Çalışma şartlarında esaslı değişiklik

Hizmet akdinin işçi tarafından bildirimsiz olarak fesih hakkı İş Kanunu''nun 16. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddede belirtilen hallerden birisinin ortaya çıkması halinde işçi, sözleşmeyi bildirimsiz ve haklı sebeple sona erdireceği gibi ayrıca kıdem tazminatı almaya da hak kazanacaktır. Anılan maddede belirtilen nedenlerden birisi, iş şartlarının esaslı bir tarzda değişmesi, başkalaşması veya uygulanmamasıdır. Uzun yıllar bir işte tecrübe ve ihtisas kazanmış olan bir işçiyi, başka bir uzmanlık isteyen işe verme durumu iş şartlarında esaslı değişiklik olarak kabul edilmektedir. Örnek olarak, bir fabrikada elektrik teknisyeni olarak çalışan bir kişiyi bu işten alıp kaynak işinde çalıştırılmak istenmesini gösterebiliriz. Ayrıca işçinin çalıştığı işten daha ağır, daha tehlikeli ve güç işlerde çalıştırılması, işyerinin uzak bir yere taşınması gibi hallerde çalışma şartlarında esaslı değişiklik olarak kabul edilmektedir ve işçiye bildirimsiz fesih hakkı vermektedir. Buna karşılık Yargıtay "Genel olarak özel bilgi ve tecrübe istemeyen işlerde çalışan vasıfsız işçiyi işveren başka bir işe verebilir. Ancak yeni işin şartları daha ağır ise işverene bu hak verilmemektedir. İş şartlarındaki değişikliklerin bilirkişiye inceletilerek karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir." Yine Yargıtaya göre, işçi ülke genelinde işverenin tüm işyerlerinde çalışma şartlarını hizmet akdi ile açık olarak kabul etmiş olsa bile bunun bağlayıcılığını mutlak olarak kabul etmenin doğru olmadığına karar vermiştir. Nakil işçinin önceki ekonomik ve sosyal durumu ile şimdiki durumu arasında işçi aleyhine büyük farklar meydana getirmemelidir.. Yargıtay 1997 yılında vermiş olduğu bir kararda "Yönetim hakkı çerçevesinde işçilerin önceki durumunu aleyhte olarak esaslı bir şekilde değiştirmemek veya çalışma şartlarını ağırlaştırmamak şartıyla işçileri çalıştıracağı yeri belirlemek ve düzenlemek yetkisi işverene tanınmıştır. Davacı işçinin çalıştığı kattan başka bir kata nakledilmesi nedeniyle sözleşmesini feshetmesini haklı sebeple fesih olarak kabul etmemiştir." Bu kararın doğruluğu üzerinde tartışmaya bile gerek olmadığı kanısındayım. Burada işçinin yeni görevi nedeniyle ücretinde düşme olmaması gerekmektedir.

ÖRNEK YARGITAY KARARI "Davacı, uzun süre zorunlu SSK sigortalısı olduktan sonra 1983-1988 yılları arasında isteğe bağlı sigortaya prim ödemiştir. Ancak bu sigortalının Nisan 1982 tarihinde Bağ-Kur''a tescil edildiği saptanmıştır. Bu durumda Sosyal Sigortalar Kurumu''nun Yaşlılık aylığı işlemlerini durdurması doğrudur. Zira 506 Sayılı Sosyal Sigortalar yasasının 85. maddesine göre isteğe bağlı sigortalılık, başka bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olarak çalışmadığı sürece geçerlidir. Bu olayda ise tersi durum gerçekleşmektedir. Ne var ki, yerel mahkemece davanın reddine karar verilmesi, Davacının Sosyal Sigortalar Kurumu''ndaki isteğe bağlı sigortalılığının silinmesi ve onun yerine isteğe bağlı sigortalılığının geçerli olması sonucunu doğurmaktadır. Halbuki mahkemece anılan dönemde davacının gerçekten Bağ-Kur sigortalısı sayılıp sayılmayacağı yönünde bir araştırma yapılmamıştır. Bilirkişi raporunda vergi kaydının 1989 yılında kapatılması olgusundan hareket edilerek davacının bu dönem için Bağ-Kur sigortalısı kabul edilmiş olmakla beraber, Bağ-Kur Kanunu''nun 25/3-a maddesine göre, vergi kaydı değil, mükellefiyeti gerektiren faaliyetin sürüp sürmemesi önemlidir. Başka bir anlatımla, yasa hükmüne göre vergi kaydı açık kalmakla birlikte bağımsız çalışma sona ermişse, Bağ-Kur sigortalılığı da sona erer." (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 12.11.1991 Tarih ve 6957/8987 sayılı karar)

