‘TSK''nın gücü halktan geliyor''

Richard Bodreaux, Los Angeles Times Gazetesi''nin Avrupa muhabiri. Gazetesine Türk Silahlı Kuvvetleri hakkında hazırlayacağı bir yazı dolayısıyla bir konuşma yapmak üzere bana geldiğinde, konuşmanın karşılıklı sohbet olarak kullanılması hususunda mutabakata vardık. Böylece aynı konuda iki meslektaş arasında merak edilen noktalarda ortaya ilgi çekici bir "karşılıklı mülakat" çıktı. Daha ziyade soruları, merak ettiği hususları Amerikalı meslektaş sordu. Ben de yanıtlamaya çalıştım. O''nun görüşleri daha ziyade sorularında ifadesini buluyordu.

* Bodreaux -Siz genellikle yabancı basının Türk Silahlı Kuvvetleri hakkında fazla bir şey bilmediğini düşünüyorsunuz. Bu görüşünüz nereden geliyor? Kışlalı -Sadece yabancılar değil, birçok Türk meslektaşım da konuya gereken dikkati atfetmiyor. Gelişmeleri, hakettikleri ölçüde izlemiyorlar. Aynı şeyi aydınlarımız için de söyleyebilirim.

* Bodreaux -TSK''nın etkinliği nereden geliyor? Kışlalı -Hem tarihten, hem de halk nezdindeki itibarından geliyor. Eminim kamuoyu yoklamalarında TSK''nın en yüksek oranı, yüzde 90''lara varan tarzda aldığından haberdarsınız. Siyasetçiler ise yüzde 30-40''lar civarında kalıyorlar.

* Bodreaux -17 Ağustos 1999 depreminden sonra da durumun aynı olduğunu mu düşünüyorsunuz? Kışlalı -Bir düşme olmuştur. Ama bu daha ziyade TSK''nın yaptığı çalışmayı vaktinde kamuya duyuramamasından ileri geldiğini düşünüyorum. Yoksa halkın başı sıkıntıya girdiğinde ilk düşündüğü kurum TSK oluyor.

Bilgi notundaki gerçekler * Bodreaux -TSK''nın sivil otorite tarafından kontrol edilmediğini düşünenler çok? Kışlalı -Epeyce oluyor. Genelkurmay Başkanlığı 5 sayfalık bir "bilgi notu" yayımladı. Orada TSK''nın bütün faaliyetlerinin nasıl yasalar çerçevesinde yapıldığı belirtiliyor. TSK yasalara uygun olarak aldığı kararları ya hükümet, ya da TBMM içinde yer yer onaylatıyor. Bazı meslektaşlar "TSK özerk" gibi gerçekle hiç uyuşmayan, yasal dayanağı olmayan görüşler öne sürüyor. TSK içindeki terfi ve tayinler tamamiyle yasalar çerçevesinde ve neticede Milli Savunma Bakanı, Başbakan ve Cumhurbaşkanı''nın onayı ile yürürlüğe girebiliyor. Savunma bütçesi de öyle. TBMM''nin onayıyla uygulanıyor.

* Bodreaux -TSK sözünü ettiğiniz bilgi notunu neden yayımladı? Kışlalı -Çünkü sizin gibi bazı iddialarda bulunup "Türkiye''de asker, sivillerin kontrolünde değil" diyenler vardı. Hukuki durum bunun için bütün ayrıntılarıyla ortaya kondu. Ankara''daki birçok büyükelçi bile bu durumdan haberdar değiller. Kendilerine mutlaka bu notu buldurup okumalarını tavsiye ediyorum. TSK''nın TBMM ve Hükümetin üstünde olduğunu sananlar bile var. Bu tamamiyle yanlış bir bilgi.

* Bodreaux -Milli Güvenlik Kurulu içindeki durumu nasıl değerlendiriyorsunuz? Kışlalı -Bakın benim Türk meslektaşlarımdan birçoğu bu kurumun nasıl işlediğini bile bilmez. TSK''nın MGK içinde görüşlerini empoze etmesi asla söz konusu olamaz. Orada uzlaşma ile, konsensüs ile kararlar alınır. Bunlar tavsiye kararıdır. Hükümete tavsiye edilir. Kararı alanlar içinde başta Başbakan olmak üzere kabinenin kilit bakanları ve cumhurbaşkanı da vardır. Asker temsilciler son derece ciddi hazırlık yaptıktan sonra MGK''ya gelirler.

* Bodreaux -Sivil hükümetlerin MGK''nın yaptığı tavsiyelerden hiçbirini reddetmediği doğru mu? Kışlalı -Tam olarak hatırlamıyorum ama, dediğiniz gibiyse bunda şaşılacak bir şey de görmüyorum. Madem ki karara Başbakan ve kilit bakanları katılmış, neden hükümet bunu sonradan uygulamasın? Ama daha sonra hükümetin bazı kanatlarının itirazı olursa tabii tavsiye kararı uygulanmaz. Bunu gören MGK daha sonra aynı noktalar üzerinde durup yeniden bunları gündeme getirebilir. Fakat kesinkes bunları uygulatma yetkisi yoktur.

