Yaşlılık aylığının hesaplanması

Geçen hafta İzmir''den M. Suphi Başutku''nun sorularından isteğe bağlı sigorta ile ilgili olan kısmı açıklamış, yaşlılık aylığı bağlama sisteminde yapılan değişiklikler konusunu bu haftaya bırakmıştık. Yeni kanunla aylıkların hesaplanma sisteminde uygulanan katsayı esasına dayalı gösterge sistemi kaldırılmış, yerine tüketici fiyatları endeksi (TEFÜ) ve gelişme hızı (GH) oranlarına göre sigortalıların güncelleştirilmiş prime esas yıllık kazançlarının esas alınması öngörülmüştür. Ayrıca, aylık bağlama oranlarının belirlenmesine ilişkin hükümlerde yeniden düzenlenmiştir. Yeni aylık bağlama sistemi, 01.01.2000 tarihinden sonra sigortalı olanlara uygulanacak, ancak bu tarihten önce de çalışmaları bulunanların aylıklarının hesabında, eski ve yeni aylık bağlama sistemlerinin birleşmesinden oluşan karma bir sistem getirilmiştir. Aylık bağlama sistemindeki bu değişiklik 01.01.2000 tarihinden sonra tahsis talebinde bulunan ya da ölen sigortalılar için uygulanacağından, bu tarihten önce tahsis talebinde bulunan ya da ölen sigortalılarla ilgili aylık bağlama işlemi eski uygulamaya göre sonuçlandırılacaktır. 01.01.2000 tarihinden önce sigortalı olup bu tarihten sonra aylık bağlama talebinde bulunan ya da ölen sigortalıların aylıklarının hesaplanmasında, sigortalıların 01.01.2000 tarihinden önceki prim ödeme gün sayıları için ayrı ayrı hesaplanacak aylıkların toplamından oluşan karma bir sistem öngörülmüştür. Sigortalıların 2000 yılı başından önceki prim ödeme sürelerine ait aylığı; tahsis talep ya da ölüm tarihine kadar sigortalılık süresindeki toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden bu aylığına, 01.01.2000 tarihinden itibaren aylık başlangıç tarihine kadar geçen takvim yılları için, her yılın aralık ayına göre Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan TÜFE artış oranı ve GH, tahsis ya da ölüm yılının Ocak ayına kadar ayrı ayrı artırılarak hesaplanacaktır. Bu hesaplama 01.01.2000 tarihinden önceki hizmetler için yapılacaktır. 01.01.2000 tarihinden sonraki prim ödeme gün sayılarına ait aylığı ise, aylık bağlama oranı ile ortalama yıllık kazanç çarpımının 1/12''si olarak hesaplanacaktır. Bunu şu formül ile gösterebiliriz:

Aylık = Ortalama Yıllık Kazanç xAylık bağlama oranı 12

Bu hesaplamada kullanılan ortalama yıllık kazanç, sigortalının toplam hizmet süresindeki her takvim yılına ait prime esas kazancı, kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar her yılın Aralık ayında Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan TÜFE ve GH kadar ayrı ayrı artırılarak belirlenen yıllık kazançların toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunan ortalama günlük kazancın 360 katı alınmak suretiyle hesaplanacaktır. Aylık bağlama oranlarının tespitinde ise, -İlk 3600günün her 360 günü için % 3.5, -Sonraki 5400 günün her 360 günü için % 2, -Daha sonraki her 360 gün için % 1.5 oranları toplamından oluşacaktır. Bu hesaplamalar 01.01.2000 tarihinden sonra sigortalı olanlar ile daha önce hizmeti olanların bu tarihten sonraki hizmetleri için kullanılacaktır. Yeni sisteme göre bağlanacak aylıklarda aylık bağlama oranları belirlenirken, yaştan dolayı bir artırım, günden dolayı da bir indirim yapılmayacaktır.

