İstikrarlý büyümeliyiz

Iþýn Çelebi kimdir? ANAP Genel Baþkan Yardýmcýsý Dr. Iþýn Çelebi 1950’de Karaman’da doðdu. ODTÜ Metalurji Mühendisliði bölümünü bitiren Çelebi, ÝTÜ’de yüksek lisans yaptý. Ankara’da Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde ekonomi yüksek lisansý yaptý. Dokuz Eylül Üniversitesi’nde ekonomi doktorasýný tamamladý. 1975-87 arasýnda Devlet Planlama Teþkilatý Ýktisadi Planlama Dairesi’nde uzman, Ýmalat Sanayii Grup Baþkaný ve Ýzmir Meptaþ’da Dýþ Ticaret Þirketi Genel Müdürü, sonra Metaþ Genel Müdürlüðü yaptý. 1987-91 arasýnda Ýzmir Milletvekili, Türkiye Avrupa Topluluðu Komisyonu üyeliði yaptý. 1989-91 arasýnda ekonomiden sorumlu devlet bakanýydý. Para Kredi Kurulu’na baþkanlýk, Plan ve Bütçe Komisyonu’na ve Anayasa Komisyonu’na üyelik yapan Çelebi, 1993’te ANAP MKYK üyesi ve Genel Baþkan Yardýmcýsý oldu. 1997-99 arasýnda yine ekonomiden sorumlu devlet bakaný oldu ve Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu Baþkanlýðýný yürüttü. 18 Nisan 1999’da yeniden milletvekili seçildi. Çelebi’nin MKYK üyeliði ve Genel Baþkan Yardýmcýlýðý görevleriyle Anayasa Komisyonu üyeliðine devam ediyor. “Dýþa açýk büyüme ve Türkiye”, “Yeni Bir Düzen Anlayýþý/Özelleþtirme” ve “Siyasette Kilitlenme ve Çözüm” baþlýklý kitaplarý yayýnladý. *Kýþlalý- Parti içi çalýþmalarýnýz ne durumda? Çelebi- Mümkün olduðu kadar basýn önüne çýkmamaya, orada az yer almaya gayret ediyorum. Son bir yýlda ciddi bir hazýrlýk yaptýk. 21. yüzyýl politikalarýnda ne gibi giriþimler olduðunu araþtýrdýk. 100’e yakýn teknisyen ve uzman arkadaþla 20 ana konuyu araþtýrdýk. Bir yayýn yapýp bütün partili il ve ilçe baþkanlarýna eðitim olarak aktardýk. Hedef bu fikirleri topluma maletmek. * Kýþlalý- Ekonomik konularý nasýl görüyorsunuz? Çelebi- Ekonomide doðruyu söylemek, gerçekleri ortaya koymak zorundayýz. Çok propaganda aðýrlýklý konuþma yapýlýyor. Ýyi olan þeyleri methetmek önemli deðil. Bunlarý ön plana çýkarmak kadar, ülkeye katkýda bulunmak istiyorsak, yapýlmasý gerekenleri söylemek ve öneri getirmek gerek. Bunlarý iyi yanlarla somutlaþtýrarak ortaya koymak yararlý olur. Büyemede istikrar saðlanmalý *Kýþlalý- Ekonominin sizce iyi yanlarý neler? Çelebi- Ýstikrar programý uygulamasýnda enflasyonun bir düþüþ trendine girme eðiliminde olduðu görülüyor. Ýkincisi toplumun geniþ bir kesimi enflasyonun düþmesinin gerekli olduðuna inanmýþ. Ama bunun kadar Türkiye’nin istikrarlý biçimde büyümesi önemli. Bunun özlemi de olumlu; buna dönük Meclis’ten reform nitelikli birçok kanun tasarýsýnýn geçmiþ olmasý da olumlu. *Kýþlalý- Olumsuzluklar neler? Çelebi- Yapýlmasý gerekenler ise bunlarý gerçekleþtirici temel adýmlar. Birincisi enflasyonun düþüþünü kalýcý kýlmak lazým. Bunun için de çýkarýlan kanunlarýn uygulanmasý, hayata geçirilmeleri gerek. Bunlarý, Türkiye’nin yapýsý içinde uygulamalý. Bunu pek görmüyorum. Ýkincisi; bütçe disiplinini saðladýk, ama bütçede açýk ciddi biçimde artýþ trendi içinde. Bu yýl bütçe gelirleri ek vergilerle artýþ gösterdi. Ama harcamalarda azalma yok. Açýk, geçen yýla göre yüzde 50 düzeyinde artýyor. Bu da açýðýn enflasyonun düþüþ trendine uygun þekilde azalma içinde olmadýðýný gösteriyor. *Kýþlalý- Bu sorunlar nasýl çözülür? Çelebi- 2001 yýlý bütçesi hazýrlanýrken enflasyonun yüzde 20’lerin altýna düþecek hedef alýnmalý. Açýðýn daha açýða inmesiyle faiz dýþý harcamalarýn daha artmasýný gerekli kýlýyor. 