* Bodreaux -MGK''nın asker kanadının önerip de sivil kanadın kabul etmediği bir şey oldu mu hiç? Kışlalı -Muhakkak olmuştur. Mesela; askerler Güneydoğu''da PKK''ya karşı yapılan mücadele ve daha sonra o bölgedeki durumun iyileştirilmesi için ayrı ve özel bir kurumun, en azından müsteşarlığın kurulmasını istemişlerdi. Bunu hükümet kabul etmedi. Askerler sadece askeri gayretle terör sorununun çözümlenemeyeceğini düşünüyorlardı. Bunun için bir genel örgütlenme istiyorlardı. Sivil kanat bunu gereksiz buldu. 1996''dan beri askerler bunu söylüyor fakat hükümetleri ikna edemiyorlar.

Önce ülke güvenliği * Bodreaux -Hükümetin askerlerin bu makul görünen isteklerini kabul etmemesinin sebebi nedir? Kışlalı -Tam olarak gerekçeyi anlamış değilim. Ama galiba bu bölgeyi resmen ülkenin diğer taraflarından ayırmanın mahzurlu olacağı düşünüldü. Mevcut idari düzenin sorunun üstesinden geleceği kanısı hakim oldu.

* Bodreaux -Mesut Yılmaz Başbakan iken Genelkurmay''daki bazı olayları izlemek üzere kurulun birimin dağıtılmasını, bu görevi mevcut devlet kurumlarının yerine getireceğini söylemiş. Ama sanıyorum askerler bunu uygulamamışlar? Kışlalı -Ülkenin güvenliği, Anayasanın temelini teşkil eden; ülke bütünlüğü ve laiklik ilkelerinin korunmasından TSK sorumlu. Sözünü ettiğiniz konunun bütün ayrıntılarını bilmiyorum. Ama bir Başbakan ile Genelkurmay yetkilileri arasında bu kurumun göreviyle ilgili tartışmalar olabilir. Şimdi koşullar normale döndüğüne göre zaten orada bu tür bir izleme grubu falan göremezsiniz. Bir de politikacıların en önde gelen kaygılarının oy bekledikleri seçmenler olduğunu hatırdan çıkarmamak gerekir. Asker ise dediğim gibi ülke güvenliğini sağlamak zorundadır. Önceliği budur.

* Bodreaux -Türkiye AB üyesi olmak isterse, AB''nin Türkiye''den TSK''yı kontrol altına almasını istemez mi? Kışlalı -Daha önce de izah etmeye çalıştım. Halen asker sivillerin kontrolü altındadır. Ama şeklen bazı ufak tefek değişiklikler yapılabilir. Mesela MGK''nın sivil üye adedinin artırılması, böylece asker üyelerin adamakıllı azınlıkta kalmaları gibi. Şu anda herşey hükümetin kontrolü altındadır. Ama ülke güvenliği ile ilgili, Anayasanın temelini teşkil eden prensiplerin savunulmasıyla ilgili hususlarda TSK gerekli gördüğünde görüşlerini açıklar. Bu görüşler kamuoyunca paylaşıldığında hükümetlerce de dikkate alınabilir.

* Bodreaux -Batılıların yadırgadıkları bir husus da TSK''nın doğrudan, diğer Batı ülkelerinde olduğu gibi Savunma Bakanlığı''na değil de doğrudan başbakana bağlı olması? Kışlalı -Eskiden TSK, Milli Savunma Bakanı''na bağlıydı. 27 Mayıs askeri müdahalesinden sonra yapılan anayasada bu protokol şekli değiştirildi. O zamandan beri asker Başbakana bağlı. 27 Mayıs öncesi durumu hatalıydı. Bu düzeni değiştirmek de TBMM''nin elinde. Ama, hep söylediğim gibi; halkın TSK''ya sevgi ve saygısı TBMM''nin böyle bir girişimini hem engelliyor, hem de gereksiz kılıyor. Diğer Batı ülkelerinde askerin itibarı ve tarihi rolü hiç Türkiye''dekine benzemiyor. Bunun hiç akıldan çıkarılmaması lazım. Dediğiniz değişiklik olsa ne değişir? Her şey yasalara uygun olduğuna göre.

* Bodreaux -27 Mayıs öncesi durum hatalıydı dediniz? Kışlalı -TSK için çok önemli iki husus vardır; halk nezdindeki, diğer hiçbir kurumla mukayese edilemeyecek itibarı ve disiplini. Menderes zamanında TSK komutanlarına zaman zaman itibar kırıcı davranışlar olmuştur. Bunların oluşturduğu mahzurlar sonradan yapılan değişikliklerle giderilmiştir. Bakın size bir olay anlatayım. Tarihi şahsiyeti büyük olan İsmet İnönü ordunun havasını ve gereksinimlerini iyi bildiğinden, hiçbir zaman başbakan iken Genelkurmay''a geldiğinde kendisini Genelkurmay Başkanı''nın anakapıya kadar gelerek uğurlamasına izin vermemiştir. Bunu ordunun ve Genelkurmay Başkanı''nın itibarı ile disiplininin muhafaza edilmesi için yapmıştır.