Michael Emerson: Balkanlar Belçika olabilir

Sorunlar yumağı Balkanlar''ın bugünkü halini, Belçika''nın geçmişte yaşadıklarına benzetenler olduğunu söyleyen Avrupa Siyaset Araştırmalar Merkezi ile Ekonomik Gelişmeleri İzleme Merkezi Başkanı Michael Emerson, "Belçika asırlarca Avrupa güçlerinin mücadele alanı olmuş. Neticede iki etnik parçadan oluşan bir devlet ortaya çıkmış. Buna bakılırsa, Belçika gibi bir devlet ortaya çıkabilir. Ya da Bosna ile Yugoslavya (Sırbistan, Karadağ ve Kosova) olabilir. Federal bir anayasa içerisinde" dedi.

Michael Emerson, Brüksel''de, Avrupa Birliği''ne bağlı olarak çalışan Centre for European Policy Studies (Avrupa Siyaset Araştırmalar Merkezi) ile Brussels Centre for Economic Performance''ın (Ekonomik Gelişmeleri İzleme Merkezi) başkanı. Çalışmaları arasında Avrupa Birliği ile ilgili ülkelerin durumlarının izlenmesi ve incelenmesi de var. Kendisiyle AB ile Türkiye gibi Birliğe üye olmaları söz konusu olan Balkan ülkeleri ilişkileri üzerinde konuştuk.

* Kışlalı -Balkanlar''ın yeni ortaya çıkan ülkeleriyle eskilerden bir kısmının AB''ye üyelikleri hangi noktada bulunuyor?

Emerson -Hedef bütün bu ülkelerin AB''ye üye olmaları. Ama Bulgaristan gibi bazıları diğerlerinden daha önce AB''ye girebilecekler sanıyorum. Ama bu şimdiden kararlaştırılmış olup müzakereleri sürenlerden farklı bir genişleme programı çerçevesinde olacak.

* Kışlalı -Bu ülkelerle ilgili durum AB içinde ele alındı mı?

Emerson -Evet. 1999 Haziran''ında Köln''de toplanan AB Konseyi ve daha sonra Temmuz''da Saraybosna''da yapılan İstikrar Paktı zirve toplantısında, bütün Balkanlar''ın AB''ye tam katılması konusunun çeşitli yönleri ele alındı. Sonra da AB üyeleri ile bölge ülkelerinin temsilcilerinin imzaladıkları bir vesika oluştu.

TARİHİN AKIŞI DEĞİŞECEK

* Kışlalı -Bu yeni ülkeler neden AB''ye katılmak istiyorlar? Kazançları ne olacak?

Emerson -Çok sağlam katılma gerekçeleri var. Bir kere temel insan haklarından yararlanacaklar. Hukuk ve düzenin getireceklerinden yararlanacaklar. Daha yüksek yaşam şartlarına sahip olacaklar. Birçok Balkan uzmanları bu bölgenin kötü kaderine inanır. Bu kötü kader AB üyeliğiyle ortadan kaldırılabilecek. Tarihin akışı değiştirilebilinecek.

* Kışlalı -Siz bu konuda nasıl bir çalışma yapıyorsunuz?

Emerson -Centre for European Policy Studies (CEPS) bu hedefe varılabilmesi için bir plan hazırladı. Çalışmalar daha Kosova savaşının ortasında başladı. Buna "Green Paper" (Yeşil dosya) adı verildi. Daha sonra bu çalışma 25 siyaset araştırma enstitüsünce ele alındı. 1999 Temmuz''unda Lübyana Deklarasyonu adıyla yayımlandı. Bu çalışmanın uygulamaya nasıl geçeceği üzerinde duruluyor. Bu da AB''nin uygulama planları ve İstikrar Paktı''na bağlı olacak. Bunlar henüz tam belirmiş değil.

* Kışlalı -Balkan ülkelerinin AB''ye katılmalarıyla ilgili başlangıç adımları nasıl atılacak?

Emerson -Bunun için AB''nin öncelikle ticaret ve pazar entegrasyonu politikalarıyla öncülük yapması gerekiyor. Şimdiki küçük ve korumacılığa dayalı Balkan ülkelerinin bu halleriyle parlak gelecek umutları hiç yok. Temel sebepler de uyguladıkları ticaret sınırlamaları ve mafyanın durumu. Şimdilik durumları büyük çapta, örneğin Kosova ve Bosna''da, AB vergi mükelleflerinin ödedikleri paralarla yapılan yardımlara dayanıyor. Bu durumun birkaç yıldan daha fazla sürmesini de beklememek gerekir.

* Kışlalı -Atılacak ilk adımlar arasında neler olabilir?

