ABD seçimleri kördüğümü -3-

Amerika Birleşik Devletleri''nde, Florida eyaletinde kördüğüm olan Başkanlık Seçimleri, bir traji-komedi olarak gözlerimizin önünde devam ediyor. "Trajedi" diyorum, çünkü bu büyük ülkenin, hâlâ Başkanını seçememesi ve bir hukuk labirentinde takılı kalması, misli görülmemiş, acı bir olay. "Gülünç" çünkü, yüzlerce oyu, bir defa daha elle sayan murakıpların, pusulaların elektronik olarak sayılmasına yarayan "deliklerin" ne dereceye kadar "delindiğini" anlamak için ışığa doğru tutmaları bir komedi!

Benim ilgim Ben de, televizyon önünde, bu manzaraları, oyların dakikadan dakikaya değişmesini, iki parti mensuplarının, avukatların ve uzmanların konuşmalarını heyecanla izliyorum. Eşim latife ediyor; "Türkiye seçimleri mi bu; yoksa Bush MHP''li mi?" diye... Bush MHP''li değil ama, Muhafazakâr. Al Gore ise "Liberal Demokrat"!

Ne var ki, benim bu konudaki ilgim sadece Bush''un kazanmasını dilediğimden değil. Sadece Al Gore tarafının, pişmiş aşa su katan mızıkçılığına kızmamdan dolayı da değil... Bu seçimlerden ve sonraki gelişmelerden çıkarılabilecek evrensel "dersler" beni ilgilendiriyor! Açıklıyayım:

* Görülüyor ki, dünyanın süpergücü olmasından başka, en demokratik ülkelerinden biri olan Amerika''da, Demokrasi mekanizma-seçim sistemi, oy verme usulleri, hatta oy sayma makineleri, vb "paslanmıştır." * Demokrasinin temeli olan seçimlere, bazı yörelerde fesat karışmış olması ihtimalinden başka, görünen o ki, halkın gerçek iradesi, neticeye yansımayacaktır. Oyları, aşağı yukarı yarı yarıya, bölüşen Cumhuriyetçi George W. Bush ile rakibi Demokrat Al Gore''dan biri, neticede kazansa bile, ikiye bölünmüş olan halktan, ülkeyi yönetmek için tam yetki ve güç alamayacaktır.. Hele son günlerdeki nahoş çekişmeler, bu bölünmüşlüğü arttıracak ve en azından bır süre, memleketin üzerine gölge düşürecektir. Bu Amerika''nın dışardaki prestijini de ters yönden etkileyecektir.

Hukuk keşmekeşi * -Seçimlerdeki anlaşmazlıkları ve ihtilafları çözecek olan, çözmesi gereken, anayasal, hukuki ve bilimsel usuller ve emsaller keşmekeş ve kargaşa içindedir.- Hıkuk bilginlerinin, üniversite profesörlerinin (yani Akademiyanın) tam mahiyetleri ve güvenilir olmadıkları, en saygın üniversitelerin, koca koca doktor unvanlı profesörlerinin bilime göre değil de parti ve ideolojik tercihlerine göre fetva verdikleri anlaşılmıştır.

Amerika''da "Hukuk Devleti" tabiri yoksa da, bu ülkede "Hukukun Üstünlüğü", en az nazari olarak, kutsal bir anlam taşır. Ama gerçekte, bugün bunun dahi şüpheli olduğu görülüyor. Bir yorumcunun dediği gibi şu sırada "Hukukun üstünlüğünden" ziyade "Avukatların üstünlüğü" var gibi! Florida''da, muhtelif mahalli veya federal yargıçlar muhtemelen parti tercihlerine ve kendilerini Demokratların mı, yoksa Cumhuriyetçilerin mi tayin etmiş olduğuna göre, aynı konuda değişik, çelişen ve muğlak kararlar veriyorlar. Son olarak, Vali Jeb Bush, George W. Bush kardeşi olduğundan, kendisini bu konuda diskalifiye ettiği için, en yüksek makamda bulunan Florida "Eyalet Sekreterinin" (Secretary of State") Salı akşamı saat 17:00''ye kadar eyaletteki bütün oyların sayılmış olacağı ve neticenin ilan edileceği hususundaki kararını bir yargıç tasdik etti. Ama, aynı ağızda, "ama" diyerek, Sekreterin, "takdirine göre, bazı yörelerde elle sayımın" devam edebileceğini öngören, ne şiş yansın ne kebab misali, muğlak kararı ile nihai sorumluluğu Eyalet Sekreterine bırakmış oldu. Zavallı Sekreter de, şimdi bu muğlak karar karşısında, hem şişi hem kebabı nasıl olup da yanmaktan kurtarabileceğini kara kara düşünüyor. Eğer bu kararın ilk bölümüne uysa ve "final" dese, Bush''un, buna göre, en az 200 kadar oyla, Başkanlığı kazandığını ilan etse, kendisi Cumhuriyetçi olduğu için, takdir hakkını partizanca kullandığı iddia edilecektir. Aslında yargıç, Al Gore tarafına hizmet etmiştir. Bu da "hukukun üstünlüğünü" değil genel olarak "hukukun değişkenliğini" ve nasıl partizanca kullanılabileceğini göstermiştir. Bu da benim, "Hukukun Üstünlüğü" diye tutturanlar karşısında "Hangi Hukuk?" diye sormamı teyid ediyor. Velhasıl, "ne kadar avukat, ne kadar yargıç; o kadar hukuk ve o kadar, değişik hüküm"...

Nasıl çözülecek? Bu kördüğüm nasıl çözülecek? Nazari olarak, Florida Eyalet Sekreteri, bazı yörelerde elle sayımım devam edebileceğini, "takdir etse" bile, 67 seçim bölgesinin kesin neticelerini, nihayet bu akşama (Perşembe akşamına) kadar ilan edecek. Ancak Florida''nın "kesin" neticeleri ancak denizaşırıdan gelen, çoğu asker, oylarının sayılmasından sonra Cumartesi gecesi ilan edilebılecek. Ve Başkanın kim olduğu da o zaman -nazari olarak- kesinleşecek. "Nazari olarak" diyorum çünkü görünen o ki, Bush''un kazandığı böylece belli olsa bile Demokratlar, "çamura yatmaya" devam edecekler, yeni davalar açacaklar ve buna karşılık Cumhuriyetçiler de başka Eyaletlerde davalar açacaklar ve bu hukuk keşmekeşi devam edecek. Başkanın kim olduğu uzun süre belli olmayacak. Ortada, Florida seçimlerinin tümüyle tanınmaması veya Başkan Seçiminin Temsilciler Meclisinde, Yardımcısının seçiminin de, Senatoda yapılması gibi...

İntikal dönemi Ancak Amerikan sisteminin, bizde de uygulanması gerekecek iyi bir tarafı var: Yeni başkanın 20 Ocak''ta göreve başlamasına kadar uzun bir intıkal dönemı var. Seçimlerden sonra, görev değişikliği, hemen ertesi günü, bu sefer bir bürokrasi keşmekeşine ve kargaşasına sebep olmadan, üç ay zarfında, yumuşak inişle yapılıyor.

GÜNÜN FİKİR KIRINTISI * "Amerikan halkı konuşmuştur ama ne dediklerinin tam anlaşılabilmesi için zamana ihtiyaç var!"

BILL CLINTON

* " Böylelikle yüzlerimize yumurta atılmış olmadı... Her tarafımız omlete bulandı"

TOM BROKAW (TV yorumcusu)