Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden. İsmi Abdürrahim bin Hasan bin Ali bin Ömer bin Ali bin İbrahim İsnevî el-Ürmevî el-Kureşî'dir. Lakabı Cemaleddin ve künyesi Ebu Muhammed olup İsnevî diye meşhurdur. Şafiî mezhebi âlimlerinden olan İsnevî, 704 (m. 1305) senesi Zilhicce ayında, aşağı Mısır'da bulunan İsna (Esna) şehrinde doğdu. 772 (m. 1370) senesi Cemaziyelevvel ayında Kahire'de vefat etti. Sûfîler Kabristanı yakınında bulunan türbeye defnolundu. Vefatı, yıkanması, teçhizi, tekfini ve defnedilmesi, öyle muhteşem oldu ki bunların her biri onun velî bir zat olduğuna alametti.
Asrında bulunan âlimlerin önde gelenlerinin derslerinde ve sohbetlerinde yetişen İsnevî, 721 (m. 1321) senesinde ilim öğrenmek arzusuyla memleketinden ayrılıp Kahire'ye geldi. Orada Takıyyüddin-i Sübkî, Kutbüddin es-Sinbatî, Celaleddin Kazvinî, Konevî, Bedreddin-i Tüsterî, Debbusî, Abdülmuhsin es-Sabunî, Abdülkadir İbnü'l-Müluk, İbnü'l-Esir (Hasan bin Esed), Ebü'l-Hasan en-Nahvî, Ebu Hayyan el-Endelüsî ve daha başka âlimlerden ilim öğrendi.
Zamanında bulunan Şafiî mezhebi âlimlerinin büyüklerinden, önde gelenlerinden oldu. Fıkıh, tefsir, hadis, usul, kelam, tarih, nahiv, edebiyat, Arapça, münazara ve diğer ilimlerde yükseldi. Kendisine Şeyhü'ş-Şafiiyye denildi. Zamanında bulunan Şafiî mezhebi âlimlerinin müftüsü, müderrisi, musannifi (en çok kitap yazanı) idi. Fadıliyye, Farisiyye, Nasıriyye ve Mensuriyye gibi medreselerde müderrislik (öğretim üyeliği, profesörlük) yaptı. Yüzlerce âlim zatın yetişmesine vesile oldu. İbnü'l-Mülakkın, Hafızü'l-Irakî, İbn-i Zahire el-Cemal ondan ilim öğrenenlerin en başta gelenlerindendir.
İnce yapılı, güzel görünüşlü bir zat olan İsnevî hazretleri, iyilik ve ihsan sahibi, misafiri çok seven bir zattı. Bilhassa fıkıh ilminde mahir, nasihat eden bir muallim, kibirden uzak, tevazu sahibi yüksek bir âlimdi.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Abdürrahim İsnevî'nin yazdığı Nihayetü's-sulfi şerhi Minhaci'l-vüsul adlı eserinin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi No: 515'de kayıtlıdır.
İmam-ı Süyutî Tabakatü'n-nühat isimli eserinde buyuruyor ki: “İmam-ı İsnevî, Mısır'da Şafiî âlimlerinin reisiydi. Ders öğretmesi çok güzel olup gayet müşfik ve mahirdi. Zayıflara, düşkünlere, yardıma muhtaç hâlde olanlara çok acır, iyilik ve yardımda bulunurdu. Gayet fasih konuşurdu. Gayet açık ve anlaşılır bir şekilde konuşur, sözleri insanlara tesir ederdi. Bunun için sohbetine çok rağbet olurdu. İlmi çok ve idraki genişti.”
Genç yaşta talebe okutmaya ve fetva vermeye başlayan İmam-ı İsnevî, sual edilen meseleleri, kaynaklarını bildirerek cevaplandırırdı. Böylece hiç kimse onun kendi düşüncesi ile konuştuğunu iddia edemezdi. Hocalarından Ebu Hayyan ona; “Senin yaşında ilim öğretmeye başlayan başka birini daha görmedim.” demiştir.
Ondan birçok kimse istifade etmiştir. Sohbetinde bulunmak isteyenlerin çokluğundan, büyük bir kalabalık meydana gelirdi. Vakitlerinin tamamını, talebeleriyle meşgul olmak ve eser yazmakla geçirirdi. Çok emin ve güvenilir bir zat olduğu için ona devlet kademelerinde bazı mühim vazifeler verilmiş, o da bir müddet hisbe (belediye teşkilatı) ve Beytülmal vekilliği gibi vazifelerde bulunmuştur.
Eserleri: Çeşitli ilimlere dair yazmış olduğu kıymetli eserlerinden bazılarının isimleri şunlardır:
1- Nihayetü's-sul fi şerhi Minhaci'l-vüsul: Kadı Beydavî'nin Minhacü'l-vüsul adlı eserine yazılan en önemli şerhlerdendir. Müellif, eserde, cevapsız kalan veya yeterli olmayan meseleleri halletmek, nakilleri düzeltmek, Şafiî mezhebinde tercih edileni göstermek gibi hususlar için bu eseri kaleme almıştır. Defalarca basılan eser son olarak 1984'te Beyrut'ta neşredilmiştir.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
İsnevî'nin meşhur Tabakatü'ş-Şafiiyye adlı eserinin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Köprülü Kütüphanesi No: 1114'de kayıtlıdır.
