Büyük kıraat ve tefsir âlimi. Künyesi Ebu Muhammed olup, ismi Mekkî bin Ebu Talib Hammuş bin Muhammed bin Muhtar el-Kaysî, el-Mukrî'dir. Fakih, edip bir zattı. 355 (m. 966) senesi Şaban ayının son günlerinde, sabah vakti Kayrevan'da dünyaya geldi. Kayrevan'da büyüyüp yetişti. İlim öğrenmek için birçok beldeye gitti. Kur'an-ı Kerim'e ait
Mekkî bin Ebu Talib hazretlerinin Kıraat dersleri verdiği Endülüs'teki (İspanya) Kurtuba Camii'nin dışarıdan görünüşü (üstte). Kurtuba Camii'nin içinden bir görünüş (yanda).
ilimlerde ve Arabî dil ilimlerinde derin âlim olan Mekkî bin Ebu Talib'in anlayışı ve ahlâkı çok güzeldi. 437 (m. 1045) senesi Muharrem ayında, Kurtuba'da vefat etti. Er-Rabad'a defnedildi. Cenaze namazını oğlu Ebu Talib Muhammed kıldırdı.
Mekkî bin Ebu Talib, Kayrevan'da Ebu Muhammed bin Ebu Zeyd ve Ebu Mutarrif el-Hasan el-Kabisî'den ilim öğrendi. Onüç yaşında ilim öğrenmek için Mısır'a gitti. Orada edebiyat ve hesap ilimlerini tahsil etti. Bu öğrenimini tamamladıktan sonra, ondokuz yaşında iken Kayrevan'a geri döndü. Kayrevan'da kıraat ilimlerini öğrendikten sonra, 377 (m. 987) senesinde ikinci defa Mısır'a gitti. Buradan, hac mevsiminde hac vazifesini yerine getirmek için Mekke'ye gitti. 379 (m. 989) senesinde Mekke'den Mısır'a geri döndü. Burada Ebü'l-Adî İbnü'l-İmam, Muhammed bin Ali el-Üdfevî, Ebü't-Tayyib Abdülmün'im, İbn-i Galbun ve Ebü'l-Hasan Tahir bin Abdülmün'im'den ilim öğrendi.
Mekkî bin Ebu Talib hazretlerinin El-Keşf an vücuhi'l-kıraati's-seb'a ve ileliha ve huceciha adlı eserinin ikinci cüzünün kapak sayfası (sağda) ve El-İbane an Meani'lkıraat adlı eserinin kapak sayfası (ortada). Mekkî bin ebu Talib hazretlerinin hayatı ve tefsiri üzerine yapılmış bir çalışmanın kapak sayfası (solda).
Daha sonra Kayrevan'a dönen Mekkî bin Ebu Talib, tahsilini tamamlamak için iki defa daha Mısır'a gitti. 387 (m. 997) senesinde Mekke'ye gitti. Burada üç sene kaldı. Bu sürede Ebü'l-Hasan Ahmed bin Firas, Ebu Tahir Muhammed bin Muhammed el-Uceyfî, Ebü'l-Kasım es-Sekatî, Ebu Bekr Ahmed bin İbrahim el-Mervezî, Ebü'l-Abbas es-Sevî ve birçok âlimden ilim tahsil etti. Mekke'den Kayrevan'a döndü. Sonra Endülüs'e hicret etti.
Endülüs'e giden Mekkî bin Ebu Talib, Cami-i Kurtuba'da ders verdi. Ondan çok kimse ilim öğrendi. Mekkî bin Ebu Talib, burada talebelere Kur'an-ı Kerim'in okunuşuna ait ilimleri öğretti. Sonra Camiu'z-Zahire'de Âmiroğullarının saltanatı yıkılıncaya kadar Kur'an-ı Kerim öğretti. Ondan; büyük âlimlerden İbn-i Attab, Hatim bin Ahmed ve Ebü'l-Asbağ bin Sehl ilim öğrenip, rivayette bulundular.
Mekkî bin Ebu Talib; hayır sahibi, faziletli, mütevazi, dinine bağlı bir zattı. Duasının kabul olmasıyla meşhur oldu. Bu konuda şöyle bir hadise anlatılır: “Mekkî bin Ebu Talib birgün hutbe okurken, birisi ona hakaret etti. Bunun üzerine; “Ya Rabbî, ona karşı sen bana kâfisin.” diye dua etti. Bu kişi, bir daha o camiye giremedi.”
Eserleri: Mekkî bin Ebu Talib'in Kur'an-ı Kerim ilimlerine dair yazdığı pek çok eseri vardır. Bu eserlerden bazıları şunlardır:
1- El-Hidaye ilâ büluği'n-nihaye: Yetmiş cüzdür.
2- Müntahabü'l-hücce: Otuz cüzdür.
3-Et-Tebsira fi'l-kıraat: En meşhur eseri olup beş cüzdür.
4- El-Mu'cez fi'l-kıraat: İki cüzdür.
5- Kitabü'l-me'sur an Maliki fî ahkamü'l-Kur'an ve tefsirihi: On cüzlük bir eserdir.
6- Er-Riayetü li tecvidi'l-kıraat: Dört cüzdür.
7- İhtisar Ahkamü'l-Kur'an: Dört cüzlük bir eserdir.
8- ElKuşuf an vücuhi'l-kıraat ve ileliha: On cüzdür.
9- El-izah li nasihi'l-Kur'an ve mensuhuhü: Üç cüzdür.
10- El-İcaz fî nasihi'l-Kur'an ve mensuhuhü: Bir cüzdür.
11- Ez-Zahî müste'melâti'l-I'rab: Dört cüzdür.
12- El-İntisaf: Üç cüzdür.
13- Et-Tenbih alâ usuli kıraati Nafiîn: Üç cüzdür.
14- El-İbane an Meani'l-kıraat: Bir cüzdür.
15- El-Vakf alâ kella ve bella fi'l-Kur'an: İki cüzdür.
16- Tenzihü'l-melâiketi ani'z-zünubi ve fadlihim alâ beni Âdem: Bir cüzdür.
17- İhtilafü'l-ulemai fi'n-nefs ve'r-ruh: Bir cüzdür.
18- İcabü'l-ceza alâ Kafili's-saydi fi'lharam hataün alâ mezhebi'l-İmam-ı Malik: Bir cüzdür.
19- Müşkilü garibi'l-Kur'an: Üç cüzdür.
20- Beyanü'l-amel fi'l-haccı evveli'lihram ila ziyareti kabri Resulullah: Bir cüzdür.
21- Farzü'l-haccı alâ men isteha'a ileyhi sebila: Bir cüzdür.
22- Et-Tezkira li ihtilafi'lKurra: Bir cüzdür.
23- Tesmiyetü'l-ahzab: Bir cüzdür.
24- Müşkili'l-me'ani ve tefsir: Onbeş cüzdür.
25- Beyanü's-sagairi ve'l-kebair,
26- El-Ihtilafu fi'z-zebihi menhure,
27- El-Ya'ati'lmüseddede fi'l-Kur'an-i ve'l-kelam,
28- ElHurufü'l-müdgame Şerhü't-tamam ve'l-vakf,
29- Er-Riyad el-Münteki fi'l-Ahbar.
