Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. Künyesi Ebu Zekeriyya et-Tikritî'dir. 531 (m. 1136)'da Irak Tikrit'te doğdu. 616 (m. 1219) senesinde Bağdat'ta vefat etti.
Küçük yaşta iken babasından fıkıh ilmini öğrenmeye başladı. Sonra Hadisiye'ye gitti. Hadisiye'nin kadısı (hâkimi) olan fıkıh âlimi Ebu Muhammed Abdurrahman bin Ahmed eş-Şeybanî'den fıkıh ilmini ilerletti. Bundan sonra da Musul'a gitti. Orada Sa'id bin eş-Şehrezurî'den de fıkıh dersi aldı. Buradan da Bağdat'a gidip Ebü'n-Necib es Sühreverdî'den ve Yusuf ed-Dımaşkî'den fıkıh dersleri öğrenmeye devam etti. Ebu Muhammed el-Haşşab'dan edebiyat ilmini okudu. Fıkıh ve hılaf ilminde yetişip yükseldi. Ayrıca Ebü'l-Feth bin Battî, Ebu Zür'a el-Makdisî, Ebü'n-Necib ve diğer âlimlerden hadis-i şerif işitti. Böylece tahsilini tamamlayıp memleketine döndü. Memleketi olan Tikrit'te bir müddet kadılık (hâkimlik) yaptı. Ayrıca talebelere ders verip müderrislik vazifesini de yürüttü. Bundan sonra Bağdat'a gidip Nizamiye Medresesi'nde müderris oldu.
İbnü'n-Neccar onun için şöyle demiştir: “O, fesahatta, güzel konuşmakta, münazarada ve Şafiî mezhebinin fıkıh bilgilerinde parmakla gösterilecek derecede meşhur olan son âlimlerindendir. Edebiyat ilimlerinde ve Arap lügatinde derin âlimdi. Zamanında tefsire dair çok meseleyi ezbere bilen ve bu hususta derin âlim olanlardandı. Kıraat ve tecvid ilminde de âlimdi. Fıkıh, edebiyat, hılaf ilimlerine dair eserleri olan ve herkesin methettiği bir âlimdi.”
Bir şiirinin tercümesi şöyledir: “Şüphesiz ki insan için sıkıntı da rahatlık da olur. Üzüntü ve neşe de olur. Allahü tealanın nimetlerine şükür ve mihnetlere (sıkıntılara) sabretmek lazımdır. Bu iki hususta (sabır ve şükürde) Allahü tealaya itaat et. Bu iki husus, senin gizli ve aşikâr her zaman yapacağın vazifendir. Zamanın sıkıntıları devam edip gitmez, birgün geçer, sabret, dayan. Zamanın (dünyanın) nimetleri de kalmaz geçicidir.”
Başka bir şiirinin tercümesi de şöyledir: “İnsan, kavuşamayacağı nice emeller peşinde koşar da kavuşamaz. İnsan kendini hep emniyet içinde hisseder, ölmeyeceğini zanneder. Fakat ölüm onun peşinde, gelmek üzeredir. İnsanın tuttuğu nice yanlış yollar vardır ki doğru ve kurtuluş zanneder, halbuki bu onu helak etmektedir.”
