Kaydet
|
Amerika seçti, piyasalar hesaplıyor
Değerli okuyucular,
Geçtiğimiz günlerde ABD’deki ara seçimler önemli sonuçlarla gündeme yerleşti. Çünkü, ABD’de seçmen sandığa gittiğinde, sonuçlarını yalnızca Amerikan halkı yaşamıyor, tüm dünyayı etkileyen bir zincire dönüşüyor. Gelişen ülke ekonomilerinden, emtia fiyatlarına, İstanbul’daki yatırımcının portföyünden bir sanayicinin kredi maliyetine, turizmden ihracat siparişlerine kadar uzanan bir etki zinciri oluşuyor. Dünyanın en büyük ekonomisindeki siyasi tercihler, aynı zamanda dünya ticaretinde kullanılan paranın, borçlanmanın ve yatırımların şartlarını etkiliyor. Bu nedenle Amerikan seçimlerini ekonomi açısından okurken asıl soru, kimin kazandığının yanında, ortaya çıkan tablonun paranın yönünü nasıl değiştireceği olmalıdır. Ara seçimlerin ardından Demokratların, Kongre’nin iki kanadında çoğunluğu kazanması, ekonomi politikalarında yeni bir dengeye işaret ediyor. Başkanlık değişmedi; ancak bütçe, vergi ve harcama kararlarının geçeceği yasama organının yapısı değişti. Piyasalar açısından bunun anlamı, Başkan Trump’ın bundan sonraki politikalarının daha fazla müzakere gerektireceği ve yasal düzenlemelerin daha zor hayata geçirileceğidir. Bununla birlikte, Kongre’deki değişim mevcut ekonomi ve dış ticaret politikalarının bir gecede tersine döneceği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Seçim sonrasındaki ilk fiyatlamalarda, Amerikan borsaları yükselirken doların zayıflaması, petrol fiyatları ve tahvil getirilerindeki gerilemeyle altın fiyatlarındaki yükseliş dikkat çekiciydi. Bu hareketler, yatırımcıların yeni dönemde harcamaların, enerji maliyetlerinin ve enflasyon baskısının nasıl şekillenebileceğine ilişkin ilk beklentilerini yansıtıyor. Amerikan borsalarındaki yükselişin ardında siyasi gücün paylaşılmasının, şirketleri etkileyen büyük vergi ve düzenleme değişikliklerinin yapılmasını zorlaştırması, böylece yatırımcıların politika değişikliklerinden ziyade şirket kârlarına ve ekonomik büyümeye odaklanabilmesi olabilir. Zira, Carson Investment Research’in 1950 yılından beri yayınladığı verilere göre, bölünmüş Kongre dönemlerinde ortalama hisse senedi getirilerinin tamamen Cumhuriyetçi veya Demokrat Kongre dönemlerinden çok daha yüksek olması da yukarıdaki açıklamanın bir nevi teyidi.
Seçim sonuçları, hepimizin gelecek hesaplarını birkaç kanaldan etkileyecek. Burada ilk önemli kanal, Amerikan bütçesi ve dolar faizidir. Daha yüksek kamu harcamaları veya gelir kaybı oluşturan vergi indirimleri, bütçe açığını ve borçlanma ihtiyacını artırabilir. Bu durumda, uzun vadeli tahvil faizleri yükselecektir. Bütçe harcamalarının sınırlanacağı beklentisi ise ters yönde etki oluşturabilir. Ancak siyasi uzlaşmazlıkların bütçe süreçlerini aksatması da belirsizlikleri artırır. Dolayısıyla piyasalar, kararların önüne engel çıkmasını ve geciktirilmesini her şartta olumlu değerlendirmezler, çünkü mali disiplin kadar öngörülebilirlik de piyasaların fiyatlama davranışlarını belirler. Ayrıca, Amerikan tahvil faizleri küresel finans sisteminin temel referanslarından biridir. Faizlerin yükselmesi, ülkelerin kredi notlarına göre tüm dünyada borçlanma oranlarını yukarı çekerken, faizlerin gerilemesi ise gelişmekte olan ülkelere sermaye akışını ucuzlaştırarak bu ekonomilere olumlu etki eder. Fed kararları açısından belirleyici olan, enflasyonun seyri, istihdam ve ekonomik faaliyetlerdir elbette, fakat sandıktan çıkan sonuç bu göstergeleri etkileyeceğinden faiz kararları da etkilenecektir.
