"Seyyah-ı fakîr Evliya Çelebi" -343-

Meşhur Seyyahımız Evliya Çelebi, kendi ifadesine göre, bir gece Ahî Çelebi Camii''ne gitmiş, burada rüyasında Hazret-i Peygamberi Eshabıyla birlikte görmüş ve mübarek ellerini öperek, "Şefaat Ya Resulallah" diyeceği yerde, heyecandan dili sürçmüş "Seyahat Ya Resulallah" diyerek ondan seyahat dilemiştir. Fakat, onun her iki dileği de yerine gelmiştir. Bu mutlu rüyadan sonra gezilerine başlayan Evliya Çelebi, kendi anlattığına göre, daha 19 yaşındayken, İstanbul civarında, yürüyerek dolaşmadık yer bırakmamıştır. Gezip gördüklerini, o tatlı sohbetinde anlatırken, oturup bunları yazmak aklına gelmiş ve o günden sonra bütün hâtıralarını kaleme almaya başlamıştır. İşte, ünlü Seyahatname''si böylece doğmuştur...

Bir kültür hazinesi... Ölye ki, Evliya Çelebi için bütün kapılar açılmıştır ve gezileri Osmanlı Devleti sınırlarını da aşmıştır. Kendisini (Seyyah-ı âlem ve nedim-i beni âdem Evliya-yı bî-riyâ) yani (Dünya gezgini, insanoğlunun dostu, riyâsız Evliya) diye takdim eden Evliya Çelebi, gördüklerini tatlı üslûbu içinde, biraz da "mübalağa" ederek yazmış, seyahat edebiyatımıza kalıcı bir eser kazandırmıştır.

Ziyaret ettiği yerlerin tarihçesi, eski eserleri, halkının yaşayış tarzı, folkloru, gelenekleri, giyimleri, sanatları, inançları, ne varsa Seyahatnâme''sinde dile getirilmekte, bu arada günlük olaylar, bu olayların yorumu da yer almaktadır. On büyük ciltte toplanan Evliya Çelebi Seyahatnâmesi bir kültür, sanat ve inceleme hazinesi olarak büyük önem taşır. Evliya Çelebi''nin soyu, Kütahya''ya uzanır. Seyahatnâme''sinin altıncı cildinde, aile kökünün Germiyanoğulları''ndan Yakup Bey''e, onun sülâlesinin de Ahmet Yesevî''ye ulaştığını yazar.

Seyahatle geçen bir ömür Evliya Çelebi 70 yılı aşkın bir hayat yaşamış ve bu ömrünün 50 yılını seyahatlerde geçirmiştir. Seyahatname''si, başka milletlerin de dikkatini çekmiş, üzerinde birçok incelemeler yapılmış, 10''dan fazla yabancı dile çevrilmiştir. Evliya Çelebi''nin ne zaman öldüğü, nerede gömülü olduğu belli değildir. Araştırıcılar onun 71 yaşlarında, 1682 yıllarına doğru İstanbul''da öldüğünü kaydederler.