Kara tahtaya bunu yazıp savaşa gittiler!

17 yaşındaki öğrencilerini cepheye gönderen Sivas Lisesi'nde öğrenciler hocalarına hitaben tahtalara; bunu yazdılar ve bir daha geri dönmediler...

Dünya tarihinin en kahraman ve kanlı muharebelerine sahne olan Çanakkale Savaşları'nda, yeni kurulmakta olan birliklerin subay ihtiyacı İstanbul'daki üniversite ile Anadolu'daki liselerden karşılandı. Seferberlik başlangıcında ilk silah altına alınanların üniversite ve medrese öğrencileri olması nedeniyle, Çanakkale Savaşı için "Subaylar Savaşı" da denildi. Çanakkale Savaşı'nda 100 binden fazla okumuş ve aydın Türk'ü kaybedildi, bu kaybın olumsuz etkileri Türk İstiklal Harbi'nde ve Cumhuriye Türkiye'sinde görüldü. Mustafa Kemal Atatürk bu kaybı şöyle ifade etmiştir: 'Biz Çanakkale'de bir dar-ül fünün (üniversite) gömdük'Savaşta yüz binden fazla okumuş ve Aydın Türk kaybedildi. Atatürk, bu durumu "Biz, Çanakkale'de bir Dar-ülfünun (Üniversite) gömdük" diye anlatmıştır. Atatürk, ayrıca Çanakkale'yi şeyle özetlemiştir: Balkan harbinde alnımıza sürülen lekeyi Çanakkale'de temizleyebildik...

Galatasaray'dan 5 mezun
1912'de 60 mezun veren Galatasaray Lisesi, 1915 yılında 18, 1916'da 4 ve 1917'de 5 öğrencisini mezun edebildi. Çanakkale'ye gönüllü olarak gitmek üzere başvuran İstanbul Lisesi öğrencileri, 13 Mayıs 1915'te Arıburnu'na sevk edilen ikinci tümene katıldılar. Lise öğrencilerinin kolunda sarı kurdele bağlıydı. 19 Mayıs Taarruzu'nda, "hedef olmamaları" için bu kurdeleleri çıkarmaları emredilmişti onlara... Ama sadece İstanbul Lisesi bu taarruzda 50 öğrencisini kaybetti.

Yoklama: Şehit
Bu haber duyulunca okuldaki öğrenciler, okulun kapılarını ve pervazlarını siyaha boyadılar ve Çanakkale Zaferi'nden sonra okulda yapılan yoklamada şehitlerin ismi okunduğunda "Şehit... Cennet-i Âlâ'da!" diye bağırdılar. Vefa Lisesi ve Çapa Erkek Öğretmen Okulu da bu yıllarda Çanakkale Savaşı'na katılan ve şehit düşen öğrencileri nedeniyle mezun verememişti. 1916-1917 öğretim yılında Balıkesir Lisesi, Çanakkale Savaşları'nda 94 şehit verdi. Balıkesir Erkek Muallim Mektebi'nden de büyük miktarda öğrenci harbe dâhil oldu ve bu okul, 1914-1918 yılları arasında yalnızca 2 mezun verebildi. Balıkesir'de yayınlanan Karesi Gazetesi'nin o günlerde verdiği bir habere göre, babaları Balkan Savaşı'nda şehit düşen ve Edirne Lisesi'nden Balıkesir Lisesi'ne yatılı olarak nakledilen 25 izci öğrencinin tamamı gönüllü olarak Çanakkale'ye gitmiş ve orada şehit olmuştu.

Sivas mezun veremedi
17 yaşındaki öğrencilerini cepheye gönderen Sivas Lisesi'nde öğrenciler okuldan ayrılırken, hocalarına hitaben tahtalara; "Hocam biz Çanakkale'ye gidiyoruz. Hakkınızı helal edin." diye yazdılar. Savaşa giden öğrencilerin geri dönmemesi nedeniyle 1915'te Sivas Lisesi'nde hiç mezun verilmedi. Edirne Lisesi'nin öğretmen ve öğrencileri de harbe katılmıştı, onlar da geri dönemedi.
1911'de 64 öğrencisini mezun eden Kastamonu Abdurrahman Paşa Lisesi 1916- 1917'de cepheye gidenler nedeniyle hiç mezun veremedi. Trabzon, Erzurum ve Konya Gazi liselerinde de durum bundan farksızdı. Bu savaş "Çanakkale İçinde Aynalı Çarşı" türküsündeki gibi ülkeye "gençliğim eyvah" dedirtti ama o öğrencilerin cesaret aşılayan mücadelesi hem Çanakkale'den zaferle dönenlerin hem de sonraki kuşakların vatanı müdafaa kararlılığını artırdı.

100 binden fazla aydını kaybettik
- Çanakkale muharebelerine Türkler 310 bin, İngilizler 460 bin (yabancı kaynaklara göre 410 bin), Fransızlar 79 bin kişilik kuvvetlerle katıldı.

- Bu muharebelerde İtilaf kuvvetleri, Türk kaynaklarına göre toplam 180 bin (İngilizler 155 bin, Fransızlar 25 bin), yabancı kaynaklara göre de toplam 252 bin (İngilizler 205 bin, Fransızlar 47 bin) zayiat verdi. Türkler ise kara muharebelerinde 57.084, deniz muharebelerinde 179, toplam 57.263'ü şehit, geri kalanı yaralı, esir ve kayıp olmak üzere 211 bin kayıp verdi.

- İstanbul'un elden çıkma korkusu silindi.

- 18 Mart Deniz Zaferi, Gelibolu Yarımadası'nda cereyan eden kara muharebelerinde, Türk askeri için büyük bir moral kaynağı oldu.

- Çanakkale Zaferinin Türk ulusuna en büyük armağanı, Mustafa Kemal Atatürk'ü ve onun askerî dehasını ortaya çıkardı.

- İtilaf devletlerinin planı boşa çıktı, savaşın en az iki yıl daha uzamasına neden oldu.

- Çanakkale savaşlarında 100 binden fazla okumuş ve aydın Türk kaybedildi, bu kaybın olumsuz etkileri Türk İstiklal Harbi'nde ve Cumhuriyet Türkiyesi'nde görüldü. Mustafa Kemal Atatürk bu durumu şöyle ifade etmiştir: "Biz Çanakkale'de bir Dar-ülfünun (Üniversite) gömdük."
(Milliyet)