Rum isyanı nasıl başladı?

Yanya bölgesindeki yerli halkın çıkardığı isyanların bastırılmasında, Napolyon''un Mısır''a saldırısı sırasında Fransızlarla yaptıkları mücâdelelerde zaferler kazanan Tepedelenli Ali Paşa, 1798''de Preveze yakınında Fransızları bozguna uğratınca kendisine Sultan Üçüncü Selim Han tarafından Vezirlik verildi. Rumeli Vâlisi olarak dağlı eşkıyânın cezâlandırılması için bir sene kadar bu vazifede bulundu...

Devlet içinde devlet!.. Ali Paşa''nın Arnavutluk''ta ve hâkim olduğu yerlerdeki tutumu, hâdiseleri istismar etmesi, onu devlet içinde devlet gibi hareket ettiriyordu. Mora ahâlisinin ve Rumların ayaklanarak devletin başına yeni bir gâile açılmasını istemeyen Sultan Mahmûd Han, Tepedelenli Ali Paşa''nın yaşlı olmasını düşünerek üzerine gitmiyordu. Ancak İngilizlerle gizli muhâberelerde bulunan Nişancı Halet Efendinin çevirdiği entrikalar üzerine Ali Paşa ve oğulları memuriyetlerinin bir kısmından azledildiler. Fakat dinlemedikleri için üzerlerine karadan ve denizden kuvvet gönderildi. Yanya kalesinde bir buçuk sene kadar süren muhâsaradan sonra serasker Hurşid Paşa''nın, hayâtına dokunulmayacağına dâir teminat vermesi üzerine Ali Paşa, Yanya Gölü''ndeki Pandeleimon Manastırına çekildi. Hurşid Paşa''nın yazılı bildirisini kabul etmeyen kindar Halet Efendi îdâm fermanını birkaç kişiyle gönderdi. Bunun üzerine kendisini müdâfaa eden Tepedelenli kurşunlanarak öldürüldü.

Tepedelenli Ali Paşa''nın ölümüyle Rumlar, üzerlerindeki en büyük tehlike ve baskıdan kurtulmuş oldular. Etniki Eterya da bunu fırsat bilerek isyânın başlama zamânının geldiğine kanaat getirip harekete geçti. Böylece Eflak-Boğdan ve Mora''da yıllarca sürecek olan Rum isyanı başlamış oldu...

Etniki Eterya''nın sonu! "Etniki Eterya" Yunanca''da "Ulusal Dernek" anlamına gelir. Makedonya ve Girit''i Yunanistan''a katmak amacıyla kurulmuştur. 1897''de Osmanlı-Yunan Savaşı''nın, Yunanistan''ın ağır yenilgisiyle sonuçlanmasından sonra bu örgüt saygınlığını yitirmiş ve dağılmıştır.