2- Zevaidü'l-usül ala Minhaci'l-vüsul: Kadı Beydavî'nin Minhac'ında bulunmayıp diğer usul kitaplarında mevcut meseleleri açıklamak üzere yazılmıştır. 1993'te Beyrut'ta basılmıştır.
3- Et-Temhid fî tahrici'l-füru ale'l-usul: Usul kaidelerinden hüküm çıkarma yollarını göstermek için yazılmıştır. Bu konuda yazılan ilk eserlerdendir. 1987'de Beyrut'ta basılmıştır.
4- Tabakatü'ş-Şafiiyye: Şafiî mezhebine mensup 1289 âlimin hayatını anlatır. 1981'de Riyad'da basılmıştır.
5- El-Kelimatü'l-mühimme fî mübaşereti ehli'z-zimme: Gayri müslimlerin istihdam edilmesine karşı yazılmıştır. 1958'de Kudüs'te basılmıştır.
6- Nihayetü'r-ragıb fî şerhi Aruzi İbn-i Hacib: 1988'de Kahire'de basılmıştır.
7- El-Kevkebü'd-dürri fi ma yeteharrecü ale'l-usuli'n-nahviyye: Nahivle ilgili olup 1985'te Amman'da basılmıştır.
8- El-Mühimmat fî şerhi'r-Rafiî ve'r-Ravda: Birçok kütüphanede yazması vardır. Mesela Süleymaniye Kütüphanesi Murad Buharî Kısmı No: 132'de kayıtlıdır.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
9- Metaliu'd-dekaik fî tahriri'l-cevami ve'lfevarih: Yer ve tarihsiz olarak basılmıştır.
10- Et-Tenkih ale't-tashih: Şirazî'nin eserini açıklamak için yazmıştır. Bir nüshası Zahiriye Kütüphanesi'nde No: 2143'te ki mecmua içindedir.
11- Tezkiretü'n-nebih fî tashihi't-Tenbih: Nevevî'nin eserinin açıklaması olup 1996'da Beyrut'ta basılmıştır.
12- Kafi'l-Muhtac: Eksiktir. Zahiriye Kütüphanesi No: 2021-2024'te vardır.
13- El-Hidaye ila evhami'l-Kifaye: Bir nüshası Darü'l-kütübi'l-Mısriyye No: 310'da vardır.
14- Cevahirü'l-bahreyn fî tenakuzi'l-hıbreyn: Rafiî ve Nevevî'nin farklı içtihatları ile ilgilidir. Zahiriye Kütüphanesi No: 2143'teki mecmua içindedir.
15- Tırazü'l-mehafil fî elgazi'l-mesail: Zahiriye Kütüphanesi No: 1338, 7781'de vardır.
16- El-Cevahiru'l-mudiyye fî şerhi'l-Mukaddimeti'r-Rahbiyye: Feraizle ilgilidir. Darü'l-kütübi'l-Mısriyye No: 395'te vardır.
17- İzahu'l-müşkil min ahkami'l-hunsa'lmüşkil: Mekke'de 1987'de neşre hazırlanmıştır.
18- El-Furuk ve dav'ü ziyadat ala Minhaci't-Talibîn.
İsnevî'nin kaynaklarda geçen diğer eserleri de şunlardır: El-Eşbah ve'n-nezair, Nasihatü üli'n-nüha fî men'i-istihdami'n-Nasara, Telhisü'r-Rafiî es-Sagir, Telhisü'r-Rafiî el-Kebir, El-Cami, Şerhu En-Vari't-tenzil, Nüzhatü'n-nevazir, Şerhü't-Teshil, Şerhu Elfiyetü İbn-i Malik, Şerhu't-Tenbih, El-Bahrü'l-muhit, En-Nasihatü'l-camia ve'l-hüccetü'l-katia.
İsnevî'nin yazdığı Kütüphane-i Şuray-ı Milli No: 4353'de kayıtlı El-Kevkebü'd-dürri fî ma yeteharrecü ale'l-usuli'n-nahviyye adlı eserinin ilk sayfası ve Nihayetü'r-ragıb fî şerhi Aruzi İbn-i Hacib adlı eserinin kapak sayfası ile El-Kevkebü'd-dürri'nin bir başka yazma nüshasının ilk sayfası günümüze ulaşan mühim vesikalar arasındadır.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Mısır'da yetişen İslam âlimlerinin büyüklerinden.
Abdürrahim Irakî'nin yazdığı ve İsnevî'nin hayatını anlatan Tercemetü Cemaleddin Abdürrahim bin Hasan el-İsnevî adlı eserin ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser Atıf Efendi Kütüphanesi No: 380'de kayıtlıdır.