2001’de bunun için ya vergiler yeniden artýrýlacak, ya da harcamalar disipline alýnacak. Bence tercih harcama reformundan geçmeli. Ýstikrarlý büyüme için bu þart. *Kýþlalý- Büyüme nasýl olacak bu durumda? Çelebi- Türkiye’nin 1999’da eksi 6 küçülmesi bence enflasyon kadar temel bir sorun. Bu, Türkiye’nin rekabet gücünün azaldýðýný gösteriyor. Böylece Türkiye’nin gelir daðýlýmý da daha çok bozuluyor. Zaten bozuk. 1991’de fert baþýna düþen milli gelir 3 bin dolar düzeyindeydi. Bugün de öyle. Üretim gücü mutlaka artýrýlmalý. Yatýrýmlar ihmal ediliyor *Kýþlalý- Harcamalar nasýl düzenlenecek? Bir de örnek verir misiniz? Çelebi- Disiplin ve tasarruf saðlanarak ve harcama alanlarýný deðiþtirerek bu yapýlabilir. Harcamalar daha üretken alanlara kaydýrýlmalý. Örnek ise; faiz ve sosyal güvenlik ödemelerini mecburi ödeme olarak görülüyor. Baþka kendini mecbur hissettiði harcama kalemleri var. Ama Türkiye yatýrýmlarýný müthiþ biçimde ihmal ediyor. Hem özel, hem de kamu ihmal ediyor. Bunlar geriliyor. Bunlar çok ciddi noktalar. Kalkýnmýþlýk göstergelerinden biri uluslararasý rekabet gücünün artmasýyla ilgili. *Kýþlalý- Bu konuda hedef ne olmalý Çelebi- 2005 yýlýnda dünyada 5 trilyon dolarlýk bir ticaret hacmi oluþuyorsa Türkiye bundan hissesini alabilmeli. Kalkýnmýþlýðýn bir göstergesi bu. *Kýþlalý- Harcamalara dönsek. Bunlar nasýl kontrol altýna alýnýr? Çelebi- Ödenek ve harcama kalemleri aylýk bazda þeffaf hale getirilmeli. Topluma net biçimde bunlar aktarýlmalý. Sadece yatýrýmlarý kýsarak bütçe açýklarýna son vermek olmaz. Harcama kalemlerinden kýsýtlamalar yaparak yatýrýmlarý artýrmak lazým. *Kýþlalý- Hangi harcamalar kýsýlmalý? Kimileri savunma harcamalarýnýn da kýsýlmasý gereðinden söz ediyor! Faizler ne olacak? Sosyal güvenlik kalemleri ne olur? Çelebi- Kurlarla beraber faiz harcamalarý aþaðý çekiliyor. Türkiye bütçedeki bütün harcama kalemlerini gözden geçirmek zorunda. Daha üretken ve verimli hale sokmak zorunda. Bütün kalemler tek tek ele alýnmalý. Yoksa yatýrým harcamalarý dibe vuruyor. Savunma harcamalarýný da verimlilik açýsýndan deðerlendirmek gerekir. Ödenek ve harcama iliþkisini sadece muhasebeci mantýðýyla deðil büyüme ve ülkenin rekabet gücünü artýrma mantýðý açýsýndan deðerlendirmek lazým. *Kýþlalý- Faiz sorunu ne kadar süre alacak? Çelebi- Kurlarý sabitleþtirme 18 ay sürecek. Böylece faizler otomatik olarak aþaðý çekiliyor. Enflasyonun da öyle inmesi gerekirdi. Ama tam öyle olmadý. Çünkü kamu kesimi finansman açýðý devam ediyor. Ama bu ithalatý artýrýyor. Bundan doðan durum da 2000 yýlý için sorun deðil. Karþýlanýyor. Ama KOBÝ’lerin rekabet gücü iç pazara yöneliyor. Türkiye’nin ihracat dýþ pazarlarýný kaybetmesi uzun vadede Türkiye’yi sýkýntýya sokar. Bu sorun mutlaka aþýlmalý. Ýhracat artýrýlmalý * Kýþlalý- Nasýl olacak bu? Çelebi-Sektör bazýnda kararlar alýnmalý. Para Kredi Kurulu ve Yüksek Planlama Kurulu çok düzenli ve istikrarlý biçimde çalýþmalý. Sorunlar anýnda tespit edilip anýnda çözüm getirilmeli. Ödemeler dengesi açýðýný Türkiye 10 milyar dolara kadar finanse edebilir. Ama TL ciddi þekilde deðer kazanýr. Bu durum da 2001’de devam ederse Türkiye uluslararasý alanda rekabet gücünü kaybeder. Ýhracatýmýz 25-26 milyar dolarda donmuþ vaziyette. Oysa Türkiye bunu 50 milyar dolara çýkarmak zorunda. *Kýþlalý- Ekonomide elde edilen pozitif sonuçlar, özetlenirse; nasýl kalýcý kýlýnýr? Çelebi- Bütçe açýðýný daha aþaðý çekmek için bir harcamalar reformu gerekir. Ödemeler dengesi sorunu sadece bir açýk ve bunun finansmaný olarak düþünülmemeli. Türkiye’nin rekabet gücünü etkileyen bir faktör olarak görülmeli. Bunu yukarý çekecek bir çalýþma yapýlmalý. Bütünlük içinde ele alýnmalý. Böylece enflasyon düþürülür ve kalkýnma hýzý üst düzeyde tutulur.