Şair, edip ve Şafiî mezhebi âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Hasan bin Ali bin Osman, nisbeti Nevacî'dir. Lakabı Şemseddin olup Nevacî adıyla meşhurdur. 785 (m. 1383) senesinde Kahire'de doğdu. 859 (m. 1455) senesi Cemaziyelevvel ayının on beşinde, Salı günü Kahire'de vefat etti.
Zamanının en büyük şairlerinden olan Nevacî, Ebnasî Zaviyesi'nde büyüdü. Kur'an-ı Kerim'i, Umde, Elfiye, Tenbih ve Şatıbiyye kitaplarını ezberledi. Tenbih kitabını Ebu Bekr Şenvanî'nin yanında okudu. Kur'an-ı Kerim'i okuma usullerini öğreten kıraat ve tecvid ilmini; Şemseddin Zeratitî, Emir Hac İmam-ı Cemaliyye ve İbn-i Cezerî'den okudu. Hatta bu âlimlerden kıraat-i seb'anın bazılarını da okudu. Kur'an-ı Kerim'den ezberlediği surelerin bazılarını, Zeyneddin Irakî ve daha başka âlimlerin huzurunda okudu. Zeyneddin Irakî, Heysemî ve İbn-i Mülakkın bu hususta ona icazet verdiler.
Fıkıh ilmini; Şemseddin Irakî, Şemseddin Bermavî ve Beycurî'den, Arabî ilimleri; Şemseddin Şettanufî, İbn-i Hişam Acimî ve Alaeddin bin Mugalla'dan öğrendi. Nahiv ve diğer aklî ilimleri; İzzeddin bin Cema'a ve Bisatî'den, lügat ilmini de Nureddin bin Seyf Ebyarî'den öğrendi. Veliyyüddin Irakî'nin derslerine devam etti. Ondan Emali adlı eserini yazdı. Bu âlimden ve Nureddin bin Seyf Ebyarî'den, çok hadis-i şerif öğrendi. İbn-i Hacer Askalanî'den de hadis ilmi tahsil etti.
İki defa hacca gitti. Birincisi, 820 (m. 1417) senesinde Recep ayında idi. Ta hac mevsimi gelene kadar Mekke'de ikamet etti. Hac mevsimi gelince haccını yerine getirdikten sonra geri döndü. İkinci haccını, 833 (m. 1429) senesinde yaptı. El-Gaysü'l-münhemir fima yef'alühü el hac ve'l-mu'temir adlı kitabında, hac ve umrenin adabını ve yapılış usulünü ve ikinci haccını anlatmaktadır.
Nevacî; Dimyat, İskenderiyye ve birçok şehre gidip geldi. Edebiyat ile ilgili ilimlere meraklı ve kabiliyetliydi. Edebî ilimlerle meşgul oldu. Hatta bu hususta zamanının ileri gelen meşhur şair ve ediplerinden oldu. Nevacî'nin yazdığı Eş-şifa fî bedii'l-iktifa adlı eserin kapak sayfası (sağda) ve yazma nüshasının ilk sayfası (solda). Yazma nüsha Escorial Kütüphanesi No: 344'de kayıtlıdır. Nevacî'nin El-Hücce fî sirkati İbn-i Hücce adlı eserinin yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve Michigan Üniversitesi Kütüphanesi Ms No: 256'da kayıtlı Vesailü's-sail adlı eserinin ilk sayfası (solda).
Ondan; Şihabeddin bin Esed, Bedreddin Bülkinî, Muhibbüddin Hatib-i Malikî gibi birçok meşhur kimse ders aldılar. Lügat, Arapça ve edebiyat ilimlerinde zamanının büyük âlimlerindendi. Diğer dinî ilimlerde de âlimdi. Hüsn-i hatta (güzel yazı yazmada) maharetliydi. Kendisi ve başkaları için bizzat eliyle çok kitap yazdı. İbn-i Hacer Askalanî onu sever ve işlerinde yardımcı olurdu. Cemaliyye ve Haseniyye'de hadis-i şerif müderrisliğinde bulundu. Şemseddin Sehavî de onun derslerinde bulunduğunu ve çok istifade ettiğini söylemektedir.
Eserleri:
Yazdığı eserlerin bir kısmı şunlardır:
1- Hulbetü'l-kümeyt, 2- Meratiu'l-gazelan fi'l-hisani mine'l-gılman, 3- Halü'l-izar fî vasfi'l-izar, 4- Et-Tezkire, 5- Nüzhetü'l-elbab, 6 Tuhfetü'l-edib, 7- Eş-şifa fî bedii'l-iktifa, 8 Ravdatü'l-mecalis, 9- El-Hücce fî sirkati İbni Hücce, 10- Divan, 11- El-Mataliü'ş-Şemsiyye fî Medaihi'n-Nebeviyye: İkinci hacca gidişinde Peygamber Efendimizi methettiği kasideleridir. 12- Te'hilü'l-garib, 13- El-Usulü'l-Cami'a, 14 Haşiyetün alâ Tavdihi İbn-i Hişam, 15- El Gaysü'l-münhemir fima yef'alühü el-hac ve'l mu'temir, 16- Ukudü'l-leali, 17- Es-Subuh ve'l gubuk. 18- Vesailü's-sail.
