Horasan'da bulunan Kuhistan beldesinde yetişen Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerinden. Buhara müftüsü idi. İsmi Muhammed bin Hüsameddin el-Horasanî el-Kuhistanî olup lakabı Şemseddin'dir. Kuhistanî ve Muhammed Kuhistanî diye tanınır. Doğum tarihi ve yeri bilinmemektedir. 962 (m. 1555) senesinde Buhara'da vefat etti. Hâl tercümesi hakkında fazla malumat bulunmayan Kuhistanî'nin vefat tarihi 950 (m. 1543), 953 (m. 1546) ve 962 (m. 1555) olarak değişik şekilde bildirilmiş olup 962 olması ihtimali daha kuvvetlidir.
O zamanda bulunan büyük âlimlerin derslerinde yetişip kemale gelen Kuhistanî, İsamüddin İsferayinî'nin ders arkadaşıydı. Safevîler zamanında baskıdan dolayı inzivaya çekildi. Özbek sultanı Ubeydullah Han zamanında Buhara müftüsü oldu. Bilhassa fıkıh ilminde çok yüksekti. Âlim, imam (o zamandaki âlimlerin büyüğü, önderi) olup başka ilimlerde de ihtisas sahibiydi. Aklı, zekası, hafızası pek kuvvetliydi. Rivayet edilir ki âlimlerden dinleyerek öğrendikleri şeylerin hiçbirini unutmamıştır. Züht sahibi, dünyaya düşkün olmayan, çok kıymetli bir zattı. Devamlı ibadet ve taatle, ilim öğrenmek ve öğretmekle meşgul olurdu. Az yemek, az uyumak, az gülmek ve az konuşmak kaidesine tam uygun yaşardı. İlimde derya misaliydi.
Kuhistanî'nin Camiu'l-mebanî li mesaili fıkhi'l-Gidanî adlı eserinin yazma nüshasının ilk iki sayfası. Eser Köprülü Kütüphanesi MAB Kısmı No: 101'de kayıtlıdır.
Eserleri:
1- Camiu'r-rümuz: Vikaye şerhi Nukaye adlı esere yazdığı şerh olup çeşitli defalar mesela 1903'te Kahire'de basılmıştır. Katib Çelebi eseri en faydalı şerhlerden saymıştır.
2- Camiu'l-mebanî li mesaili fıkhi'l-Gidanî: Mukaddimetü's-salat adlı eserin şerhi olup Maveraünnehr civarında şöhret kazanmıştır. 1315'te Lahor'da basılmıştır.
3- Haşiye ale'l-fevaid: Molla Camî şerhidir. Birçok yazması vardır.
