Milyonlarca çalışan emekliyi ilgilendiren kritik ayrım: Rapor parası kapısı nerede açılıyor?

Hayat şartlarının ağırlaştığı, geçim derdinin her haneye konuk olduğu günümüzde, emeklilik dönemi ne yazık ki bir dinlenme safhası olmaktan çıkmıştır.

(SSK/4-a), (Bağ-Kur/4-b), Emekli Sandığı (4-c) ve diğer tüm SGK emeklisi milyonlarca vatandaşımız, geçimini temin edebilmek adına yeniden çalışma hayatına dönmek zorunda kalmaktadır.

Peki, ununu eleyip eleğini asması gerekirken tezgâh başına yeniden dönen bu cefakâr emeklilerimiz hastalandığında ya da kazaya maruz kaldığında ne olacak?

Emekli maaşının yanı sıra SGK’dan iş göremezlik ödeneği, halk arasındaki tabiriyle "rapor parası" alabilecekler mi?

İşte tüm detaylarıyla çalışan emeklinin hakları ve dikkat etmesi gereken kritik noktalar...

EMEKLİ AYLIĞI MI, DESTEK PRİMİ Mİ?

Çalışma hayatına daha doğrusu ilk sigortalılık başlangıcı Ekim/2008 öncesi olanlar, emekli olduktan sonra özel sektörde yeniden bir işverene bağlı olarak çalışmaya başlayan vatandaşlarımızın önünde iki temel hukuki yol bulunmaktadır:

• Aylığı Kestirerek Çalışmak: Emekli maaşını tamamen durdurup, tüm sigorta kollarına (kısa ve uzun vadeli sigortalar) tabi olarak prim ödemek.
• Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ile Çalışmak: Emekli maaşını almaya devam ederken, özel sektör iş yerinde SGDP ödeyerek çalışmak.
• Altın Kural: Şirket ortağı veya kendi iş yerinin sahibi olan Bağ-Kur emeklileri, maaşları kesilmeksizin ticari faaliyetlerine devam edebilirler.

EMEKLİ MAAŞINI KESTİREN EMEKLİNİN RAPOR HAKKI

Emekli aylığını kestirip tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışmayı tercih eden vatandaşlarımız için hak kaybı yaşanmaz.

• Hastalık Hâli: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınması durumunda, geçici iş göremezliğin 3. gününden itibaren her gün için SGK tarafından rapor parası ödenir.
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı: Herhangi bir bekleme süresi veya gün şartı aranmaksızın, ilk günden itibaren iş göremezlik ödeneği ödenir.

MAAŞINI KESTİRMEDEN ÇALIŞANLARIN DURUMU

Hem emekli maaşını alan hem de özel sektörde SGDP tabi olarak çalışan emeklilerimiz için kanun farklı bir esas benimsemiştir.

• Hastalık Durumunda: Bu kişilere hastalık ve analık sigortası kollarından rapor parası verilmez.
• İş Kazası ve meslek hastalığı İstisnası: SGDP’li emekli iş kazası geçirir veya meslek hastalığına tutulursa, e-Ödenek sistemi veya kâğıt ortamında düzenlenen raporlar neticesinde her gün için geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Başka bir ifade ile iş kazasının ve meslek hastalığının vuku bulduğu ilk günden itibaren rapor parasına (iş göremezlik ödeneğine) hak kazanırlar.

MALULLÜK AYLIĞI ALANLARDA KESİN YASAK

Malullük aylığı alan sigortalılar için mevzuat son derece nettir:

• Çalışma Şartı: Malullük aylığı alanlar, maaşlarını kestirmeden yeniden çalışamazlar. Sosyal Güvenlik Destek Primi ödeyerek çalışmaları SGK mevzuatı uyarınca mümkün değildir.
• Engelli Emeklilik Aylığı Alanlar ise SGDP’li olarak çalışabilirler.
• Yurt Dışı Çalışması: Yabancı ülke mevzuatına göre çalışmaya başlayanların da malullük aylıkları kesilir.
• Rapor Parası: Aylığını kestirip yeniden çalışmaya başlayan maluller, hastalanmaları hâlinde 3. günden itibaren; iş kazası veya meslek hastalığında ise ilk günden itibaren tam rapor parası alma hakkına kavuşurlar.

KAMUDA ÇALIŞAN EMEKLİLERİN HUKUKİ STATÜSÜ

Kanundaki özel istisnalar saklı kalmak kaydıyla; genel bütçeli daireler, belediyeler, KİT'ler ve sermayesinin %50'sinden fazlası kamuya ait olan kurumlarda emekli maaşı kesilmeden görev yapılması yasaktır.

Kamuda 4/1-a (SSK) kapsamında sigortalı olarak çalışan emekliler:

• Hastalanmaları hâlinde yetkili hekim raporuna istinaden 3. günden itibaren,
• İş kazası ve meslek hastalığı hâlinde ise her gün için geçici iş göremezlik ödeneği alırlar.

HASILIKELAM: Emekli olup yeniden iş hayatına dönenler için “hem maaş hem rapor parası” her durumda mümkün değildir.

Aylığını kestirip tüm sigorta kollarına prim ödeyenler hastalıkta da tam koruma görür. SGDP ile aylığını almaya devam edenler yalnızca iş kazası ve meslek hastalığında rapor parası alır; olağan hastalıkta alamaz.

Malullük aylığı alanlar ise çalışmaya başladıklarında aylıklarını kaybeder ve sonra normal çalışan gibi hak kazanır. “Hak verilmez, alınır” derler; ancak önce hakkın sınırını bilmek gerekir.

Hayat pahalılığında çalışmak zorunda kalan emekliler, işe giriş bildirgesindeki tercihi ve raporun gerekçesini dikkatle takip etmelidir. Sağlıklı günler ve bilinçli çalışma dileğiyle.

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...