Emerson -Avrupa para biriminin bu bölgedeki ülkelerin AB''ye entegrasyonunda önemli rol oynayacağı düşünülüyor. Şimdiki halde bölgede daha ziyade DM''ye bağlı para birimleri geçerli. Örneğin Bosna''da 1 DM değerinde konvertibl olan Marka var. 2002 yılında Euro banknotları piyasaya sürülünce ne olacak bilinmiyor.

* Kışlalı -Diğer bölge ülkelerindeki durum nasıl?

Emerson -Kosova''da Birleşmiş Milletler yönetimi herhangi bir konvertibl paranın kullanılabileceğine karar verdi. Ama gerçekte ortada daha ziyade DM var. Karadağ''da ise DM''ye bağlanacak bir sistem düşünülüyor. Tabii Belgrad daha önce bir parasal reform yapmazsa.

* Kışlalı -Bölgenin ortak planları var mı?

Emerson -Uygulamaya olanak sağlayacak durum ortaya çıkarsa mesela ulaştırma bakanları ortak kullanılabilecek yollara yatırımlar yapılması üzerinde çalışabilirler. Önemli ekonomik altyapı projelerine, günün birinde sınırların kaldırılabileceği varsayılarak, geçilebilir. Öncelikle Yugoslavya''nın bombalanması sırasında tahrip edilmiş Tuna üzerindeki köprüler var. Belgrad''dan geçen yol var. Macaristan, Romanya ve Bulgaristan''daki paralel yollar var.

* Kışlalı - Arnavutluk''taki durumu nasıl görüyorsunuz?

Emerson -Arnavutluk AB içerisinde güvenlik politikalarıyla ve tüm Balkanlar''ın AB''ye entegrasyonu stratejisiyle ilgili bir test merkezi olabilir. Bugün Arnavutluk''ta bir demokratik hükümet var. Ama birçok son derece zor problemle karşı karşıyalar. Bunların arasında; bir türlü kontrol altına alamadıkları suç örgütlerinin gittikçe genişlemeleri var. Etkisiz bir yargı ve devlet mekanizması içerisinde giderek büyüyen bir rüşvet düzeni var. Bu durumda Arnavutluk''un AB''nin bu konulara müdahalesine, ülkede düzenin sağlanması ve hukukun egemen kılınmasına kapılarını açması gerek.

GELECEĞİ NE OLACAK?

* Kışlalı -Bölgede şimdi ayrılmış görünen ülkelerin geleceği ne olacak? Örneğin 2010''lu ya da 2020''li yıllar için neler düşünülüyor?

Emerson -Belçika''daki duruma benzetenler oluyor. Belçika asırlarca Avrupa güçlerinin mücadele alanı olmuş. Neticede jeopolitik zaruretlerin de etkisiyle, iki etnik parçadan oluşan bir devlet ortaya çıkmış. Bu parçalar kuzey ve güneyde kültür bakımından büyük komşularıyla birleşmişler. Bu devletin yapay olduğunu söylüyor bazıları. Buna bakılırsa, Belçika gibi bir devlet ortaya çıkabilir. Ya da Bosna ile Yugoslavya (Sırbistan, Karadağ ve Kosova) olabilir. Federal bir anayasa içerisinde.

* Kışlalı -Bölge için nasıl bir güvenlik sistemi tasarlanabilir?

GÜVENLİK SORUNU

Emerson -Bosna ve Kosova''daki SFOR ve KFOR rumuzlarıyla halen sağlanan BM güvenlik sistemi, herhalde görünür gelecek için sürecek. Bunlar giderse yeni savaş çıkar. Bir gün BM ve ABD buradan çıkarsa, AB''nin yeni strateji üretmesi gerekir.

* Kışlalı- Bölgede dil durumu ne olacak?

Emerson -Belçika örneği formüllere ihtiyaç olacaktır.

* Kışlalı -AB bölgede polis görevleri ve askeri sorumluluk alabilecek mi?

Emerson -AB esas itibariyle ekonomik ve parasal bir büyük güç. Ama sözünü ettiğiniz polis ve asker ile ilgili konularda jeopolitik çevresinde rol alma konusunda son derece dikkatli.

* Kışlalı -ABD ve Rusya yakın komşularıyla ciddi sorunlar yaşadılar. Şimdi AB de benzer sorunları Balkan ülkeleriyle yaşayacak mı?

Emerson -AB ile Balkan ülkeleri arasındaki ilişkiler ile ABD-Güney Amerika ya da Rusya ve kendisinden ayrılmış ülke ilişkileri çok farklı. Çok dilli, çok kültürlü, çok uluslu Batı Avrupa Balkanlar''a çok daha yakın. Sonra AB demokratik bir çevre. Rusya''nın Çeçenistan''daki tutumu asla burada söz konusu olmaz. Sonra Balkan halkları gerçekten AB''ye girmeyi çok istiyor. AB ile Balkan halkları arasında ideolojik zıtlıklar da yok. Rusya''nın Kafkasya''da karşılaştığı problemler de burada yok.