Tarım işçileri sigortasında yaşlılık aylığı Mustafa Şirin-Çaybaşı: İlk olarak 1968 yılında sigortalı olarak çalışmaya başladım. Hizmet sürem yaklaşık 150 gündür. 1978 yılından vergi kaydım var ama sonra kapanış yaptım. 1990 yılından itibaren aralıksız tarım işçileri sigortasına prim ödüyorum. Vergi kaydım nedeniyle Bağ-Kur borçlanması yapabilir miyim? Bu şartlar altında nasıl ve ne zaman emekli olabilirim? Ayrıca 1986 yılında S. Arabistan''a gittim ve 3 yıl çalıştım. Hizmet borçlanması yapabilir miyim? Cevap: 1978 yılında başlayan vergi kaydınızdan dolayı 1982 yılına kadar olan kısım için geriye dönük hizmet kazanamazsınız. 1982 sonrası vergi kaydınız devam ettiyse bu süre için Bağ-Kur borçlanması yapabilirsiniz. Tarım sigortası yasasına göre emekli olabilmeniz için hizmet sürenizin en az 3600 gün olması gerekmektedir. Yeni kanunla 2925 sayılı süreksiz tarım işçilerinin yaşlılık aylığı bağlanması şartlarında önemli değişiklikler olmuş ve kadınlar için 58 ve erkekler için 60 yaş haddi getirilmiştir. Ayrıca, 15 yıldan beri sigortalı bulunması ve 3600 gün prim ödenmiş olması da gerekmektedir. Kanunun yürürlük tarihi olan 08.09.1999 tarihinde 13 yıl ve daha fazla sigortalılığı bulunanlar, en az 15 yıllık sigortalılık süresini doldurmuş ve en az 3600 gün prim ödemiş olmaları kaydıyla her hangi bir yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığından yararlanabileceklerdir. Sizin sigortalılık süreniz yasanın yürürlük tarihinde 13 yıldan fazla olduğu için hizmet sürenizi 3600 güne tamamladığınız tarihte emekli olabileceksiniz. Yasanın yürürlük tarihinde sigortalılık süresi 13 yıldan az olanlar için ayrıca kademeli geçiş süreci öngörülmüştür. S. Arabistan ile sosyal güvenlik anlaşmamız olmadığı için hizmet birleştirmesi yapamazsınız. Yurtdışı hizmet borçlanması ise kesin dönüş tarihinden itibaren iki yıl içinde yapılması gerekmektedir.

Kısa Kısa Kısa... İsmail Gürçeşme-Salihli: Yüzde 53 iş göremezlik ile sakatlık vergi indiriminden yararlanabiliyorsunuz. Hizmet süreniz 17 yıldır. Ancak prim ödemeniz 3600 gün ve üzerinde ise yaşlılık aylığı talebinde bulunabilirsiniz.

Eser Polattimur-Gaziosmanpaşa: Bağ-Kur''dan yaş haddinden dolayı emekli olmanız için en az 15 tam yıl prim ödemiş olmanız gerekmektedir. Verdiğiniz bilgilere göre yaş haddını çok aşmışsınız. Ancak Bağ-Kur ve SSK hizmet toplamınız 3698 gün olduğu için Bağ-Kur''dan emekli olamazsınız. Son olarak SSK''ya geçip 326 gün prim ödemeniz olduğu için hizmet birleştirmesi kanununda belirtilen prim ödenen son yedi yıl içinde hizmeti fazla olan kurum şartlarına göre aylık bağlandığı için, SSK hizmetinizi en az 3.5 yıl yani 1260 güne tamamlamanız gerekmektedir. Hiç zaman kaybetmeden SSK''ya prim ödemeye başlayın, 32 ay daha ödeme yaptıktan sonra emekli olabilirsiniz.

Sebahattin Yeni-Mersin: 25 yıllık sigortalılık sürenizin tamamlanacağı Şubat 2000 tarihinden tahsis talebinde bulunabilirsiniz. Mersin Sigorta Müdürlüğü''nün vermiş olduğu bilgi kesinlikle yanlıştır. Yeni yasanın yürürlük tarihinde sigortalılık süresi 23 yıl ve daha fazla olanlar bu yasanın kapsamı dışında bırakılmış ve eski hükümlere göre emekli olacakları yasanın kendisinde belirtilmiştir.

Emine Çubukçuoğlu-Kastamonu: Eşinizin vefatından dolayı baş sağlığı dileklerimi sunuyorum. Bahsettiğiniz nokta memurlar için ayrıca öngörülmüş ölüm tazminatı ve benzeri bir uygulama maalesef yoktur. Ancak, durumunuz ile ilgili olarak kafanızdaki sorular için Milli Eğitim Bakanlığı''na müracaat etmenizi öneririm.