Tâbiînin büyüklerinden Alkame bin Kays
Tâbiînin büyüklerinden olan Alkame bin Kays, Kur''ân-ı kerîmi ve fıkıh ilmini Eshâb-ı kirâmdan Abdullah ibni Mes''ûd''dan öğrendi. Onun derslerinde çok üstün bir seviyede yetişti. Nitekim hocası Abdullah ibni Mes''ûd; "Benim okuduğum her şeyi okur ve bildiklerimi bilir" buyurmuştur. İbrâhim Nehâî anlatır: "Alkame bin Kays, Abdullah ibni Mes''ûd''un huzûrunda Kur''ân-ı kerîm okurdu. Abdullah ibni Mes''ûd onu dinledikçe; "Oku! Anam babam sana fedâ olsun!" derdi.
"Resûlullah seninle ferahlardı" A''rac dedi ki: "Kur''ân-ı kerîm okumada, ses bakımından, insanların en güzeli idi. İbn-i Mes''ûd ne zaman onun kırâatini dinlese, kendinden geçer ve; "Eğer Resûlullah seni görseydi, seninle mesrûr olurdu ferahlardı" derdi.
Ebû İshak, Esved bin Yezîd''in şöyle dediğini nakleder: Abdullah ibni Mes''ûd''u Alkame bin Kays''a ilim öğretirken gördüm. Kur''ân-ı kerîm sûrelerini öğrettiği gibi teşehhüdü de öğretiyordu. Alkame bin Kays tefsîr ilminin büyük imâmlarındandır. Âyet-i kerîmeleri tefsîr ederken hadîs-i şerîflere mürâcaat ederdi. En''âm sûresi seksen ikinci âyet-i kerîmesinin tefsîri hakkında İbn-i Mes''ûd''dan şöyle rivâyet etmiştir: Meâlen; "Îmân edip de, îmânlarını bir zulm ile karıştırmayan kimseler yok mu? İşte korkudan emin olmak onlara mahsustur, hidâyete erenler de onlardır" âyet-i kerîmesi nâzil olunca Eshâb-ı kirâm; "Hangimiz zulüm etmiş bulunuyoruz?" diye Resûlullah''a sordular.
"Bu sizin hakkınızda değildir" Resûl-i ekrem; "Bu sizin hakkınızda değildir" buyurdu ve sonra; "Hani Lokman da oğluna nasîhat ederek demişti ki: "Oğlum, Allah''a şirk koşma! Şüphe yok ki bu şirk pek büyük bir zulümdür." (Lokman sûresi: 13) meâlindeki âyetini okudular. Bu âyet-i kerîme ile En''âm sûresi 82. âyetindeki zulmün, Allah''a ortak koşmak olduğunu bildirmiştir. İmâm-ı A''zam Ebû Hanîfenin senelerce derslerine devâm ettiği hocası Hammad bin Süleymân, Alkame bin Kays''ın en meşhûr talebelerinden İbrâhim en-Nehâî''nin ve Şa''bî''nin talebesidir. Alkame bin Kays, vefat ederken şunları söyledi: "Bana Kelime-i tevhidi telkin ediniz. Mezarıma çabuk götürünüz ve cahiliye devrinde olduğu gibi, arkamdan ağlamayınız."
