Kaydet
|
Bu yıl Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), Antalya’da başladı.
COP31’in en kritik diplomatik ayağı olan Dünya Liderler Zirvesi’nin açılışını dün Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, BM Genel Sekreteri António Guterres ile birlikte yaptı.
Antalya Fuar Merkezi'nde gerçekleştirilen zirvede, 10 gün boyunca Dünya’mızın geleceği, iklim taahhütlerinin somut eylemlere dönüşmesi konuşulacak.
10 ana tema ve 6 uygulama hedefi var zirvede…
Temiz enerji, yeşil sanayileşme, fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji yatırımlarına geçiş ve alınacak tedbirlerle küresel sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlandırmak ana hedeflerden biri.
Cumhurbaşkanımızın eşi Emine Erdoğan’ın öncülüğünde Türkiye’nin küresel ölçekte yürüttüğü Sıfır Atık projesi ile israfın önüne geçmek, iklim krizinin tarımsal üretime etkilerini azaltmak; su güvenliği, gıda tedarik zincirleri, çevre ile uyumlu kentleşme modelleri gibi daha konuşulacak pek çok başlık var masada.
Gelin görün ki, bunları yapmak da ciddi bir yatırım, yani maliyet meselesi.
***
Bunun içindir ki Birleşmiş Milletler üyesi 198 ülkeden 194’ü tarafından 1992 yılında COP zirvelerinin temelini oluşturan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) imzalandı. Ancak İran, Libya ve Yemen imza attıkları hâlde, kendi iç hukuklarında bunu onaylamadıkları için anlaşma dışında kaldı.
Daha sonra 2015 yılında, küresel iklim değişikliği ile mücadelede yasal bağlayıcılığı olan Paris İklim Anlaşması imzalandı.
Bu anlaşma; geri kalan ülkeleri kendilerini yenilemeye zorlamakla birlikte, gelişmiş ülkelerin, gelişmekte olan ülkeleri desteklemelerini de öngörüyordu.
Anlaşılacağı üzere, bu da sömürgeci zengin ülkelerin cebinden her yıl milyarlarca doların çıkması demekti.
***
İşin ekonomik maliyetinin yanında bir de siyasi ve stratejik yönü var.
Zira, sera gazı emisyonunda ilk sırada bulunan Çin de gelişmekte olan ülkeler arasında.
Tarihsel olarak atmosferi en çok kirleten ve mevcut durumda dünyanın en büyük ikinci sera gazı emisyonu kaynağı olan ABD’de bu en çok tartışılan konulardan biri oldu hep.
Bu sebeple 2016’da ABD Başkanı seçilen Donald Trump, her iki anlaşmadan çekildi.
2021’de koltuğa oturan Joe Biden anlaşmaya tekrar döndü, ancak 2024’te ikinci kez seçilen Trump’ın ilk iş gününde attığı ilk imza, yine bu iki anlaşmadan çekilmek oldu.
Kararın Şubat 2027'de yürürlüğe girmesiyle birlikte, ABD, hem Paris Anlaşması'nın, hem de BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin tamamen dışında kalan ilk ve tek ülke olacak.
***
2004’te Hollywood yapımı Yarından Sonra (The Day After Tomorrow) filmi ile küresel iklim değişikliğinin ne tür sonuçlar doğurabileceğini anlatan ABD, bugün Antalya’da yapılan COP31’de resmî heyetle bile temsil edilmiyor.
Film senaryolarında dünyayı kurtaran kahraman rolü oynayanlar, Venezuela’nın devlet başkanını operasyonla alıp petrolüne çöktükten sonra, şimdi de İsrail’le birlikte, dibimizdeki İran’a nükleer bomba atıp atmamayı tartışıyor.
Avrupa’nın “Malını almam” baskısı olmasa belki Çin de kendini yenilemeye bu kadar çaba harcamazdı, ama şimdi yenilikçi teknolojiye öncülük ederek büyük fırsat yakaladı.
Yani; devler, para-ticaret peşinde…
Peki ya dünya?
İşte şimdi Antalya’da tam da bu konuşuluyor.
Zira ABD, UNFCCC bütçesinin yaklaşık beşte birine denk gelen ödemeleri durdurdu. Ayrıca gelişmekte olan ülkelerin iklim projeleri için söz verdiği 4 milyar dolarlık finansman taahhüdünü de iptal etti.
Böylece gelişmekte olan ülkelere sağlanan yıllık yaklaşık 11 milyar dolarlık iklim finansmanı akışı tehlikeye girdi.
Neticesi; Dünya Bankası’nın yıllık kredilerin yüzde 45'ini iklim projelerine ayırma hedefinden vazgeçmesi, iklim felaketlerinden en ağır etkilenen yoksul ülkelere tazminat sağlamayı amaçlayan fonun giderek işlevsizleşmesi.
BM uzmanları, küresel emisyonların yüzde 95'inden fazlasını temsil eden ülkeler anlaşmada kalmaya devam etse de, en büyük ekonomilerden biri olan ABD’nin masada olmaması sebebiyle küresel sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlandırma hedefinin aşılmasının artık kaçınılmaz hâle geldiğini belirtiyor.
İşte bunun için Çin blokunun içinde yer aldığı gelişmekte olan ülkeler, ABD’nin bıraktığı finansman boşluğunun Avrupa Birliği üyeleri, İngiltere, Japonya ve Kanada gibi diğer zengin ülkeler tarafından doldurulmasını talep ediyor.
Bu durum, COP31 müzakerelerinde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki güven krizini derinleştiriyor.
Keza gelişmiş ülkeler de artan tehditler sebebiyle bütçelerini daha öncelikli gördükleri savunmaya ayırmış durumda.
Ayrıca, Trump yönetimince fosil yakıt projelerinin yeniden teşvik edilmesi ve yeşil enerji sübvansiyonlarının kısıtlanması, küresel yatırımcıları çelişkide bırakıyor.
Washington’un bu politika değişikliği, küresel temiz enerjiye yatırım yapan Çin gibi ülkeler için fırsat oluştursa da, böyle bir ortamda, 2035 yılına kadar yıllık 1,3 trilyon dolarlık iklim finansmanı hedefi zor görünüyor.
Türkiye, her şeye rağmen küresel iklim hedeflerinin gerçekleşebileceğini savunuyor ve en başta, artan savunma harcamalarının bir kısmının yeşil dönüşüm bütçelerine kaydırılması çağrısı yapıyor.
Çin, Körfez ülkeleri ve yükselen ekonomilerin, gelişmekte olan diğer ülkelere sağladığı yeşil teknoloji ve altyapı kredilerinin resmî iklim finansmanı mimarisine daha güçlü entegre edilmesi konuşuluyor.
Hülasa; Antalya’da dünyanın iyiliği için neler yapılabileceği konuşulurken, küresel aktör ABD’nin tam aksi yönde hareket etmesi ise geleceğimizdeki tehdidi yansıtıyor.
Dünya 1’den büyük mü, ABD olmadan da başının çaresine bakabilir mi, COP31 bir anlamda bunun testi olacak.
Antalya'daki müzakerelerden çıkacak netice, bir nevi dünyamızın geleceğini yansıtacak.
