Osmanlı âlimlerinden. Altmış sekizinci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Mehmed Sa'id'dir. İki defa Anadolu kazaskerliği yapmış, Birgili Kara Halil Efendi'nin oğludur. İstanbul'da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. 1168 (m. 1754) senesinde Bursa'da vefat etti. Emir Sultan türbesi bitişiğindeki kabristana defnedildi. Başka bir rivayette de Üftade Camii Kabristanı'na defnedildiği bildirilmektedir.
İlk tahsilini babasından gördükten sonra zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. Yüksek ilmî dereceye ulaşıp müderrislik rüusunu (diplomasını) aldıktan sonra Yenişehir kadılığına tayin edildi. 1141 (m. 1728)'de Bursa kadılığına nakledildi. 1148 (m. 1735)'te İstanbul kadılığına getirildi. İstanbul halkının takdirini kazandı. Bu vazifede dört yıl kaldı. 1152 (m. 1739)'da Anadolu kazaskerliğine ve 1161 (m. 1748)'de Rumeli kazaskerliğine yükseldi. O güne kadar yaptığı bütün vazifelerinde üstün başarı gösteren Mehmed Sa'id Efendi, 1162 (m. 1749)'da Sultan Birinci Mahmud Han tarafından şeyhülislamlık makamına tayin edildi. 9 ay 22 gün bu vazifede kaldıktan sonra 1163 (m. 1750)'de vazifeden alınıp Bursa'ya gönderildi. Orada eser yazmakla ve Allahü tealaya ibadet etmekle meşgul iken vefat etti.
Halil Efendizade Mehmed Sa'id Efendi, aklî ve naklî ilimlerde derin âlim, kalemi kuvvetli, faziletli ve güzel ahlâk sahibi bir zattı. Hak bildiğini söylemekten çekinmezdi ve sert mizaçlı idi. Kadılık ve şeyhülislamlık yaptığı zamanlarda doğruluk ve adaletten ayrılmadı. Allahü tealanın dininin emirlerine bağlanmak ve yasaklarından kaçınmakta çok dikkatliydi.
Eserleri:
1- Terceme-i Şerhu'l-uyün fî Şerhi Risale-i İbn-i Zeydun: Eser 1257'de İstanbul'da basılmıştır.
2- Terceme-i Sülvan-ı Muta': Bu eser de 1285'te İstanbul'da basılmıştır.
3- Aynî Tarihi Tercümesi: Lale Devri'nde tercüme faaliyetlerine katılan Mehmed Said Efendi, Aynî'nin Ikdü'l-cüman adlı eserinin 387-430 (m. 997-1039) yılları arasındaki hadiseleri anlatan dördüncü bölümü tercüme etmiştir. Bu tercüme Süleymaniye Kütüphanesi Beşir Ağa Kısmı No: 469'da kayıtlıdır.
