Hadis, tefsir, fıkıh, nahiv, matematik ve tıp âlimi. İsmi Ali bin Abdullah bin Ebü'l-Hasan olup künyesi Ebü'l-Hasan, lakabı Taceddin'dir. 677 (m. 1278)'de Azerbaycan'ın Erdebil şehrinde doğdu. Tebriz'de çok bulunduğu için Tebrizî diye meşhur oldu. 746 (m. 1345) senesi Ramazan-ı şerif ayında Kahire'de vefat etti.
Taceddin Erdebilî, nahiv ve fıkıh ilmini büyük âlim Rükneddin'den, beyan ilmini Nazzam Tusî'den, hikmet ve mantık ilmini Burhaneddin Abdullah'tan, hılaf ilmini Alaeddin Nu'man Harezmî'den, hesap ve hendeseyi Cemaleddin Hasan Şirazî'den, feraiz ilmini Salah Musa'dan öğrendi. Vesit kitabının bir kısmını Şemseddin ibni Müzzî'den, Camiu'l-usul isimli eseri Kutbüddin Şirazî'den, Hacibiyye şerhi'ni müellifi Rükneddin Seyyid'den, fıkha dair olan Veciz kitabını Siraceddin Erdebilî'den, Şerhü's-sünne isimli eseri, Fahreddin Carullah Cedarî'den dinledi.
Tebrizî şöyle anlatır: “Otuz yaşında iken fetva verdim. 710 (m. 1310)'dan sonra Bağdat'a, ayrıca Meşhed, Hille ve Meraga'ya, hac farizasını yerine getirdikten sonra 722 (m. 1322)'de Mısır'a gittim.” Tebrizî, Mısır'a, Mekke-i Mükerreme'den bir kafile ile beraber gitti. Kahire'de el-Vanî, el-Hüfenî ve Debbusî ibni Cema'a'nın derslerini dinledi. Burada birçok konuyu öğrendi ve bunları yazdı. Mizan isimli eserde geçen hadis-i şerifleri, mevzularına göre tasnif etti.
İlmiyle insanlara çok faydalı oldu. Kendisinden, çok âlim ders aldı. Burhaneddin Reşidî, Nazırü'l-Ceyş, Şihabeddin ibni Nakib gibi âlimler bunlardandır. Tebrizî, Medrese-i Hüsamiyye'de müderrislik yaptı ve burada kaldı. Ömrünün sonlarına doğru kulağı işitmez oldu. Ebü'l-Fadl Irakî onun hakkında şöyle der: “Tebrizî, seçkin âlimlerdendir. Dinin emir ve yasaklarına uymakta çok dikkatliydi.”
Taceddin Sübkî ise onun hakkında; “Tebrizî, çeşitli ilimlerde mütehassıstı. Özellikle hadis ilmine önem verirdi. Tefsir, hadis, usul ve hesap ilmine dair kitaplar yazdı. Talebelere çeşitli ilimleri okutmakla meşgul oldu.” demektedir. Zehebî de şöyle der: “Tebrizî, hadis kitaplarının hepsini okudu. Çeşitli ilimlerle meşgul oldu. Âlimlerle ilmî sohbetlerde bulundu. Talebesi çoktu. Havî kitabının tamamını onbeş günde okuttu.”
İsnevî ise onun hakkında; “Tebrizî, yalnız ve başkalarıyla beraber olmak üzere, ilim elde etmek için çok çalıştı. Asla usanmak ve bıkmak bilmedi. Vefatına kadar durmadan çalıştı, ilim öğrendi ve öğretti! Birçok ilimde mütehassıstı. Zamanında Havî kitabını en iyi o biliyordu.” demektedir.
Eserleri: Tebrizî birçok eser yazdı. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
1Efradü'l-ehadisi'd-daife: İki ciltlik bir eser olup hadis ilmine dairdir.
-
2Tenkihü'l-miftah li's-Sekkakî
-
3Mebsutü'l-ahkâm: Nahiv ilmine dair bir eserdir.
-
4Haşiyetün alâ şerhi'l-Havî
-
5Şerhü'l-Kafiye
-
6Muhtasaru ulumi'l-hadis
-
7Et-Tezkiretü fi'l-hesap