İkinci kanal, doların değeri ve uluslararası sermaye hareketleridir. Güçlü dolar, dolar üzerinden borçlanan ülkeler ve şirketler için yükü ağırlaştırırken daha zayıf dolar ve gerileyen Amerikan faizleri ise finansman şartlarını rahatlatacaktır. Türkiye açısından böyle bir ortam, dış borçlanma maliyetlerinin azalması ve yabancı sermaye girişlerine olumlu yansıyacaktır. Üçüncü önemli başlık petrol fiyatlarıdır. Trump’ın İran savaşıyla ilgili Kongre engeline takılması savaşı hızla bitirebilir. Bu da petrol fiyatlarında kalıcı bir düşüşü beraberinde getirecektir. Türkiye’nin enerji ithalat faturasının hafiflemesi gerek dış ticaret açıklarını gerek bütçe açıklarını azaltacaktır. Bu gelişme cari dengeyi destekleyerek ulaştırmadan sanayiye kadar birçok alandaki maliyet baskısını hafifleterek enflasyonun düşürülebilmesine katkı sağlayacaktır. Ancak şunu unutmayalım ki, dünya petrol fiyatındaki düşüşün pompaya ve tüketici fiyatlarına yansıması aynı ölçüde ve aynı hızda gerçekleşmez. Döviz kurları, vergiler ve fiyatlama davranışları da devreye girecektir. Üstelik seçim sonrasında gerilimin azalacağı beklentisiyle düşen petrol, Trump ve İran arasındaki diyaloğa göre yeniden yükselebilir.
Dördüncü kanal ticaret ilişkileri üzerindendir. Amerikan gümrük tarifeleri ve korumacı uygulamalar, yalnızca doğrudan Amerika’ya ihracat yapan ülkeleri etkilemiyor. Tarifeler, küresel üretim zincirlerini, yatırım kararlarını ve rekabet şartlarını da belirliyor. Türkiye bazı ürünlerde alternatif tedarikçi olarak fırsat yakalayabilirken, Amerikan pazarına girmekte zorlanan malların başka pazarlara yönelmesi, Türk üreticiler üzerindeki rekabeti de artırabilir. Avrupa ekonomisindeki muhtemel yavaşlama da Türkiye’nin ihracatına olumsuz yansıyabilir. Dolayısıyla ticarette kazanç, kendiliğinden oluşmadığı gibi bütün sektörlere de eşit dağılmaz. Borsa açısından da aynı ayrımı yapmak gerekir. Küresel risk iştahındaki artış Borsa İstanbul’u destekleyebilir; ancak şirketlerin etkilenme biçimleri farklılıklar gösterecektir. Enerji maliyetlerindeki düşüş bazı şirketlerin kârlılığını artırırken, dış talepteki zayıflama ihracatçıları zorlayabilir. Bu nedenle “Amerika’daki seçim Türkiye borsasına yarar mı?” sorusunun cevabı, şirketlerin bilançolarına, nakit akışlarına ve faaliyet alanlarına bakmayı gerektirir. Ülkemiz açısından temel mesele, dışarıdan gelebilecek olumlu havayı kalıcı bir kazanıma dönüştürmektir. Daha elverişli küresel şartlar, sermaye girişleri, kurların ve enflasyonun kontrolü açısından avantaj sağlayabilir. Ancak kısa vadeli sermaye girişleri ile üretim kapasitesini artıran uzun vadeli yatırımların aynı şey olmadığını unutmayalım. Uzun vadeli sermaye yatırımlarını artırmak ancak fiyat istikrarı, öngörülebilirlik, verimlilik ve yatırımcı güveninin tesisiyle mümkündür. Amerika’daki seçimler paranın dünyadaki rotasını değiştirebilir. Türkiye’nin bu değişimden ne ölçüde yararlanacağı ise kendi ekonomik yapısına bağlıdır. Sandık Amerika’da kuruluyor, fakat ekonomik hesabı dünyanın her yerinde yapılıyor. Ekonomi, yalnızca piyasaların değil; hepimizin ortak hayat hikâyesidir... Bir sonraki yazıda buluşmak dileğiyle...
