Kıraat, tarih, hadis, nahiv, lügat ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi Ebü'l-Kasım olup ismi Kasım bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Süleyman'dır. 575 (m. 1179) yılında Endülüs'ün belli başlı ilim merkezlerinden biri olan Kurtuba'da doğdu. Peygamberimizin Medine-i Münevvere'yi teşrifinde iman edip İslamiyetin yayılmasında hizmet eden Medine'deki kabilelerden Evs kabilesi mensubu bir Sahabinin torunu olduğu için Ensarî ve Evsî nisbet edildi. Doğum yerine nisbetle de Kurtubî denildi. İbnü't-Taylasan namıyla tanındı. 642 (m. 1244) yılında Malaga'da vefat etti.
İlim tahsiline, anne tarafından dedesi Ebü'l-Kasım Şerrat, dayısı Ebu Bekr bin Galib ve Ebu Muhammed bin Abdülhak Hazrecî'den aldığı derslerle başladı. İki yüzden fazla âlimden kıraat ve hadis ilimlerini öğrendi. Abdülmün'im bin Feres ve Ebü'l-Kasım bin Semhun'dan Kur'an-ı Kerim kıraat etmek ve kıraat ilmini öğretmek hususunda icazet aldı. Kıraat ve Arabî ilimlerle meşguliyeti çok fazlaydı. Hadis ilimlerinde derecesi çok yüksekti. Dört mezhebin fıkıh bilgilerinin inceliklerine vâkıf oldu. Hafızası çok kuvvetli olduğundan, duyduklarını hiç unutmazdı. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberden bilirdi. Hadis-i şerif rivayet eden âlimlerin hayat ve hâllerini tek tek bilirdi. Birçok ilimde de söz sahibiydi. Malikî mezhebine göre fetva verirdi.
Kurtuba'nın, kuzeyden gelen zalim ve gaddar Avrupa kavimlerince işgal edilip yağmalanması sırasında, Malaga'ya gitti. Orada hatipliğe tayin edildi. Vefatına kadar bu vazifede kaldı. İnsanlara Allahü Teâlâ nın emir ve yasaklarını anlatır, taliplerine ilim öğretirdi. Güzel ahlâkı, cömertliği ve tevazusu ile pek çok kimsenin sevgisini kazandı. Onun güzel ahlâkı, tatlı dili ve güler yüzü sebebiyle, sözleri daha tesirli oldu. Birçok kimse, onun sohbetlerinde günahlarına tövbe edip salih Müslümanlardan oldu.
Pek çok talebe yetiştirip kıymetli eserler yazdı. Afrikıyye'den (Tunus) İbn-i Harun ondan icazet aldı. Eserlerinden bazıları şunlardır:
1- Zuhrü'l-besatin ve nefhatü'r-reyyahin fî ahbarü'l-ulemai'l-mesnedin ve menakıb-ı ehli'l-fadl,
2- Bugyetü'l-vekkad fî tarif bismeti'l-cihat,
3- Beyanü'l-minen alâ karii'l-kitab ve's-sünen,
4- El-Cevahirü'l-mufaddalat fi'l-ehadisi'l-müselselat,
5- Et-Tebeyyin an menakıbı men urife bi Kurtuba mine't-Tabiîn ve'l-ulema ve's-salihîn,
6- Ahbaru sulehâi'l-Endülüs.