KISA SORU VE CEVAPLAR Hicri Uluışık-Düzce: Sigortalılık süreniz 23 yıldan fazla olduğu için yeni yasanın emeklilik konusunda getirmiş olduğu uygulamalar sizi etkilemiyor. Siz yanlış hesap yaptığınız için yeni yasadan etkilendiğinizi düşünüyorsunuz. 18 yaş öncesi sigorta hizmetleriniz hem sigortalılık süresi hem de gün sayınıza dahil edilecektir. 01.04.1981 tarihinden önceki 18 yaş öncesi sigorta hizmetleri süreye de dahil edilmektedir. Nisan 2001 tarihinde SSK yaşlılık aylığı almaya hak kazanacaksınız.

Orhan Akçam- Daha önce belirttiğimiz gibi işe giriş tarihiniz sigorta başlangıcıdır. Ancak 01.04.1981 tarihinden sonra 18 yaş öncesi sigorta hizmeti sigortalılık süresinde hesaba katılmamaktadır. Ancak prim ödeme gün sayıları değerlendirilmektdir. Örneğin, 16 yaşından itibaren hesap edilecek, en az 6000 gün prim ödeme hesabında ise sigortaya ilk girdiği gün (16 yaşından itibaren geçen hizmetleri) dikkate alınacaktır.

Zeynep Poyraz-Üsküdar: Bağ-Kur ve SSK Müdürlüklerinde karşılaştığınız olumsuz tutumları Çalışma Bakanı Sayın Yaşar Okuyan''a yazınız. Mutlaka ilgilenecektir. Esasında bu konuların ilk muhatabı bakan değildir ama anlaşılan sizler için de başka muhatap kalmamıştır. Emeklilik durumunuza gelince; son olarak SSK''ya prim ödediğiniz tarihten itibaren 42 ay (1260 gün) sonra emekli olabilirsiniz. Yeni yasa sizi etkilemiyor.

Hikmet Karaçam-Karabük: Bildiğiniz gibi yeni sosyal güvenlik yasası Bağ-Kur''da emekliliğine 4 yıldan fazla beş yıldan az kalan erkek sigortalıların 48 yaşında emekli olabileceğini hüküm altına almıştır. Buna göre, 25 yıllık hizmet sürenizin tamamlandığı tarihte hemen emekli olamazsınız. 48 yaşın tamamlanmasını beklemek durumundasınız.

Ali Çatal-Antalya: 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün ile emekli olabilmeniz için yaş haddi hariç sakatlık vergi indiriminden yararlandığınızı belgelendirmeniz gerekmektedir. Bu belge defterdarlık tarafından size verilecektir. Sizin daha önce almış olduğunuz raporu defterdarlık kabul etmeyebilir ve yenisini isteyebilir. Bu tercih onlara aittir. Çalışırken mutlaka bu belgeyi alınız. Hem vergi indiriminden yararlanacaksınız hem de emeklilik aşamasında bunun yararını göreceksiniz.

Ahmet Özkan-Mersin: 25 yıllık sigortalılık sürenizin tamamlanacağı Mart 2000 tarihinde yaşlılık aylığı almaya hak kazanacaksınız. 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı yasa sizin durumunuzda herhangi bir değişiklik yapmamaktadır. Aynı yasada sosyal güvenlik kurumları arasında geçen hizmet birleştirmesi süreleri ile ilgili bir düzenlemede yoktur. Yani hizmet birleştirmesinde eski uygulama aynen devam etmektedir.

Not: Erzurum''dan yazan sayın Mustafa Alper, faksınız okunmadığı için sorunuza cevap veremiyorum. Tekrar gönderirseniz yardımcı olabiliriz. Telefon numaranızı da yazınız.