Atatürk ve Cumhuriyet
Bu yılki 10 Kasım, Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk''ün 62. ölüm yıldönümüdür. Bilindiği üzere Atatürk''ün evrensel iki niteliğinden biri; UNESCO''nun da belirttiği gibi: Emsalsiz Millî Mücadele Lideri, diğeri ise, köklü değişimler getiren ve reformlar yapan bir "Çağdaşlaşma lideri" olmasıdır. Mustafa Kemal ise yaptığı devrimlerin en büyüğü olarak Cumhuriyeti, beyan eder.
Bu yıl 77. yıldönümünü kutladığımız Cumhuriyet, Millî Mücadele sırasında fikir ve ideal olarak yaşamış TBMM''nin 23 Nisan 1920''de toplanmasına rağmen, Cumhuriyetin ilanı Milli Mücadelenin kazanılmasından sonraya kalmıştır. 29 Ekim 1923''te ilan edilen Cumhuriyet, kademe kademe içerik bakımından da Demokratik, Laik ve sosyal nitelikler geliştiren gelişmeler göstermiştir. "Cumhuriyet" kelimesi dilimize Arapça "Halk-Büyük Kalabalık" anlamına gelen "Cumhur"dan gelmiş, bu kelimenin Fransızca ve İngilizce karşılığı "La Republique" ile "The Republic"ise "Kamu Malı" anlamına gelen Latince "Res Publica" kelimesinden türemiştir.
Kısaca Cumhuriyet, Halk''ın Yönetimidir. Cumhuriyeti yaşatacak esas güç, politikacının ve vatandaşın siyasal ve ahlakî değerlerine dayanan "Kamu Yararı" düşüncesidir. Bu yönü ile Cumhuriyet, bir kişi ve zümre yararına değil, kamu yararına göre yönetilmesi gereken devlet şekildir. "Cumhuriyet fazilettir" diyen Atatürk bunu kastetmiştir. Eski Yunan şehirlerinde ve Orta Çağlar''daki "Venedik ve Ceneviz" Cumhuriyetleri''ndeki yöneticilerini, bir avuç ayrıcalıklı kimseler seçtiği halde, modern çağlarda seçim hakkı bütün vatandaşlara tanınmış, yani "Aristokratik Cumhuriyet", "Demokratik Cumhuriyet"e dönüşmüştür. Günümüzde totaliter ideolojiler veya askeri ve sivil diktatörlüklere dayanan devletler, Cumhuriyet adını taşısa da, modern anlamda Demokratik Cumhuriyet''in özelliklerini taşımazlar. Zira "Çağdaş Cumhuriyet", organlarını halk''ın seçtiği, yani halk egemenliğine dayanan Demokratik Cumhuriyettir.
Osmanlı düşünürleri, için esas hedef, Cumhuriyet değil "Meşruti Monarşi" idi. Fransız Devrimi''nin ürünü olan Cumhuriyet daha sonra aranan rejim olmuştur. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Cumhuriyet fikrinin Mustafa Kemal tarafından ortaya atılmasında Fransız İnkılabı''nın etkisi olduğunu söyler. Mazhar Müfit Kansu, Mustafa Kemal''in, henüz Erzurum Kongresi açılmadan, zamanı gelince Hükümet şeklinin Cumhuriyet olacağını kendisine söylediğini "Erzurum''dan ölümüne kadar Atatürk''le beraber" eserinde anlatır. 12 Ocak 1920''de İstanbul''da toplanan son Osmanlı mebusan Meclisi, Misak-ı Milli''yi ilan edip, 16 Mart 1920''de İstanbul''un işgali üzerine dağılınca, Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920''de Ankara''da olağanüstü yetkilerle Millet Meclisini toplamış, 20 Ocak 1921 tarihli Anayasada Milli Egemenlik prensibi ilk defa açıkça ilan edilmiş, bu ise "Prof. Ali Fuat Başgil"in de deyimi ile; Reisicumhursuz bir Cumhuriyet''in kurulması anlamına gelmiştir. Milli Mücadele''nin kazanılmasından sonra Meclis, 1 Kasım 1922''de Saltanatı kaldırmış, 24 Temmuz 1923''te imzalanan Lozan Barış Andlaşması''nı onaylamış, 13 Ekim 1923''te Ankara''yı Başkent yapmış: 29 Ekim 1923 akşamı ise 1921 Anayasasını değiştirerek, Cumhuriyeti ilan etmiş, Mustafa Kemal, katılan 158 üyenin oy birliği ile, Cumhurbaşkanlığına seçilmiştir. Atatürk İnkılapları''nın en büyüğü, Milli Egemenliğe dayalı, Bağımsız, Milli ve Laik Türkiye Cumhuriyetini kurmasıdır. Nitekim Atatürk, Cumhuriyet''in 10. yıldönümünü kutlarken, "Az zamanda çok ve büyük işler yaptık bu işlerin en büyüğü; temeli Türk Kahramanlığı ve Yüksek Türk Kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti''dir demiştir. Gerçekten Cumhuriyet, bazı yeni Asya ve Afrika Devletleri gibi , tarihsiz ve köksüz bir devlet olmamış, Osmanlı İmparatorluğu''nun 600 yıllık tarihinden zengin bir miras almıştır. Ne var ki bu devlet İmparatorluğun aynen devamı değil, çok milletli İmparatorluktan, Millî Devlete, yarı bağımsız, Teokratik Osmanlı İmparatorluğu''ndan Bağımsız ve Laik kişisel egemenlikten Millî Egemenliğe geçişi de ifade eder. Nitekim Mustafa Kemal, bu anlamda "Yeni Türk Devleti" "Eşhas Devleti değil Halk Devletidir". Devletin başında tek bir kuvvet vardır: O da "Milli Egemenliktir" demiştir.
Cumhuriyetin kurucusu Atatürk''ü minet ve rahmetle anıyorum.
