Dünyanın yeni dehşet dengesi / Bölüm 2

“İnsansız Hava Aracı güçleri arasında bir dehşet dengesi oluştuğunda üçüncü denge aşaması, Yapay Zekâ sistemleri arasındaki güç taksimine dayalı olarak oluşacaktır.”

Yukarıdaki cümleler, nükleer dehşet dengesinden sonra kurulan yeni dehşet dengesini konu alan bir önceki yazımdan. İkinci bölümde İnsansız Silahlar ve Yapay Zekâ güç karşılaştırmaları ile devam edeceğiz. Öncelikle bu metnin sonundan başa dönerek, Yapay Zekâ’da en güçlü ülke olan Amerika Birleşik Devletleri’nin bir stratejik bilgi paradoksunu göstermeye çalışacağım. Böylelikle ABD’nin en bilgili, ama aynı zamanda bilgi karşısında belki de en savunmasız ülke olduğunu müşahede edeceğiz.

ABD’de çok sıkı bir iç güvenlik ağı vardır. Mezkûr ağ, 11 Eylül’den sonra güçlendirilmiştir. The United States Department of Homeland Security (ABD İç Güvenlik Bakanlığı) adlı kuruluş 11 Eylül saldırılarından sonra, 2002’de kurulmuştur. Bu İç Güvenlik Bakanlığı, tam 187 kuruluş ve departmanı kapsayan dev bir organizasyondur. Öte yandan CIA ve FBI’dan başlayarak ABD’nin toplam 16 istihbarat teşkilatı vardır ve bunların hiçbiri, İç Güvenlik Bakanlığı’nın parçası değildir.

İşte ABD’nin bütün bu güvenlik ve istihbarat kuruluşları datayı topluyor, ancak kullanamıyor. Bir başka deyişle ‘Big Data’yı değerlendiremiyor. ABD, devasa bir bilgi toplama ağına sahip, ama bu verileri değerlendirip politika üretmekte başarısız. Bunu, ABD’nin Donald Trump döneminde hızlanan gerilemesinden de anlıyoruz.

Öte yandan diğer ulus devletler için de tablo parlak değil. Dünyanın pek çok bölgesinde çatışma var. Çatışmanın olmadığı ülkelerde her devlet, teknolojinin bireyler, aileler ve devletlere getirdiği tehditlerle meşgul.

Yapay Zekâ ile ilgili başımıza dert açacak en büyük mesele şu: YZ teknolojisinin gelişim hızıyla onu hukuki, ahlaki zemine oturtacak küresel siyasi iradenin oluşum hızı arasında negatif korelasyon var. İlk kez önereceğim bir kavramla farklı ifade edecek olursam şöyle derim: Yapay Zekâ’nın ‘Yapay Deha’ya dönüşme hızı ile onu kontrol edecek bir hukuki/etik otoritenin ortaya çıkış ivmesi orantısız. YZ; dönemin tavşanı, devletler ise kaplumbağası…

KARŞILAŞTIRMALI OLARAK İHA TEKNOLOJİLERİ

Ama devletlerin savunma sistemlerine baktığımızda orada teknolojiye çok daha hızlı bir uyum görüyoruz. Çünkü askerî ihtiyaçlar devletler açısından hep önceliklidir. Karşılaştırmalı İHA teknolojisi incelemelerine Ruslarla başlayalım. Rusların, İHA’larda hava savunma sistemlerinde olduğu gibi öncü pozisyonda olduğu söylenemez. Ama envanterlerinde önemli İHA’lar var. En yeni nesli Okhotnik (S 70). Okhotnik’in Rusça’daki anlamı iz süren. Rusların bir de salt intihar saldırıları için tasarlanmış Kamikaze İHA’ları var. Öte yandan Orion-E, Eleron-3 ve Orlan-10 taktik araçlar, şu anda Rusya’nın Ukrayna Savaşı’nda kullandığı İHA’lardan bazıları. Bir de Forpost adlı büyük ebatlı bir İHA’ları var.

Rusların Okhotnik İHA’sının Amerikan muadili RQ-170. İngilizler gibi bu işe 20. Yüzyıl’ın başında başlayan ABD’nin pek çok farklı İHA’sı var. Gnat, RQ-5A Hunter, MQ-1C Grey Eagle gibi…

İngilizler de 1916’dan beri İHA üretiyorlar. Yeni nesil İngiliz İHA’larından bazıları şunlar: Hermes 450, Thales Watchkeeper, WK450 BAE Herti, BAE Skylynx II, BAE Fury…

İsrail’in Heron’un yanı sıra, IAI, Aeronautics ve EMIT serisi İHA’ları var. İlkini çok değil, 15 yıl öncesine kadar ülkemiz de kullanıyordu. Geçmişe ‘maalesef’ demektense bugün için şükretmek daha mantıklı.

Çin ordusunun İHA envanterine de bakalım. 1966’da üretimine başladığı ChangKong 1 ve 2 İHA’ları bulunuyor. Diğer Çin İHA’larından bazıları şunlar: ASN-206, Xianglong, BZK-005, WZ-5, ASN-105, ASN-206, ASN-104, WZ-5, WZ-6, WZ-50, WZ-2000.

Fransa’nın elinde Harfang, SAGEM Sperwer, Dassault AVE-D Petit Duc, Dassault AVE-C Moyen Duc, Dassault-Sagem SlowFast gibi İHA’lar bulunuyor. İran’ın envanterinde ise Ababil İHA’sı ve Mohajer-3 ve 4 İHA’ları mevcut.

İHA GİBİ YZ ATILIMINA DA İHTİYAÇ VAR

İmdi… Bizim İHA’lara gelelim. Bunlardan en öne çıkanı Bayraktar TB1 ve TB2 Taktik İHA/SİHA sistemleri. TAİ Anka S de yerli İHA teknolojisinde öne çıkan ürünlerden biri. Malazgirt İHA ve Karayel ile bir ‘kamikaze İHA’ olan Alpagu&Kargo, TSK envanterindeki diğer bazı önemli İHA’lar.

Bunların haricinde Malazgirt Döner Kanat Mini İHA’sı, Doruk 101-A Aerostat Sistemi, TAI Akıncı SİHA’sı, Vestel Efe Min İHA, Vestel Karayel, TAI Sivrisinek (R-İHA), SE Savunma Albatross VTOL, Aselsan Arı 1T gibi yerli araçları da anmak gerekiyor. Hava savunma sistemleri ve insansız savaş uçağı (KAAN) projelerimiz de önümüzdeki yıllarda envantere girecek.

Bir paragrafla toparlayayım yazıyı: Yapay Zekâ yarışına baktığımızda ise yarışı ABD’nin önde götürdüğünü görüyoruz. YZ’nin beş dev şirketi ABD’de. Bunun yanı sıra Çin, Kanada ve Fransa da Yapay Zekâ’da güçlü. Biz ülke olarak İnsansız Silahlarda (İS) iyiyiz, ama Yapay Zekâ’da değil... Dolayısıyla tıpkı İnsansız Silah atılımı gibi bir Yapay Zekâ atılımına da ihtiyacımız var. Karşılaştırmayı devletler ile küresel sermaye arasında yaparsak da o meşhur tavşan-kaplumbağa yarışındaki gibi ‘masalsı’ bir sonuç için umut besleyebiliriz ancak.

Ferhat Ünlü'nün önceki yazıları...