebu Talib Ahmed bin Müsellem Tenuhî ve daha birçok âlimden fıkıh öğrenip hadis-i şerif dinledi. Başta Hafız Ebu Tahir Silefî olmak üzere; Ebu Muhammed Abdullah, Ebu Tahir İsmail, Ebu Abdurrahman bin Yahya, Ebu Ubeyd Nimetullah Gıfarî, Ebü'l-Ganaim Salim bin İbrahim Emevî ve daha birçok âlimden hadis-i şerif işitti.
574 (m. 1178) yılında Kahire'ye gitti. Ebü'l-Kasım Abdülmelik bin İsa Maranî, Ebü'l-Hasan Ali bin Hibetullah Kâmilî, İbn-i Tavir, İbn-i Ebu Reyyan Mahzumî ve daha birçok âlimin ilminden istifade etti. Hac için Mekke-i Mükerreme'ye gitti. İbadet etmek ve ilim öğrenmek için bir müddet orada kaldı. Orada; Ebu Abdullah Ahmed bin Ebü'l-A'lâ Hasan Hemedanî, Ebu Muhammed Ömer bin Muhammed Buharî, Ebu Abdullah Muhammed Melencî, Ebu Sa'd Abdülvahid Cüveynî ve Ebu Abdullah Hamid Medenî gibi âlimlerden hadis-i şerif dinleyip ilim öğrendi.
Daha sonra İskenderiyye'de naiplik yapıp medresede ders verdi. Sonra Kahire'de, vezir İbn-i Şükr'ün yaptırdığı medresede ilim öğretti. Sahibiyye adı da verilen bu medresede vefatına kadar ders verdi. Allahü Teâlâ'nın dinine hizmet etmek ve O'nun rızasını kazanmak için çok çalıştı. Hocalarından yazdıklarını ezberledi. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberden bilirdi. Hadis rivayet eden âlimlerin hayatlarını ve şahsî hususiyetlerini çok güzel öğrenmişti. Malikî mezhebine göre fetva verirdi. Allahü Teâlâ'nın kullarına merhameti, cömertliği ve tevazusu çok fazlaydı. Daima güler yüzlü ve tatlı dilli idi. Çok yumuşak tabiatlı, hoşsohbet bir zattı. Allahü Teâlâ'nın emir ve yasaklarına tâbi olur, Resulullah'ın güzel ahlâkı ile ahlâklanmak için gayret ederdi. Vaktini ilim öğrenmek, ilim öğretmek ve ibadet etmekle geçirir, sık sık insanlara nasihatlarda bulunurdu. Nasihatlarında Allahü Teâlâ'nın dinini öğrenmenin, bildikleri ile amel etmenin ve ihlas sahibi olmanın ehemmiyetini anlatırdı.
Birçok talebe yetiştirdi. Muhammed bin Yusuf Birzalî, Abdülazim bin Abdülkavi Münzirî, Reşid Amidî, Abdülhak ibni Rassas, Abdülmelik bin Nasr Fihrî, Ali bin Vehb Kuşeyrî, Şihab Kavsî, Ebu Hafs Sübkî, Necib Sefakisî ve daha birçok âlim İbnü'l-Mufaddal Makdisî'nin talebeleri arasındaydı.
Güzel şiirleri ile de meşhur olan İbnü'l-Mufaddal Makdisî bir şiirinde nefsine şöyle seslenmektedir: “Ey nefsim! Peygamberlerin en üstünü olan Muhammed Aleyhisselam'dan, Eshab-ı Kiram ve Tabiîn vasıtasıyla gelen bilgileri yayarak, O'nun yoluna yapışıp bu vesile ile Cehennem ateşinden kurtulmaya çalış.”
Talebelerinden Münzirî anlatır: “Hocam vefat ettiği zaman kabrine koyarken zamanın ileri gelen âlimleri; “Allahü Teâlâ sana rahmet eylesin. Sen insanların ilimde bütün yükünü omuzlarında taşıyordun. Artık vefat ettin. Senin üzerindeki yük birçok kimseye taksim edilecek.” diyerek, onun ilimdeki yüksekliğini hatırlattılar.”
İbnü'l-Mufaddal Makdisî'nin yazdığı Erbeune Hadisen risalesinin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Ezher Kütüphanesi No: 1962'de kayıtlıdır.
Eserleri: Pek çok kıymetli eserin de müellifi olan İbnü'l-Mufaddal Makdisî'nin kitaplarından bazıları şunlardır:
1- Kitabü'l-erbain fî fadli'd-dua ve'd-dain: Günlük hayatta yapılacak dualar ile alakalıdır. Eserin bir kısmı 1993'te Beyrut'ta yayınlanmıştır.
2- Erbeune hadisen an erbeîne Şeyhan fî erbeîne baben li erbeîne Sahabiyyen: Kırk konudan kırk sahabinin rivayetini kırk hadis âliminden alarak derlediği bir eserdir. Hazreti Ebu Bekr'in rivayeti ile başlar. Bir nüshası British Museum'da (No: 1628) bulunmaktadır.
3- Erbeune hadis müsellese: Bir nüshası Millet Kütüphanesi, Feyzullah Efendi Kısmı, No: 507'de vardır.
4- Erbeun fî tabakati'l-huffaz,
5- Vefeyatü'n-nakale veya Tabakatü'l-erbeîn diye bilinir. Hicrî 483'ten 581 (m. 1185) yılına kadar olan vefatları anlatır. Abdülazim Münzirî de bu esere bir zeyl yazmıştır.
İbnü'l-Mufaddal'ın ayrıca Tahkiku'l-cevab ammen ücize lehu ma fatehu mine'l-kitab ve Essiyam adlı iki eserinin daha olduğu rivayet edilir.
